بحران موش‌های شهری؛ ضعف مدیریت پسماند پای وزارت بهداشت را وسط کشید

افزایش جمعیت جوندگان شهری به دلیل ضعف مدیریت پسماند به نگرانی بهداشتی تبدیل شده است. وزارت بهداشت درباره خطر انتقال بیماری‌ها توسط موش‌ها هشدار داد.

آنچه سال‌ها به‌عنوان یک مشکل خدمات شهری شناخته می‌شد، اکنون به یک تهدید جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است. افزایش جمعیت جوندگان شهری به‌ویژه موش‌ها، که ریشه آن در ضعف مدیریت پسماند شهری، انباشت زباله و نبود تفکیک مؤثر از مبدأ است، موجب شده وزارت بهداشت با قید فوریت خواستار اجرای برنامه‌های جدی برای کنترل این ناقلان بیماری شود.

بر اساس هشدار معاون بهداشت وزارت بهداشت، گسترش زیستگاه‌های مناسب برای جوندگان در شهرها می‌تواند خطر انتقال بیماری‌های عفونی به انسان را افزایش دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله مدیریت پسماند دیگر صرفاً یک چالش شهری نیست، بلکه به دغدغه‌ای برای نظام سلامت کشور تبدیل شده است.

هشدار وزارت بهداشت درباره افزایش جمعیت جوندگان شهری

به گفته علیرضا رئیسی، معاون وزیر بهداشت، جمعیت جوندگان شهری در بسیاری از شهرها و حاشیه‌های شهری در حال افزایش است. او در نامه‌ای به دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور تأکید کرده است که باید با قید فوریت راهکارهای اصولی برای مدیریت پسماند و کنترل این ناقلان بیماری تدوین شود.

رئیسی با اشاره به خطرات بهداشتی حضور موش‌ها در محیط‌های شهری گفت:

جوندگان می‌توانند به‌عنوان مخزن و ناقل بسیاری از ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌ها عمل کنند و انتقال عوامل بیماری‌زا توسط آنها ممکن است به طغیان بیماری‌های عفونی و افزایش فشار بر نظام سلامت منجر شود.

مدیریت پسماند؛ کلید اصلی کنترل موش‌های شهری

معاون وزیر بهداشت مدیریت صحیح پسماند را مهم‌ترین راهکار برای کنترل جمعیت جوندگان شهری دانست و تصریح کرد:

انباشت غیرمجاز زباله و جمع‌آوری نامنظم پسماند، محیطی مناسب برای ایجاد زیستگاه و تأمین منابع غذایی جوندگان فراهم می‌کند.

به گفته او، بدون اصلاح زیرساخت‌های مدیریت پسماند و بهسازی محیط شهری، اقدامات مقطعی برای کنترل موش‌ها اثربخش نخواهد بود.

در همین راستا، وی بر چند محور اصلی تأکید کرد:

استفاده از مخازن پسماند زیرزمینی یا درپوش‌دار و غیرقابل نفوذ
افزایش دفعات جمع‌آوری زباله متناسب با تراکم جمعیت
حذف کانون‌های تجمع غیربهداشتی پسماند
آموزش عمومی شهروندان درباره نحوه دفع زباله

رئیسی همچنین خواستار بازنگری در پروتکل‌های نگهداری موقت پسماند شد تا دسترسی جوندگان به منابع غذایی به حداقل برسد.

وقتی یک معضل شهری به تهدید سلامت عمومی تبدیل می‌شود

افزایش جمعیت موش‌ها در شهرها ممکن است در نگاه نخست تنها یک مشکل خدمات شهری به نظر برسد، اما هشدار اخیر وزارت بهداشت نشان می‌دهد ابعاد این مسئله فراتر از یک چالش شهری است.

ورود مستقیم وزارت بهداشت به این موضوع و درخواست اقدام فوری از دانشگاه‌های علوم پزشکی نشان می‌دهد مدیریت ناکارآمد پسماند اکنون علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، به یک خطر بالقوه برای سلامت عمومی تبدیل شده است.

زباله‌های شهری؛ منبع غذایی گسترده برای جوندگان

در همین زمینه علیرضا عسگری، کارشناس مدیریت پسماند، در گفت‌وگو با «پیام ما» اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش جمعیت جوندگان شهری، دسترسی آسان آنها به منابع غذایی است که بخش عمده آن از پسماندهای شهری تأمین می‌شود.

او توضیح داد زمان‌بندی جمع‌آوری زباله و پایبندی شهروندان به این زمان‌بندی نقش مهمی در کاهش دسترسی جوندگان به مواد غذایی دارد. با این حال، در بسیاری از موارد زباله‌ها به جای قرار گرفتن در مخازن مناسب، در کنار مخازن یا روی زمین رها می‌شوند.

به گفته این کارشناس، سرریز شدن مخازن و فعالیت زباله‌گردها نیز باعث پراکندگی پسماندها در اطراف مخازن می‌شود و محیط مناسبی برای تغذیه موش‌ها ایجاد می‌کند.

تولید روزانه ۵۰ هزار تن پسماند در کشور

عسگری با اشاره به حجم بالای تولید زباله در کشور گفت: روزانه حدود ۵۰ هزار تن پسماند در ایران تولید می‌شود.

بر اساس آمارها:

سرانه تولید پسماند در کشور حدود ۷۰۰ گرم در روز برای هر نفر است.
در شهرهای بزرگ این رقم بیشتر است و در تهران به حدود ۸۷۰ گرم در روز برای هر نفر می‌رسد.

به گفته او، این حجم تولید زباله فشار زیادی بر سیستم جمع‌آوری و مدیریت پسماند وارد می‌کند.

تفکیک از مبدأ؛ حلقه ضعیف مدیریت پسماند

این کارشناس مدیریت پسماند یکی از مهم‌ترین مشکلات موجود را نبود تفکیک مؤثر زباله از مبدأ دانست و گفت: در شرایط استاندارد، پسماندها باید از محل تولید به دو بخش خشک و تر تفکیک شوند، اما در عمل اغلب زباله‌ها با یکدیگر مخلوط می‌شوند.

وی توضیح داد حدود ۷۰ درصد پسماندهای شهری را پسماند تر شامل مواد غذایی و آلی تشکیل می‌دهد که می‌توانند به کود آلی یا انرژی تبدیل شوند، اما اختلاط آنها با سایر زباله‌ها این امکان را از بین می‌برد.

این وضعیت علاوه بر ایجاد مشکلات زیست‌محیطی، باعث افزایش منابع غذایی در دسترس موش‌ها و سایر جوندگان شهری می‌شود.

مشارکت شهروندان؛ حلقه مفقوده مدیریت پسماند

عسگری در ادامه تأکید کرد که مشارکت مردم مهم‌ترین عامل موفقیت برنامه‌های مدیریت پسماند است.

به گفته او، بدون همکاری شهروندان در تفکیک زباله از مبدأ، هیچ برنامه‌ای برای اصلاح وضعیت موجود به نتیجه نخواهد رسید. ایجاد مشوق‌های اقتصادی و خدمات شهری می‌تواند مردم را به مشارکت در این فرآیند ترغیب کند.

او با اشاره به تجربه کشورهای موفق گفت: در بسیاری از کشورها شهروندان زباله‌های خود را از ابتدا تفکیک می‌کنند؛ اقدامی که علاوه بر افزایش کیفیت بازیافت، حجم زباله‌های دفنی و منابع غذایی جوندگان را نیز به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.