تجاوز به حافظه تاریخی ایران؛ تحلیل ابعاد خسارت به مجموعه سعدآباد در حملات اخیر
در جریان تهاجم هوایی اخیر به نقاط مختلف کشور، گزارشهای اولیه از وارد آمدن خسارات جدی به مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد حکایت دارد.
در جریان تهاجم هوایی اخیر به نقاط مختلف کشور، گزارشهای اولیه از وارد آمدن خسارات جدی به مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد حکایت دارد. این مجموعه که به عنوان نگین میراث معاصر ایران شناخته میشود، در این حملات از ناحیه زیرساختها، بناهای تاریخی و برخی آثار موزهای دچار آسیب شده است.
سعدآباد؛ بیش از یک موزه، یک نماد هویتی
مجموعه سعدآباد صرفاً مجموعهای از عمارتها و باغهای تاریخی نیست؛ این مرکز حامل لایههای پیچیدهای از تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر است.
جایگاه بیبدیل این مجموعه در منظومه امنیت ملی از آن جهت است که میراث فرهنگی، پیونددهنده نسلها و ضامن انسجام ملی است. هنگامی که یک نماد هویتی که نقش مهمی در بازنمایی تصویر ایران در سطح جهانی دارد مورد تعرض قرار میگیرد، در واقع حافظه تاریخی یک ملت هدف قرار گرفته است.
ارزیابی اولیه خسارات و ضرورت مرمت تخصصی
بر اساس ارزیابیهای اولیه، آسیبها در سه بخش عمده دستهبندی میشوند: نخست، زیرساختهای محیطی مجموعه که وظیفه نگهداری و حفاظت از بناها را بر عهده دارند؛ دوم، تزئینات معماری و بدنه عمارتهای تاریخی که جایگزینی آنها نیازمند تخصصهای تراز اول مرمت است؛ و سوم، اشیای موزهای که برخی از آنها آثار منحصربهفرد جهانی محسوب میشوند.
ابعاد این فاجعه فرهنگی به گونهای است که بازسازی آن نباید صرفاً یک پروژه ساختمانی تلقی شود؛ بلکه این فرآیند نیازمند برنامهریزی برای «احیای علمی» و بهرهگیری از تیمهای باستانشناسی و مرمتگران خبره است تا اصالت بناها در جریان بازسازی حفظ شود.
نتیجهگیری:
در نهایت، آسیبهای وارده به مجموعه سعدآباد، فراتر از تخریب چند بنای فیزیکی، حملهای مستقیم به ارکان هویتی و حافظه جمعی ملت ایران تلقی میشود. با توجه به ابعاد گسترده خسارتها در بخش زیرساختها، تزئینات معماری و اشیای منحصربهفرد موزهای، ضرورت دارد فرآیند بازسازی با نگاهی راهبردی و فراتر از پروژههای عمرانی معمول انجام گیرد.
بر این اساس، تدوین یک برنامه جامع «احیای علمی» تحت نظارت متخصصان طراز اول، تنها راه صیانت از اصالت این میراث تمدنی و بازگرداندن این نماد اقتدار فرهنگی به منظومه امنیت ملی و هویتی کشور خواهد بود.
