شورای شهر؛ عاملی برای کاهش چالش میان شهروند و شهرداری
نقش شوراهای اسلامی شهر و روستا در نظارت بر شهرداریها و کاهش چالشهای میان شهروندان و مدیریت شهری؛ بررسی اهمیت مشارکت در انتخابات شوراها و کارکرد این نهاد در مردمیتر شدن اداره شهرها.
یکی از پرسشهای مطرح درباره لزوم شرکت در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا و انتخاب نمایندگانی برای عضویت در این شوراها این است که وقتی در انتخابات مجلس شورای اسلامی شرکت میکنیم و برای کرسیهای سبز بهارستان نمایندگانی برمیگزینیم، اصولاً چه لزوم یا ضرورتی دارد که در سطحی پایینتر نیز برای شورای شهر نماینده یا نمایندگانی انتخاب کنیم؟ کسانی که این پرسش را مطرح میکنند در واقع میگویند همان نمایندگان مجلس به امور شهرها نیز رسیدگی کنند یا همان نهاد پارلمان، چارهای برای مدیریت شهرها نیز بیندیشد.
البته کسانی که سن بیشتری دارند حتماً به یاد دارند که تا سالهای پس از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، شوراهای اسلامی شهر و روستا ـ که انتخابات و تشکیل آنها بر اساس بندی از قانون اساسی صورت میگیرد ـ تشکیل نمیشد و شهرها تنها بر اساس صلاحدید و مدیریت شهرداران و روستاها نیز بر اساس مدیریت دهیاران اداره میشدند.
در چنین شیوهای از اداره، شهرداران تقریباً به هیچ نهادی جز وزارت کشور ـ که آنان را عزل و نصب میکرد ـ پاسخگو نبودند و در مناطق شهری نیز شهرداران مناطق فقط خود را در برابر شهردار کل پاسخگو میدانستند؛ کسی که آنها را منصوب کرده و میتوانست برکنارشان کند. در این وضعیت اگر شهرداران مناطق یا شهردار یک شهر رفتاری غیرقانونی انجام میداد و وزارت کشور نیز با او مخالفتی نمیکرد، تقریباً هیچکس نمیتوانست شهردار منطقه یا شهر را از مسیری که میپیمود باز دارد. در آن زمان گاهی شهروندان معترض به رفتار شهردار به نهادهای نظارتی وزارت کشور مراجعه میکردند یا در نهایت علیه شهردار در دادگاه اقامه دعوا میکردند. با این حال، در قانون اساسی کشور برای حل این مشکل سازوکار و راهکاری پیشبینی شده بود و ایرانیان با فعالسازی آن میتوانستند از این ظرفیت بهره ببرند.
این ظرفیت، تشکیل شوراهای اسلامی شهر و روستا بود تا در کنار ـ و نه موازی با ـ شهرداریها قرار گیرند و این نهاد را کنترل کرده و مردمیتر کنند. از این منظر روشن است که پرسشی که در ابتدای این یادداشت مطرح شد، پاسخ مشخص و منطقی دارد. در واقع نمایندگان شوراهای اسلامی شهر و روستا بر تحولات و ملاحظات شهری و روستایی در شهرها و روستاها آگاهی و اشراف دارند و میتوانند در این زمینه به شهروندان مشورت دهند. همچنین با اشراف و آگاهی از مسائل حقوقی شهر، قادرند در موارد پیچیده روابط میان شهرداری و شهروند، محق بودن یا نبودن شهروندان را تشخیص دهند و در این زمینه اقدام کنند.
بدیهی است که چون عضو شورای شهر و روستا از جنس و برگزیده شهروندان است، سخن و مشاوره او مقبولیت بیشتری نزد شهروندان دارد و از این رو میتواند درگیری و چالش میان نهاد شهری و شهروند را کاهش دهد. از سوی دیگر، پذیرش مشاوره عضو شورای شهر ـ حتی زمانی که برخلاف خواست شهروند باشد و حق را به شهرداری بدهد ـ برای شهروندان آسانتر و قابلقبولتر است. همین امر اصطکاک قدیمی و مزمن میان شهروند و شهرداری را کاهش میدهد؛ هرچند باید اذعان کرد که حتی با وجود این نهاد مردمی نیز، این چالش به طور کامل پایان نخواهد یافت.
