نان مردم ایران در انبار غریبهها؛ پشتپرده واردات یک میلیارد دلاری گندم
آمار گمرک از واردات ۲.۷ میلیون تن گندم به ارزش نزدیک یک میلیارد دلار خبر میدهد؛ گزارشی که پرسشهای تازهای درباره خودکفایی گندم و امنیت غذایی ایران مطرح کرده است.
در حالی که بارها از «خودکفایی گندم» بهعنوان یکی از دستاوردهای مهم بخش کشاورزی یاد میشود، آمارهای رسمی گمرک تصویری متفاوت از واقعیت بازار نشان میدهد. واردات نزدیک به سه میلیون تن گندم تنها در ۱۰ ماه گذشته، پرسشهای جدی درباره وضعیت تولید داخلی و وابستگی کشور به بازارهای خارجی برای تأمین نان مردم ایران ایجاد کرده است.
واردات گندم؛ واقعیتی که آمار گمرک فاش کرد
گزارشهای رسمی گمرک نشان میدهد طی ۱۰ ماه نخست سال جاری، ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار و ۱۸۳ تن گندم به ارزش ۹۶۷ میلیون و ۵۵۲ هزار دلار وارد ایران شده است. این آمار نشان میدهد که با وجود تأکیدهای مکرر بر خودکفایی، واردات گندم همچنان سهم قابل توجهی در تأمین نیاز کشور دارد.
بر اساس این دادهها، سه کشور روسیه، امارات متحده عربی و ترکیه اصلیترین تأمینکنندگان گندم برای ایران بودهاند.
روسیه؛ بزرگترین تأمینکننده گندم ایران
طبق آمارهای گمرکی، روسیه بزرگترین صادرکننده گندم به ایران در سال جاری بوده است. از ابتدای سال تا پایان دیماه:
- ۱ میلیون و ۵۱۴ هزار و ۳۷۹ تن گندم
- به ارزش ۵۳۴ میلیون و ۲۱۰ هزار دلار
از روسیه وارد کشور شده است. این رقم نشان میدهد بیش از نیمی از واردات گندم ایران به این کشور وابسته است؛ موضوعی که از نگاه برخی کارشناسان میتواند یک ریسک استراتژیک برای امنیت غذایی کشور محسوب شود.
نقش امارات و ترکیه در واردات گندم ایران
پس از روسیه، امارات متحده عربی دومین مبدأ واردات گندم به ایران بوده است. بر اساس آمار منتشر شده:
- ۷۰۷ هزار و ۶۰۸ تن گندم
- به ارزش ۲۴۷ میلیون و ۲۱۲ هزار دلار
از امارات وارد شده است.
در رتبه سوم نیز ترکیه قرار دارد که طی همین مدت:
- ۵۲۸ هزار و ۱۹۵ تن گندم
- به ارزش ۱۸۶ میلیون و ۱۲۹ هزار دلار
به ایران صادر کرده است.
کارشناسان معتقدند حضور کشورهایی مانند امارات در فهرست صادرکنندگان گندم به ایران میتواند نشانهای از نقش واسطهها و دلالان در تجارت گندم باشد؛ موضوعی که معمولاً هزینههای خرید را افزایش میدهد.
خودکفایی گندم؛ ادعا یا چالش سیاستگذاری؟
در سالهای اخیر، مسئولان بارها از خودکفایی گندم و افزایش خرید تضمینی از کشاورزان داخلی سخن گفتهاند. با این حال، آمار نزدیک به یک میلیارد دلار واردات گندم این پرسش را مطرح میکند که چرا با وجود ظرفیت تولید داخلی، همچنان بخش قابل توجهی از نیاز کشور از طریق واردات تأمین میشود.
برخی تحلیلگران معتقدند این مسئله میتواند ناشی از چند عامل باشد:
- مشکلات در نظام خرید تضمینی
- تأخیر در پرداخت مطالبات کشاورزان
- ضعف در مدیریت جمعآوری و توزیع گندم داخلی
- یا افزایش مصرف و کاهش تولید در برخی مناطق
وابستگی به بازار خارجی؛ ریسک برای امنیت غذایی
تمرکز واردات گندم بر چند کشور محدود، میتواند ریسکهای امنیت غذایی را افزایش دهد. برای مثال، هرگونه تنش سیاسی، اختلال در مسیرهای ترانزیتی یا تغییرات اقلیمی در کشورهای صادرکننده میتواند عرضه گندم را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند اگر بخشی از منابع ارزی که صرف واردات گندم میشود برای حمایت از تولید داخلی، توسعه زیرساختهای کشاورزی و افزایش بهرهوری هزینه شود، امکان کاهش وابستگی به واردات فراهم خواهد شد.
