هشدار اقتصاددانان: بحران اقتصادی میتواند به بحران اجتماعی تبدیل شود
سه اقتصاددان درباره خطر تبدیل بحران اقتصادی به بحران اجتماعی هشدار دادند. بررسی تابآوری اقتصادی ایران و پیامدهای فروپاشی معیشت اقشار آسیبپذیر.
در شرایطی که تورم، بیکاری و افزایش قیمتها فشار سنگینی بر معیشت خانوارها وارد کرده است، سه اقتصاددان در نشستی تخصصی درباره «تابآوری اقتصادی» هشدار دادند که اگر وضعیت اقتصادی بهدرستی مدیریت نشود، بحران اقتصادی میتواند به بحران اجتماعی تبدیل شود.
آنان تأکید کردند که فروپاشی معیشت اقشار آسیبپذیر، خطری جدی برای انسجام اجتماعی خواهد بود.
بحران اقتصادی و خطر گسترش بحران اجتماعی
در نشستی با عنوان «تابآوری اقتصادی و جنگ» که با حضور محمد مالجو، حسین راغفر و کمال اطهاری برگزار شد، کارشناسان به بررسی پیامدهای اقتصادی شرایط فعلی و راههای افزایش تابآوری اقتصادی جامعه پرداختند.
سمیه توحیدلو، جامعهشناس و گرداننده این نشست، در ابتدای جلسه با اشاره به فشارهای اقتصادی ماههای اخیر گفت افزایش تورم، گسترش فقر غذایی و رشد جمعیت آسیبپذیر، نشانههایی از شرایط نگرانکننده اقتصاد است. به گفته او، در چنین وضعیتی پرسش اصلی این است که اقتصاد ایران تا چه اندازه توان تحمل بحران را دارد.
تابآوری اقتصادی چیست و چرا اهمیت دارد؟
محمد مالجو، اقتصاددان و پژوهشگر اقتصاد سیاسی، تابآوری اقتصادی را توان یک جامعه برای عبور از بحرانها بدون فروپاشی ساختارهای اقتصادی و اجتماعی تعریف کرد.
او سه مؤلفه اصلی برای تابآوری اقتصادی برشمرد:
- تداوم حداقلی فعالیتهای اقتصادی
- حفظ انسجام اجتماعی
- جلوگیری از سقوط معیشت اقشار فرودست
به گفته مالجو، اگر معیشت طبقات آسیبپذیر مورد حمایت قرار نگیرد، بحران اقتصادی میتواند به سرعت به بحران اجتماعی تبدیل شود.
ترکیب طبقاتی جامعه و گروههای آسیبپذیر
بر اساس پژوهش ارائهشده در این نشست، ترکیب اجتماعی ایران شامل گروههای مختلفی است که هر کدام سطح متفاوتی از آسیبپذیری اقتصادی دارند. در این برآورد:
- مقامهای دولتی و خانوادههایشان حدود ۱ درصد جمعیت
- سرمایهداران حدود ۲ درصد
- طبقه متوسط نزدیک به ۱۸.۵ درصد
- خردهبورژوازی حدود ۳۴ درصد
- طبقه کارگر حدود ۲۷ درصد
- و تهیدستان حدود ۱۵ درصد جامعه را تشکیل میدهند.
مالجو تأکید کرد که طبقه کارگر و اقشار کمدرآمد بیشترین آسیب را از بحران اقتصادی میبینند و سیاستهای حمایتی باید بر این گروهها متمرکز شود.
نقش تولید در افزایش تابآوری اقتصادی
حسین راغفر، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در این نشست ریشه اصلی تابآوری اقتصادی را تقویت تولید و اشتغال پایدار دانست. به گفته او، اقتصادی که بر پایه تولید شکل بگیرد، میتواند درآمد پایدار ایجاد کند و وابستگی معیشتی مردم را کاهش دهد.
او همچنین نسبت به رشد فعالیتهای مالی غیرمولد هشدار داد و گفت در سالهای اخیر نوعی اقتصاد مالیمحور شکل گرفته که در آن سود فعالیتهای مالی از تولید واقعی بیشتر شده است؛ موضوعی که به تضعیف اشتغال و افزایش نابرابری منجر شده است.
اقتصاد رفاقتی و افزایش نابرابری
به گفته راغفر، یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد ایران شکلگیری نوعی اقتصاد رفاقتی است که در آن:
- دسترسی به تسهیلات بانکی نابرابر است
- برخی گروهها از فرصتهای انحصاری بهرهمند میشوند
- و مداخلات غیرشفاف در قیمتگذاری رخ میدهد.
او تأکید کرد که بدون اصلاح ساختارهای اقتصادی و مقابله با فساد نمیتوان انتظار داشت بحران اقتصادی مهار شود.
اختلال در چرخه تولید؛ هشدار یک پژوهشگر اقتصادی
کمال اطهاری، پژوهشگر حوزه اقتصاد، نیز در این نشست با تأکید بر نقش تولید گفت در یک اقتصاد سالم، چرخه «پول – کالا – پول» باید در بستر تولید واقعی شکل بگیرد.
به گفته او، در اقتصاد ایران این چرخه دچار اختلال شده و برخی فعالیتها از مسیر تولید فاصله گرفتهاند. اطهاری هشدار داد که بدون احیای تولید و تقویت نهادهای توسعهای، حفظ معیشت مردم و افزایش تابآوری اقتصادی دشوار خواهد بود.
نقش نهادهای مدنی در جلوگیری از بحران اجتماعی
در بخش دیگری از این نشست، کارشناسان به نقش جامعه مدنی در تقویت تابآوری اقتصادی اشاره کردند.
به گفته آنان، نهادهای مدنی میتوانند در چند حوزه اثرگذار باشند:
- حمایت از اقشار آسیبپذیر
- تقویت صدای گروههای کمبرخوردار
- کمک به توزیع منابع و خدمات اجتماعی
با این حال اقتصاددانان تأکید کردند که حل مشکلات ساختاری تنها با فعالیت نهادهای مدنی ممکن نیست و اصلاح سیاستهای اقتصادی و تصمیمگیریهای کلان نیز ضروری است.
اگر معیشت فروبپاشد چه میشود؟
جمعبندی این نشست نشان میدهد که مهمترین تهدید پیشروی اقتصاد ایران، تبدیل بحران اقتصادی به بحران اجتماعی است. کارشناسان معتقدند در صورت تشدید فشارهای معیشتی، نابرابری و کاهش فرصتهای شغلی، انسجام اجتماعی نیز آسیب خواهد دید.
به همین دلیل، آنان بر چند اقدام فوری تأکید کردند:
- حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر
- تقویت تولید و اشتغال
- اصلاح ساختارهای اقتصادی و مالی
- افزایش مشارکت نهادهای مدنی در سیاستگذاریها
اقتصاددانان حاضر در این نشست تأکید کردند که تابآوری اقتصادی بدون اصلاح ساختارها و مشارکت اجتماعی گسترده ممکن نخواهد بود./پیام ما
