درس های جنگ رمضان؛
چشمانداز مثبت برای همکاریهای اقتصادی و تجاری ایران
بررسی پیامدهای جنگ رمضان بر روابط اقتصادی ایران؛ چرا با وجود فشارهای آمریکا، همکاریهای تجاری ایران با چین، روسیه و کشورهای شرقی میتواند تقویت شود؟
پایان جنگ ایران و ایالاتمتحده حتمی است. تمدید آتشبس آنهم بدون تاریخ انقضا، از سوی دونالد ترامپ به روشنی نشان داد که در کاخ سفید مهمترین چهره و بلکه تنها چهره تاثیرگذار ایالاتمتحده و تنها تصمیمگیر آن کشور، مایل به تداوم و شروع مجدد جنگ نیز ترجیح میدهد که بدون منازعه نظامی ایران را به توافق وادار و خود را از مشکلات و معضلاتی که جنگ به او و همکارانش تحمیل کرده است، خلاص کند.
وضعیت منفعل و بنبست که دونالد ترامپ اکنون در آن گیر کرده است، موضوعی نیست که ایرانیان آن را مشاهده کنند یا فقط مخالفان و منتقدان ترامپ و ایالاتمتحده بر آن صحه بگذارند یا رقبای واشنگتن آن را تبلیغ یا بزرگنمایی کرده باشند بلکه نزدیکان کاخ سفید و روزنامههای آمریکایی نیز به وجود آن اذعان و از سیاستها و راهبردهای جاری ترامپ و ایالاتمتحده بهعنوان یک رویکرد و راهبرد شکستخورده و ناکام یاد میکنند.
طبیعی است که در اقدامهای انجامشده از سوی ایالاتمتحده و اسرائیل یکی از اهداف مدنظر و محوری، حذف جمهوری اسلامی ایران از مناسبات اجتماعی و اقتصادی بینالمللی بوده و تلآویو و واشنگتن میخواسته و البته میخواهند تا ایران در انزوای سیاسی و اقتصادی بینالمللی قرار گیرد و برای ادامه حیات دست به دامان غرب و مخصوصا ایالاتمتحده آمریکا شود اما حتی پیش از وقوع جنگ رمضان هم با همه تدابیری که از سوی اتحادیه اروپا و واشنگتن اندیشیده و اتخاذ شد، امکان انزوای ایران فراهم نشد. به ویژه قرار گرفتن ایران در مسیر تجارت شرق به غرب جهان و داشتن همسایگان متعدد ثروتمند و تولیدکننده، مقامات تهران را در تدبیر راهکارهای موثر برخی بیاعتنایی به تحریمها یا دور زدن تدابیر تحریمی یاری داده است.
از همان ابتدا ایرانیان همکاریهای اقتصادی، صنعتی و تجاری خود را با همسایگان شرقی خود در قالب اتحادیههای اوراسیا و سازمان شانگهای گسترش دادند و تلاش کردند تا از ارزهای ملی و از جمله روبل و یوآن برای پرداختها استفاده کنند.
این امر باعث بیتوجهی به دلار و یورو شد و امکان رهگیری یا رصد فعالیتهای تجاری و مالی ایران با شرکای اقتصادیاش را ناممکن کرد. در همین دوران کشورمان وزن سنگین همکاریهای اقتصادیاش را روی همسایگان خود و علاوه بر آنها شرکای ضدآمریکایی خود گذاشت و برای احیا و تعمیق مناسبات خود با کشورهای عضو مجموعههایی مانند بریکس، شانگهای و اوراسیا تلاش کرد.
به این ترتیب فعالیتهای تجاری کشورمان با کشورهای غربی و تحت نفوذ ایالاتمتحده مانند کرهجنوبی کاهش پیدا کرد.
جالب است که در همین دوره و حتی در زمان جنگ رمضان هم، شرکای تجاری ایران که پیش از این در مقابل فشارهای ایالاتمتحده ایستادگی و مقاومت کرده بودند، ترجیح دادند که به این مقاومت ادامه دهند و از جمله وقتی ایالاتمتحده و اروپا، خرید نفت ایران و روسیه را تحت تحریم قرار داد، کشورهایی مانند هندوستان اعلام کردند که براساس منافع خود عمل میکنند و از همکاری و خرید نفت ایران و روسیه چشمپوشی نمیکنند.
در این میان چین بهعنوان شریک اصلی و بزرگ فعالیتهای اقتصادی و تجاری کشورمان در تمام دوران جنگ رمضان به همکاریهای خود ادامه داد و حتی آن را تعمیق کرد و گسترش داد.
در واقع چین به یکی از مهمترین شرکای سیاسی- اقتصادی کشورمان تبدیل شده و حتی هنگامی که بحرین پیشنویس قطعنامهای را علیه ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد تسلیم و خود بهعنوان رئیس دورهای این شورا از آن حمایت کرد در کنار روسیه، چین نیز این پیشنویس را وتو کرد و تمامقد در مقابل شورای همکاری خلیج فارس ایستاد و ایران را برگزید.
با این حساب ایران وزن اصلی و تکیهگاه اقتصاد و تجارت خود را در کشورهای شرقی و همسایگان خود قرار داده است. عضویت تمامعیار کشورمان در گروههایی مانند بریکس، اوراسیا، شانگهای و اکو توانایی تهران برای بهرهگیری از ظرفیت این سازمانها و اتحادیههای منطقهای و فرامنطقهای را به شدت افزایش داده و با این ظرفیتها و امکانهای متنوع، گمان میرود که در صورت پایان جنگ و حتی اگر ایالات متحده و شرکای آن تدابیر تحریمی علیه ایران وضع کنند، باز هم ایران میتواند بازی تجارت خویش را به میزان لازم ادامه دهد.
در عین حال دونالد ترامپ در اظهاراتی که اخیرا توسط برخی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور مورد استناد واقع شد، ادعا کرد که ایجاد محاصره در ورودی تنگه هرمز از سوی سنتکام، روزانه ۵۰۰میلیون دلار از درآمدهای ایران میکاهد.
با این ادعا ایران به طور سالانه باید بیش از ۱۸۰ میلیون دلار درآمد ارزی داشته باشد در حالی که درآمد ارزی ایران با وجود تحریمها و سختگیریهایی که از سوی اروپا و ایالات متحده علیه کشورمان اعمال شده، طی ۱۰ سال گذشته حدود ۶۵ تا ۷۰میلیارددلار بوده که این حدود ۳۰درصد چیزی است که ترامپ ادعا کرده است.
این نکته نیز مهم است که پایداری و ایستادگی ایران در مقابل دو قدرت اتمی جهان، اعتبار کشورمان را نزد کشورهای گوناگون ارتقا داده است و به همین دلیل چندان دور از ذهن نیست که در پایان جنگ رمضان، روابط بهتری در مناسبات ایران با کشورهای جهان پدیدار شود.
از این منظر احتمالا مراودات تجاری ایران و کشورهای دیگر هم بهبود خواهد یافت چراکه معاملهکنندگان و همکاران تجاری- اقتصادی ایران اکنون دریافتهاند که این کشور به سادگی در مقابل توان نظامی بزرگترین ارتش جهان ایستادگی میکند، دولت ایران از حمایتهای گسترده و قابل مشاهده شهروندان و حکومت شوندگان برخوردار است و با شرایط موجود دستکم برای سالهای متمادی جمهوری اسلامی در ایران مستقر خواهد بود و حتی دشمنیهای گسترده قدرتهای بزرگ هم قادر به از میان برداشتن این حکومت نخواهد بود.
