ابهام در سرنوشت کمکهای بشردوستانه جنگ؛ داروها به بیمار رسیدند؟
سرنوشت محمولههای بشردوستانه جنگ ۴۰ روزه همچنان با ابهام همراه است؛ گزارشی از وضعیت داروهای اهدایی، پاسخ سازمان غذا و دارو و پرسشهای بیپاسخ درباره توزیع آنها.
سرنوشت محمولههای بشردوستانه که در جریان جنگ ۴۰ روزه برای حمایت از نظام سلامت ایران وارد کشور شد، همچنان با پرسشهای مهمی روبهرو است. اگرچه مسئولان از تحویل، توزیع و استفاده از این کمکها خبر میدهند، اما اطلاعاتی که در اختیار قرار گرفته، از احتمال بلااستفاده ماندن بخشی از داروهای اهدایی به دلیل مشکلات اداری و ثبت نشدن در سامانه رهگیری دارو حکایت دارد. این موضوع، علاوه بر ایجاد ابهام درباره مدیریت کمکهای بینالمللی، پرسشهایی را درباره میزان دسترسی بیماران به این داروها مطرح کرده است.
صنعت دارو در جنگ ۴۰ روزه چه خسارتی دید؟
جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، خسارتهایی را به بخش دارو و تجهیزات پزشکی وارد کرد. برخی کارخانههای داروسازی از جمله «توفیق دارو» هدف حملات قرار گرفتند و تعدادی دیگر نیز آسیب دیدند.
بر اساس تازهترین آمار سازمان غذا و دارو، ۴۴ شرکت فعال در حوزه دارو، تجهیزات پزشکی و توزیع دارو از این جنگ آسیب دیدهاند؛ رقمی که نسبت به برآوردهای اولیه افزایش قابل توجهی داشته است.
با وجود این خسارتها، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو با اتکا به ذخایر راهبردی، از بروز کمبود گسترده دارو جلوگیری کردند. همزمان، کشورهای مختلف نیز با ارسال کمکهای بشردوستانه تلاش کردند بخشی از نیازهای درمانی ایران را در شرایط بحرانی تأمین کنند.
بیش از ۱۸ کشور به ایران کمک دارویی ارسال کردند
در جریان جنگ، ایران درخواست رسمی برای دریافت کمکهای دارویی ارائه نکرد، اما به گفته پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلالاحمر، بیش از ۱۸ کشور و نهاد بینالمللی به صورت داوطلبانه محمولههای بشردوستانه خود را به ایران ارسال کردند.
کشورهایی مانند روسیه، چین، عراق، هند، ترکیه، تاجیکستان، ازبکستان، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان و قرقیزستان در میان ارسالکنندگان این کمکها قرار داشتند. همچنین سازمانهایی مانند پزشکان بدون مرز و برنامه جهانی غذا نیز در انتقال اقلام امدادی مشارکت کردند.
بر اساس اعلام مسئولان، روسیه با ارسال بیش از ۳۱۳ تن دارو و تجهیزات پزشکی و چین با حدود ۵۹ تن کمک دارویی، بیشترین سهم را در این کمکهای بشردوستانه داشتند. این محمولهها شامل داروهای اورژانسی، سرم، پانسمان، تجهیزات پزشکی و ملزومات بیمارستانی بود.
سرنوشت محمولههای بشردوستانه؛ داروها کجا رفتند؟
به گفته مسئولان وزارت بهداشت و جمعیت هلالاحمر، تمامی محمولههای بشردوستانه پس از ورود به کشور تحویل گرفته و بر اساس نیاز مراکز درمانی توزیع شده است.
بخش قابل توجهی از این اقلام در اختیار بیمارستانها، مراکز درمانی، پایگاههای امدادی و مناطق آسیبدیده قرار گرفت و بخشی دیگر نیز برای تقویت ذخایر راهبردی کشور در انبارهای هلالاحمر و سازمان غذا و دارو نگهداری شد تا در صورت ادامه بحران یا افزایش نیاز درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، تاکنون هیچ گزارش رسمی و جامعی درباره میزان دقیق داروهای توزیعشده، ارزش کمکها، میزان مصرف یا موجودی باقیمانده منتشر نشده و اطلاعات موجود عمدتاً به آمارهای کلی محدود است.
ابهام درباره ثبت داروهای اهدایی در سامانه «تیتک»
یکی از مهمترین ابهامهای مطرحشده، احتمال ثبت نشدن بخشی از داروهای اهدایی در سامانه «تیتک» (TTAC) است؛ سامانهای که برای رهگیری، اصالتسنجی و توزیع رسمی دارو در کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
بر اساس اطلاعاتی که «پیام ما» منتشر کرده، برخی داروهای اهدایی به دلیل نداشتن کد رهگیری امکان ورود به چرخه رسمی درمان را پیدا نکرده و در نتیجه بلااستفاده باقی ماندهاند.
در صورت صحت این موضوع، بخشی از کمکهایی که با هدف پاسخ به نیازهای فوری درمانی وارد کشور شدهاند، ممکن است به دلیل فرآیندهای اداری یا ناهماهنگی میان دستگاههای مسئول، به دست بیماران نرسیده باشند.
پاسخ سازمان غذا و دارو به ابهامها
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، در گفتوگو با «پیام ما» تأکید کرده است که ورود هر فرآورده دارویی به شبکه رسمی درمان کشور، مستلزم رعایت الزامات قانونی، فنی و نظارتی است؛ الزاماتـی که حتی در شرایط بحرانی نیز برای حفظ ایمنی بیماران و تضمین اصالت دارو باید رعایت شود.
او همچنین بر ضرورت هماهنگی کامل میان دستگاههای مسئول تأکید کرده و گفته است هر اقدامی که دسترسی سریعتر بیماران به دارو را در کنار حفظ استانداردهای ایمنی ممکن کند، مورد حمایت سازمان غذا و دارو خواهد بود.
هاشمی در عین حال اعلام کرده است که درباره ادعاهای مطرحشده پیرامون نحوه توزیع داروهای اهدایی، بدون بررسی مستندات رسمی نمیتوان اظهار نظر قطعی کرد.
این اظهارات، اگرچه اهمیت رعایت ضوابط قانونی را یادآوری میکند، اما پاسخی روشن به این پرسش نمیدهد که آیا همه داروهای اهدایی در سامانه «تیتک» ثبت شدهاند، چه میزان وارد چرخه درمان شده و آیا بخشی از آنها همچنان خارج از دسترس بیماران باقی مانده است یا خیر.
پرسشهایی که همچنان بیپاسخ مانده است
با وجود پایان جنگ، سرنوشت محمولههای بشردوستانه همچنان با ابهام همراه است. هنوز مشخص نیست چه میزان دارو وارد کشور شده، چه مقدار میان مراکز درمانی توزیع شده، چه بخشی در ذخایر راهبردی نگهداری میشود و آیا همه اقلام پس از طی مراحل قانونی وارد چرخه درمان شدهاند یا خیر.
با توجه به اینکه ایران همواره در معرض بحرانهای طبیعی و شرایط اضطراری قرار دارد، شفاف شدن سازوکار مدیریت و توزیع کمکهای بشردوستانه میتواند در افزایش اعتماد عمومی و ارتقای آمادگی نظام سلامت برای مواجهه با بحرانهای آینده نقش مهمی ایفا کند./ پیام ما
