از رزمایش نمادین تا محکومیتهای شفاهی؛ حقیقتِ بیتفاوتی روسیه در جنگ علیه ایران
چرا روسیه در جنگ علیه ایران سکوت کرد؟ تحلیل «سکوت تکراری مسکو»، رزمایشهای نمادین و دلایل بیتفاوتی کرملین؛ از وعدههای توخالی تا منافع استراتژیک.
در حالی که جهان انتظار داشت اتحاد استراتژیک تهران و مسکو، در لحظات بحرانی به عملی ملموس تبدیل شود، اما سکوتِ تکراری روسیه در مقابل جنگ علیه ایران، پرده از واقعیتی تلخ برداشت. محکومیتهای کلامی و رزمایشهای نمادین، تنها جایگزین حمایتی نشد که به آن نیاز بود. آیا تهران در محاسبهاش دچار اشتباه شد؟
وعدههای توخالی؛ الگوی تکراری مسکو در حمایت از متحدان
پاسخ ضعیف مسکو نباید چندان برای تهران تعجبآور باشد. از تابستان گذشته و همزمان با حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران، مقامات ارشد روسی همواره بیانیههای مشابهی صادر کردند و نسبت به حمایت خود اطمینان دادند؛ اما در میدان عمل، سکوتِ تکراری روسیه بر تمامیت صحنه حاکم شد. این رویکرد دقیقاً شبیهای است که دمشق و کاراکاس در سالهای اخیر تجربه کردند.
تجربه تلخ بشار اسد و نیکلاس مادورو
شاید بتوان بشار اسد را اولین سیاستمداری دانست که طعم واقعی رفاقت با مسکو را چشید. در اواخر سال ۲۰۲۴، وقتی نیروهای مخالف دولت سوریه پیشروی کردند، کرملین هیچ اقدام عملی برای حمایت از دولت اسد انجام نداد و او را تنها گذاشت.
نیکلاس مادورو نیز تجربهای مشابه داشت. اگرچه روسیه از او حمایت میکرد، اما در نهایت وقتی در ژانویه ۲۰۲۵ توسط نیروهای آمریکایی ربوده شد، مسکو هیچ مداخلهای برای نجات او نکرد. این وقایع، زنگ خطری بود که تهران نادیده گرفت.
رزمایش نمادین و موشکهایی که رسیدند؟
در تلاش برای جبران بیتحرکی، مسکو گاهی دست به اقداماتی زد که بیشتر ظاهری بودند تا عملیاتی:
- موافقت با فروش موشک: طبق ادعای فایننشال تایمز، روسیه در اواخر سال گذشته موافقت کرد ۵۰۰ میلیون یورو موشک پیشرفته به تهران بفروشد، اما زمانبندی آن در لحظه جنگ مشخص نبود.
- رزمایش مشترک دریایی: حضور یک کشتی جنگی روسیه در خلیج عمان، بیشتر یک نمایش نمادین بود. نیکولای پاتروشف، مشاور کرملین، وعده رزمایشهای آینده با چین را داد، اما در روزهای آغاز حملات، خبری از کمک نظامی مستقیم نشد.
- دعوت به میانجیگری: مسکو در طول مذاکرات، خود را میانجی معرفی کرد و حتی پیشنهاد انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به خاک روسیه را داد، پیشنهادی که عملاً به معنای عدم حمایت نظامی مستقیم بود.
چرا روسیه ملزم به حمایت نظامی نیست؟
از منظر حقوقی، اگرچه ایران و روسیه در آوریل ۲۰۲۵ معاهده مشارکت استراتژیک امضا کردند، اما این معاهده هیچ بندهای مبنی بر دفاع متقابل نداشت. آندری رودنکو، معاون وزیر خارجه روسیه، صراحتاً اعلام کرد که این قرارداد به معنای ایجاد اتحاد نظامی یا الزام به کمک نظامی متقابل نیست. این بیانی صریح بود که سکوتِ تکراری روسیه در لحظات جنگ، ناشی از نبود تعهد قانونی است.
توجیهات پوتین؛ از جمعیت روسزبان تا منافع آبهای گلآلود
واکنشهای روسیه در لایههای بالاتر نشاندهنده دغدغههای متفاوتی بود:
- جمعیت مهاجر: ولادیمیر پوتین در مجمع اقتصادی سنپترزبورگ توجیه «بیطرفی» خود را حضور حداقل ۲ میلیون شهروند روستبار در اسرائیل معرفی کرد. او استدلال کرد که اسرائیل امروز «تقریباً یک منطقه روسیزبان» است و کرملین نمیتواند آنها را نادیده بگیرد.
- منفعت در ناامنی: بسیاری از کارشناران معتقدند کرملین از «آب گلآلود» بهره میبرد. با برجسته کردن بیاعتمادی غرب و آمریکا، روسیه سعی دارد از نقض هنجارهای بینالمللی توسط خود در جنگ اوکراین، توجه را منحرف کند و موضع خود را به عنوان «دفاع در برابر تجاوز غرب» تثبیت نماید.
آقای صلح دوباره دست به کار شد!
در واکنشهای داخلی روسیه، دیمیتری مدودف (معاون شورای امنیت) با کنایه به دونالد ترامپ نوشت: «آقای صلح دوباره دست به کار شد؛ مذاکرات با ایران فقط یک پوشش بود و همه این را میدانستند.» همچنین فیودور لوکیانوف، مشاور سیاست خارجی، تأکید کرد که دیپلماسی با ترامپ کاملاً بیفایده بوده است.
این اظهارنظرها نشان میدهد که مسکو امیدوار است بدقولیهای ترامپ در ذهن متحدان باقیماندهاش حک شود، نه بیتوجهی روسیه.
