راز نام‌گذاری ۱۴ آبان به نام مازندران؛ از بیعت تاریخی تا جشن‌های محلی
چرا ۱۴ آبان روز مازندران شد؟ جزئیات تقویم هفته مازندران، از راز بیعت تاریخی طبرستان تا جشنواره کئی‌پلا و جشن‌های پاییزی کندلوس را بخوانید.
رویدادی که در ۲۵ رمضان سال ۲۵۰ هجری قمری در خاک کهن طبرستان رقم خورد، فراتر از یک تغییر سیاسی ساده بود؛ مبدأ تاریخی شد که بیش از دوازده قرن بعد، سرنوشت تقویم فرهنگی شمال ایران را رقم زد.
امروز ۱۴ آبان‌ماه، مازندران وارد هفته‌ای پرهیاهو می‌شود؛ بازه‌ای هفت‌روزه که در آن بیش از ۱۰۰ رویداد فرهنگی، هنری، آیینی و گردشگری در وجب‌به‌وجب شهرها و روستاهای این دیار به اجرا درمی‌آید. این مناسبت اگرچه در تقویم رسمی ریشه‌ای تاریخی دارد، اما اکنون به پیشرانی برای احیای خرده‌فرهنگ‌ها و بازتعریف ظرفیت‌های بوم‌گردی مازندران تبدیل شده است.
چرا ۱۴ آبان «روز مازندران» نام گرفت؟
داستان انتخاب این روز، به نقطه عطفی در سده سوم هجری بازمی‌گردد. در ۱۴ آبان (برابر با ۲۵ رمضان سال ۲۵۰ هجری قمری)، مردم طبرستان با حسن بن زید علوی معروف به «داعی کبیر» در منطقه سعیدآباد (مرزن‌آباد امروزی) بیعت کردند؛ رخدادی سرنوشت‌ساز که نخستین حکومت علویان را در ایران پایه‌گذاری کرد.
شورای فرهنگ عمومی استان در سال ۱۳۸۸ با تکیه بر همین سند هویتی، ۱۴ آبان را رسماً به نام روز مازندران نام‌گذاری کرد.
امسال نیز هم‌زمان با آغاز این هفته، از سند مهم «اطلس علویان طبرستان» رونمایی شد؛ مستندی جامع که جغرافیا، شهرها و چهره‌های اثرگذار در شکل‌گیری این قیام کهن را به تصویر کشیده و برگ تازه‌ای از پیشینه این سرزمین را در دسترس پژوهشگران قرار می‌دهد.
از «کئی‌پلا» تا «تیرما سیزده‌شو»؛ جشن‌های پاییزی در دشت و کوهستان
محور اصلی برنامه‌های هفته مازندران، انتقال آیین‌های ناملموس به نسل جدید و معرفی داشته‌های بومی است. گستره این جشن‌ها فقط به همایش‌های رسمی محدود نمانده، بلکه در دل شهرها و آبادی‌ها جریان دارد:
- جشنواره‌های بومی و آیینی: همایش محوری روز علویان در روستای تاریخی صالحان کجور، جشنواره رسانه خزر در چالوس و جشنواره سنتی «آوا و نوا» در آمل.
- میراث خوراک و فرهنگ عامه: جشنواره غذای سنتی «کئی‌پلا» در ساری و جشنواره کدو در خرم‌آباد تنکابن، با هدف پاسداشت فرهنگ غذایی کم‌نظیر شمال.
- آیین‌های کهن: احیای رسم «تیرما سیزده‌شو» در مناطق مختلف استان و برگزاری جشن سنتی «فردین‌ماه شو» در روستای کندلوس در ۱۵ آبان.
- هنر و صنایع‌دستی: معرفی ظرفیت‌های روستای ملی حصیربافی در بابل، برپایی نمایشگاه‌های دست‌بافته‌ها و تورهای گردشگری دانش‌آموزی در جویبار و نکا.
پیوند هویت کهن با اقتصاد گردشگری چهارفصل
آنچه روز مازندران را در سال‌های اخیر برجسته کرده، نگاه عمل‌گرایانه به حوزه توریسم فرهنگی است. خطه مازندران تنها مقصد جنگل و دریا نیست؛ هم‌نشینی جنگل‌های هیرکانی با میراث زبانی تبری، پوشش اصیل، موسیقی مازندرانی و آیین‌های شکرگزاری کشاورزی، گنجینه‌ای خلق کرده که می‌تواند جریان سفر را از حالت فصلی خارج کند.
توزیع برنامه‌ها در مناطق مختلف — از بندپی و کجور تا تنکابن و نکا — این پیام روشن را دارد: توسعه گردشگری روستایی و توزیع پایدار سفر در تمام پهنه البرز تا کرانه‌های خزر، رمز پویایی اقتصاد محلی مازندران در عصر امروز است.
