هورالعظیم زیر تیغ نفت؛ مطالبه لغو فوری مجوز توسعه میدان سهراب

سالن نشست در اهواز روز سه‌شنبه شاهد صحنه‌ای بود که از هر آمار و ارقامی رساتر سخن می‌گفت؛ شماری از شیوخ عرب و فعالان بومی خوزستان، کپسول‌ها و اسپری‌های تنفسی خود را روی میز گذاشتند تا پیش از شروع بحث، سند زنده پیامد تصمیم‌های نفتی را نشان دهند.

سومین نشست هم‌اندیشی حفاظت و احیای تالاب هورالعظیم، این بار تبدیل به دادگاه صریح جامعه محلی علیه یک مصوبه شد: لغو بی‌قیدوشرط مجوز زیست‌محیطی توسعه میدان نفتی سهراب. مردم حاشیه تالاب می‌گویند سال‌هاست هزینه توسعه را با ریه‌های خاک‌گرفته و از دست رفتن معیشت خود می‌پردازند، بی‌آنکه سهمی از درآمدهای سرشار طلای سیاه داشته باشند.

شکاف دو روایت؛ تولید ملی روی کاغذ، تنگی نفس در واقعیت

پرونده تالاب هورالعظیم سال‌هاست میان دو نگاه متناقض گیر افتاده است. از یک‌سو، وزارت نفت و شرکت مهندسی و توسعه نفت (متن) از تولید، ارزآوری، اشتغال بومی در میادین غرب کارون و تعهد به طرح‌های احیا سخن می‌گویند؛ از سوی دیگر، ساکنان رفیع، شط‌علی و دشت‌آزادگان از نابودی آب، خاک و آینده زندگی‌شان گلایه دارند.

حالا این فاصله به نقطه‌ای رسیده که دیگر با وعده‌های کلی پر نمی‌شود. نمایندگان جامعه محلی در این نشست رودررو با مدیران اعلام کردند که پروژه سهراب، تیر خلاص به شاهرگ‌های حیاتی هورالعظیم است؛ تالابی که زیست‌بوم خوزستان و هوای تنفسی غرب کشور مستقیماً به بقای آن گره خورده است.

۱۸ هکتار از قلب هورالعظیم در آستانه خشکی مطلق

نگرانی فعالان محیط‌زیست و ساکنان بومی از توسعه میدان نفتی سهراب، یک مخالفت احساسی یا ضدتوسعه نیست؛ پای ارقام دقیق در میان است. ورود دکل‌ها و ساخت جاده‌های دسترسی در این محدوده، مستقیماً بخش فعال تالاب در مدخل ورودی آب کرخه را هدف گرفته است:

• خشک‌شدن ۱۸ هکتار از بکرترین کانون زیستی هورالعظیم: این پهنه دقیقاً منطقه‌ای است که حیات آبزیان، پرندگان و جریان پیوسته آب تالاب به آن وابسته است.
• نابودی مشاغل سنتی: گاومیش‌داری، حصیربافی و صیادی که هزاران سال ستون اقتصاد بومی بوده، زیر چرخ لودرها و گل‌آلود شدن مخازن در حال محو شدن است.
• آلودگی صوتی و فرسایش خاک: تردد ماشین‌آلات سنگین، ترک خوردن دیوارهای خانه‌های روستایی و بلند شدن کانون‌های جدید گردوغبار، ماندن در این مناطق را ناممکن کرده است.

وقتی ورودی حیاتی‌ترین بخش تالاب قربانی جاده‌سازی نفتی شود، شعار ثبت هورالعظیم در کنوانسیون رامسر شبیه یک شوخی تلخ به نظر می‌رسد.

معمای بودجه‌های مسئولیت اجتماعی؛ میلیاردها تومان کجاست؟

یکی از تندترین محورهای نشست اخیر، سرنوشت اعتبارات کلان «مسئولیت اجتماعی نفت» بود. سال‌هاست ارقام سنگینی به نام سهم مردم میزبان نفت تصویب می‌شود، اما واقعیت میدانی روستاهای دشت‌آزادگان و هویزه چیز دیگری است: مدارس فرسوده، درمانگاه‌های بدون پزشک، آب شرب نامناسب و جوانانی که با وجود استقرار تأسیسات عظیم نفتی در چندقدمی خانه‌هایشان، بیکار مانده‌اند.

جامعه محلی حق دارد بپرسد این بودجه‌ها دقیقاً کجا و با چه متر و معیاری هزینه شده که اثری از آن در بیمارستان‌ها، مدارس یا کاهش فقر منطقه دیده نمی‌شود؟ توسعه‌ای که ریه‌های ساکنانش را تخریب کند اما نتواند حتی یک مرکز تخصصی درمان بیماری‌های ریوی برای همان مردم بسازد، نامش توسعه متوازن نیست.

هورالعظیم؛ سنگر امنیت پایدار در نوار مرزی غرب کشور

مسئله هورالعظیم یک دعوای صنفی یا محیط‌زیستی محدود به خوزستان نیست؛ این تالاب یک پرونده استراتژیک در امنیت ملی است. پایداری مرزها با دیوار بتنی و استقرار نیرو حفظ نمی‌شود، بلکه با مردمی حفظ می‌شود که به خاک و آب سرزمین خود دلبسته‌اند و چشم‌اندازی برای بقا دارند.

تخلیه روستاهای مرزی هویزه و مهاجرت اجباری بومیان به حاشیه شهرهای بزرگ، ایجاد حفره‌های امنیتی در حساس‌ترین نوار مرزی جنوب‌غرب کشور است. اگر توسعه میدان نفتی سهراب به قیمت کوچاندن صیاد و نخل‌دار و گاومیش‌دار تمام شود، هزینه‌های امنیتی آن جبران‌ناپذیر خواهد بود.

پایان بازی «پاسکاری مسئولیت» میان دستگاه‌های اجرایی

یکی از اصلی‌ترین گره‌های پرونده هورالعظیم، فرار نهادها از پاسخگویی متمرکز است:

1. نفت تنها به اهداف استخراج و تولید روزانه نگاه می‌کند؛
2. سازمان حفاظت محیط‌زیست در میان توجیه‌های توسعه‌ای و حفاظت بلاتکلیف مانده است؛
3. دستگاه‌های اجرایی استان از بار بیکاری و بحران خدمات شهری شانه خالی می‌کنند.

اما مردم محلی این تفکیک‌ها را نمی‌پذیرند؛ آنها با یک پیکره واحد به نام «دولت» روبه‌رو هستند. توقف یا بازنگری در توسعه میدان نفتی سهراب، آزمون شفافیت حاکمیت در برابر خواسته شفاف مردمی است که هنوز باب گفت‌وگو را نبسته‌اند، اما خواهان پاسخی روشن و ضمانت اجرایی برای نجات خانه‌شان هستند./ هفت صبح