مرگ تلخ نهنگ ۱۰ تنی در خلیج فارس؛ ناقوس خطر به صدا درآمد

امواج خلیج فارس در روزهای اخیر ناقل خبرهای تلخی به نوار ساحلی جنوب بوده‌اند؛ لاشه ۱۰ تنی یک «نهنگ براید» با شکمی دریده در سواحل چارک به گل نشست، در حالی که تنها چند روز پیش از آن، یک پورپویز بی‌پناه نیز در ساحل بندرعباس تلف شده بود.

هم‌زمانی این دو واقعه با انفجار ترافیک دریایی، آلودگی صوتی زیرسطحی و سایه سنگین مانورهای نظامی در تنگه هرمز، فرضیه «مرگ نهنگ در خلیج فارس» بر اثر تصادم با غول‌های فولادی دریا را تقویت کرده است.

آب‌هایی که پیش از این پناهگاه این گونه‌های کم‌نظیر بودند، حالا زیر بار تنش‌های انسانی و زیست‌محیطی به تله‌ای خاموش برای پستانداران دریایی بدل شده‌اند.

از چارک تا بندرعباس؛ وقتی ساحل بوی مرگ به خود می‌گیرد

هنوز مشخص نیست نهنگ براید غول‌پیکری که لاشه‌اش مسافران و بومیان ساحل چارک را شگفت‌زده و غمگین کرد، دقیقاً در چه مختصاتی و چه زمانی ضربه مرگبار را خورده است. پیکر حیوان پس از روزها سرگردانی روی موج‌های آب گرم جنوب، کاملاً متلاشی شده بود؛ با این حال، جراحت‌های عمیق و طولی روی شکم آن نشان می‌دهد که پروانه یا بدنه سنگین یک شناور بزرگ، مقاومت بدن این پستاندار عظیم‌الجثه را در هم شکسته است.

حبیب مسیحی تازیانی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست هرمزگان، با تأیید شواهد حاکی از تصادم دریایی توضیح داد که هرچند نهنگ براید در فهرست سرخ جهانی (IUCN) در گروه «کمترین نگرانی» دسته‌بندی شده، اما جمعیت محلی آن در دریای عمان و خلیج فارس به‌شدت تحت فشار ترافیک کشتیرانی و تنش‌های زیست‌محیطی است.

هم‌زمان، تلف شدن یک پورپویز بدون باله در بندرعباس، زنگ هشدار دوم را به صدا درآورد. این گونه آسیب‌پذیر بر اساس ارزیابی‌های اولیه احتمالاً در تورهای ترال یا ادوات سرگردان صیادی خفه شده یا بر اثر آلودگی‌های نفتی اخیر از پا درآمده است؛ زنجیره‌ای از تلفات که گواه از دست رفتن امنیت اکوسیستم خلیج فارس است.

غرش موتورها و انفجارها؛ وقتی گوش نهنگ‌ها از کار می‌افتد

دنیای زیر آب تاریک است و نهنگ‌ها، دلفین‌ها و پورپویزها تمام رفتارهای حیاتی خود—از جهت‌یابی و تغذیه گرفته تا جفت‌یابی و ارتباط با گله—را از طریق ارسال و دریافت امواج صوتی انجام می‌دهند. گزارش اخیر نشریه WIRED Middle East زوایای هولناکی از تأثیر جنگ و تنش‌های نظامی بر این گونه‌ها را روشن کرده است؛ صدماتی که فراتر از انفجار فیزیکی، ساختار حسی حیوان را منهدم می‌کند.

دکتر آریا وزیرزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، در همین زمینه یادآور می‌شود: «نهنگ‌ها جانورانی به‌شدت اجتماعی هستند و زندگی‌شان بر پایه علائم صوتی پیوند خورده است. فعالیت‌های نظامی و تردد فزاینده شناورها، بستر آکوستیک دریا را کاملاً مخدوش می‌کند. زمانی که آلودگی صوتی از حد مجاز بگذرد، نهنگ توانایی پردازش مسیر را از دست می‌دهد، از گله جا می‌ماند و حتی برای نجات از سردرگمی به عمق‌های نامناسب پناه می‌برد؛ عاملی که در طولانی‌مدت به برخورد با شناورها یا مرگ دسته‌جمعی می‌انجامد.»

امواج شدید حاصل از تست‌های آکوستیک یا انفجارهای زیرسطحی می‌توانند بافت‌های داخلی دستگاه شنوایی این غول‌های مهربان را پاره کنند و زمینه انزوای فاجعه‌بار آن‌ها را در بستر خلیج فارس رقم بزنند.

سم‌پاشی نامرئی نفت در آبراهه بسته هرمز

خلیج فارس دریایی نیمه‌بسته با سرعت گردش آب بسیار پایین است؛ چرخه‌ای که تعویض کامل آب در آن بین دو تا پنج سال زمان می‌برد. این ویژگی جغرافیایی به این معناست که هرگونه نشتی سوخت، گازوئیل قاچاق یا پساب شناورها، ماه‌ها و شاید سال‌ها در زیستگاه‌ها باقی می‌ماند.

لکه‌های نفتی شناور، نهنگ‌هایی را که برای نفس‌کشیدن به سطح آب می‌آیند وادار به استنشاق گازهای فرّار و سمی می‌کنند. در کنار نهنگ براید، گونه‌های حساسی مانند:

• دلفین‌های گوژپشت و بینی‌بطری: آسیب‌پذیر در برابر عفونت‌های شدید ریوی
• دوگونگ‌ها (گاوهای دریایی): تهدید به مرگ با تخریب علفزارهای دریایی ناشی از کدر شدن آب
• کوسه‌نهنگ‌ها: مسمومیت مستقیم به علت تغذیه در لایه‌های سطحی آب
• تپه‌های مرجانی: اکوسیستم‌های استوایی دریانهنگ‌ها جانورانی به‌شدت اجتماعی هستند و زندگی‌شان بر پایه علائم صوتی پیوند خورده است. فعالیت‌های نظامی و تردد فزاینده شناورها، بستر آکوستیک دریا را کاملاً مخدوش می‌کند. زمانی که آلودگی صوتی از حد مجاز بگذرد، نهنگ توانایی پردازش مسیر را از دست می‌دهد، از گله جا می‌ماند و حتی برای نجات از سردرگمی به عمق‌های نامناسب پناه می‌برد؛ عاملی که در طولانی‌مدت به برخورد با شناورها یا مرگ دسته‌جمعی می‌انجامد.»

امواج شدید حاصل از تست‌های آکوستیک یا انفجارهای زیرسطحی می‌توانند بافت‌های داخلی دستگاه شنوایی این غول‌های مهربان را پاره کنند و زمینه انزوای فاجعه‌بار آن‌ها را در بستر خلیج فارس رقم بزنند.

پیدا شدن پیکر بی‌جان نهنگ براید در چارک و پورپویز در بندرعباس، تصویر روشنی از واقعیتی هولناک است: تنوع زیستی خلیج فارس در سکوتی سنگین و بدون ثبت در دوربین‌ها رو به افول است و در صورت تداوم ترافیک مهارنشده و عدم تفکیک کریدورهای تردد کشتی از زیستگاه‌های پستانداران دریایی، این آخرین قربانیان آب‌های جنوب نخواهند بود./ پیام ما