نسل جدید پروبیوتیک ها در خوراک انسان و حیوانات خانگی

پروبیوتیک‌ها، میکروارگانیسم‌های مفید زنده هستند که در تکثیر میکروب‌های مفید دستگاه گوارش، عملکرد هضم و در نهایت سلامت حیوان و پرندگان نقش کلیدی ایفا می‌کنند. پروبیوتیک‌ها به عنوان جایگزین برای مقابله با استفاده بیش از حد از آنتی بیوتیک‌ها و مقاومت آنتی بیوتیکی انتخاب شده‌اند. در طول دهه گذشته، پروبیوتیک‌ها به رسمیت شناخته شدند و اهمیت بیشتری پیدا کردند و علاقه فزاینده‌ای را به صنعت سلامت و تغذیه دام برانگیخته‌اند. پروبیوتیک‌ها با حفظ هموستاز میکروبی و روده سالم به عنوان میکروارگانیسم‌های زنده مطلوب توسط ارگانیسم میزبان در نظر گرفته می‌شوند و می‌توانند جایگزین مناسبی برای آنتی بیوتیک‌ها علاوه بر ارائه سایر خواص تقویت کننده رشد(محرک رشد)  باشند.

جدول 1- باکتری‌های موجود در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش سگ و گربه

پروبیوتیک های نسل جدید (NGB)

NGPها که بیشتر از طریق محصولات دارویی نیز قابل استفاده هستند، عبارتند از :Bacteroides ovatus       B. xylanisolvens، B. fragilis، Akkermansia muciniphila، Faecalibacterium prausnitzii   و  Clostridium.

معیار انتخاب و کاربرد پروبیوتیک‌ها در حیوانات اهلی و خانگی

برای تهیه پروبیوتیک‌های اختصاصی اغلب از مدفوع حیوان و یا بخش‌های مختلف دستگاه گوارش ابتدا نسبت به جداسازی میکروارگانیسم‌ها و خالص‌سازی آن‌ها اقدام  شده و سپس با تکثیر آن‌ها در بیوفرمانتورهای صنعتی و  بسته بندی مناسب وارد بازار می شوند.

جدول2- معیارهای انتخاب سویه مناسب پروبیوتیک‌ها

 نسل جدید پروبیوتیک‌ها در سگ و گربه (NPG)

نسل جدید پروبیوتیک‌ها در سگ و گربه‌ها،  باکتروئیدها، فکالوباکتریوم‌ها،آکرمانیسیا و کلوستریدیوم با تأکید بر لاکتوباسیلوس‌ها (.spp) با 314 گونه متفاوت و بیفیدیوباکتریوم‌ها(.spp)  هستند.

در حال حاضر توسعه محصولات پروبیوتیک عمدتاً بر گونه‌هایی از دو جنس لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم در انسان، طیور و ماکیان و حیوانات خانگی متمرکز شده است. دلیل این تمرکز، تحمل مناسب این باکتری‌ها در برابر تنش‌های فرآیند تولید و ذخیره و همچنین مطالعات گسترده انجام‌شده بر روی آن‌هاست.

چالش‌های استفاده از نسل جدید پروبیوتیک‌ها

چالش مصرف نسل جدید پروبیوتیک‌ها، اغلب شامل قابل مصرف بودن توسط  حیوانات، سابقه سلامت مصرف‌کننده و فواید مصرف شدن را می‌بایست داشته باشند. اگرچه در حال حاضر استفاده از سین‌بیوتیک‌ها(Synbiotics)  مخلوطی از پروبیوتیک‌ها(زنده) و پری‌بیوتیک‌ها(محیط کشت غیرزنده) اثر آن‌ها را دوچندان می‌کند. 

جدول3- تعداد مقالات و Patent در مورد پروبیوتیک‌های دستگاه گوارش

پروبیوتیک‌ها در بازار جهانی خوراک حیوانات

بر طبق جدول 4  گردش مالی پروبیوتیک‌ها در جهان از 40/5 بیلیون دلار در سال 2025 به 27/8 بیلیون دلار در سال  2030 میلادی  خواهد رسید. با واردات بیش از 2000 تن افزودنی‌های خوراکی به طور سالانه به داخل کشور ایران، احتمال می‌رود در سال‌‌های آتی،  علاوه بر تولید بیشتر توسط شرکت‌های داخلی برای حفظ سلامت حیوانات اهلی و خانگی و کمتر شدن مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در مزارع پرورشی، سهم پروبیوتیک‌های وارداتی  بیشتر خواهد شد.

جدول 4- ارزش بازار جهانی (بیلیون دلار آمریکا) از پروبیوتیک‌های حیوانات اهلی و خانگی

منابع مورد استفاده:

1-باکتری‌های پروبیوتیک و معیارهای انتخاب سویه مناسب  (https://atamad.com)

 2- پیشرفت‌های  اخیر در کاربرد پروبیوتیک در سلامت و تغذیه دام (https://chitikaco.com/probiotic-dam)  

3- Yutika Narzary. 2025-Next-generation probiotics and animal health.(https://doi.org/10.1016/B978-0-443-22348-8.00021-0).

4- Phatthranit Klinmalai and Et all. 2025. Probiotics in Pet Food: A Decade of Research, Patents, and Market Trends. doi: 10.3390/foods14193307.(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12524077/)

5- Probiotic in animal feed market (2025):

https://www.marketsandmarkets.com/Market-Reports/probiotics-animal-feed-market-85832335.html.

​6- Qing Yang  AND  Zhenlong Wu.2023(10). Gut Probiotics and Health of Dogs and Cats: Benefits, Applications, and Underlying Mechanisms.   Microorganisms(MDPI) Magazine.: PMID: 37894110-:2452. (doi: 10.3390/microorganisms11102452).

7-https://www.mdpi.com/2076-2607/12/3/430

نویسنده: محمد ولی تکاسی، کارشناس ارشد علوم دامی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان