بررسی مرورگرهای داخلی در زمان قطعی اینترنت: چرا هوش مصنوعی ملی طبل توخالی بود؟
فاجعهای به نام جستجوی داخلی؛ مرورگرها در خاموشی مردند!
قطعی اینترنت، ضعف مهلک مرورگرهای داخلی را برملا کرد. چرا هوش مصنوعی ملی در بحران نتوانست پاسخگو باشد و کاربران از گردو و ذرهبین ناامید شدند
وقتی اینترنت ملی تنها یک وعده توخالی است! قطعی سراسری اینترنت نه تنها زندگی دیجیتال ایرانیان را فلج کرد، بلکه پرده از ضعف عمیق زیرساختهای نرمافزاری داخلی، بهویژه «مرورگرهای داخلی»، برداشت تا مشخص شود سالها سرمایهگذاری در هوش مصنوعی ملی، در زمان بحران به صفر میل میکند.
اخبار سبز کشاورزی؛ سالهاست که تبلیغات گستردهای پیرامون توسعه مرورگرهای داخلی و موتورهای جستجوی بومی در جریان است و بودجههای قابل توجهی نیز صرف این پروژهها شده است.
با اوجگیری موج جهانی هوش مصنوعی، انتظار میرفت متخصصان ایرانی نیز بتوانند محصولاتی رقابتی عرضه کنند؛ اما خاموشی کامل اینترنت در کشور، کاربران را مجبور کرد تا به سراغ این محصولات بروند و نتیجه، حیرتزدهکننده بود: طبل توخالی به نام هوش مصنوعی داخلی!
شب سیاه اینترنت و اجبار به استفاده از محصولات ملی
شب پنجشنبه، ۱۸ دیماه، شاهد قطع بیسابقهی اینترنت سراسری بودیم. این قطعی، دسترسی به شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و بهطور حیاتی، موتورهای جستجوی جهانی و ابزارهای هوش مصنوعی بینالمللی را مختل کرد.
این وضعیت برای قشر عظیمی از دانشجویان، پژوهشگران و شاغلین که فعالیت روزانهشان به منابع جهانی وابسته است، یک فاجعه مدیریتی محسوب میشود.
در این میان، امیدها دوباره به سمت محصولات داخلی معطوف شد تا شاید بتوانند حداقل نیازهای جستجو را برطرف کنند.
از یوز تا گردو و سرنوشت محتوم آنها
تاریخچهی توسعه موتورهای جستجوی بومی در ایران مملو از وعدهها و بودجههای کلان است. بنا به گزارشها، در سال ۹۳ بودجهای ۱۷۰ میلیارد تومانی (معادل ۵۲ میلیون دلار آن زمان) برای موتور جستجوی بومی اعلام شد و سال بعد خبر از توسعه ۱۵ موتور جستجوی بومی در قالب «جویشگر ملی» به گوش رسید.
نامهایی مانند «یوز»، «پارسیجو» و «پارسیک» مطرح شدند، اما امروز، اکثر آنها یا از دسترس خارج شدهاند یا به فراموشی سپرده شدهاند و جای خود را به پلتفرمهایی نظیر «ذرهبین»، «گردو» و «شادبین» دادهاند.
سؤال اصلی اینجاست: آیا مرورگرهای داخلی در این شرایط اضطراری به داد مردم رسیدند؟
عملکرد ناامیدکننده مرورگرها
نتایج بررسی میدانی از کاربران و تست مستقیم مرورگرهای داخلی، بسیار ناامیدکننده بود. بسیاری از کاربران گزارش دادند که این مرورگرها بهروز نیستند و در یافتن پاسخ سؤالات پایه نیز ناتوان عمل میکنند.
بررسی فنی عملکرد:
گردو: این مرورگر تنها قادر به بازیابی نتایج مرتبط با سایتهای خبری داخلی بود و جستجوهای عمومی مانند «محیطزیست ایران» یا «انقلاب مشروطه» پاسخی در پی نداشت.
وضعیت این دو موتور جستجو حتی بدتر بود؛ اطلاعات آنها بهنوعی «منجمد» شده بود. با جستجوی قیمت طلا و دلار، آخرین بهروزرسانی برای تاریخ ۱۸ دیماه (روز آغاز قطعی) نمایش داده میشد. حتی در پاسخ به سؤال سادهای مانند «امروز چندم است؟»، تاریخ ۱۹ دیماه اعلام میشد، در حالی که گزارش در تاریخ ۲۷ دیماه تهیه شده است. این نشان میدهد مرورگرهای داخلی عملاً از چرخه بهروزرسانی خارج شدهاند.
هوش مصنوعی ملی در استیصال مردم
اگر وضعیت مرورگرهای داخلی اسفبار بود، ماجرای هوش مصنوعیهای ایرانی نیز کمتر از آن نبود. از میان هفت مدل معرفی شده، تنها سه مورد قابل دسترسی بودند که دو مورد از آنها (روبو و گپ جیپیتی) بلافاصله پس از ورود، اعلام کردند که بهدلیل پایداری ضعیف زیرساخت، خدمات رایگان بهطور موقت متوقف شده و برای استفاده باید بستههای گرانقیمت (ارزانترین 299 هزار تومان) خریداری شود.
هوش مصنوعی «زیگپ» نیز پس از پاسخ دادن به تنها چهار پرسش، به کاربر اخطار داد که انرژی رایگان به پایان رسیده و باید اشتراک خریداری کند. عجیبتر آنکه، در پاسخ به سؤال «در زمان قطع اینترنت چگونه به سایتهای داخلی دسترسی داشته باشم؟»، این پلتفرم به جای ارائه راهکار فنی، صرفاً به نصیحت روی آورد و از کاربر خواست به محدودیتها احترام بگذارد!
این رفتار بهوضوح نشان میدهد که هوشهای مصنوعی داخلی، فرصت پیش آمده را برای کسب درآمد از استیصال کاربران غنیمت شمردهاند.
ضرورت بازگشت سریع به اینترنت بینالملل
پس از گذشت حدود ۹ روز از خاموشی گسترده، ناکارآمدی و عدم آمادگی مرورگرهای داخلی و ابزارهای ملی برای شرایط بحران کاملاً آشکار شد. تجربه اخیر ثابت کرد که اتکای کامل به زیرساختهای نرمافزاری داخلی، بدون بلوغ کافی، میتواند ضربات مهلکی به آموزش، پژوهش و کسبوکار وارد سازد. امید میرود با برقراری مجدد دسترسی جهانی، امکان بازیابی روند عادی زندگی دیجیتال میسر گردد.
