ایران جایگزین بنادر امارات را فعال کرد؛ مسیر جدید تجارت
پاکستان مجوز عبور کالاهای ترانزیتی به ایران را صادر کرداقدامی که میتواند بنادر گوادر،کراچی و قاسم را به جایگزین بنادر امارات در تجارت منطقه تبدیل کند
در حالی که مسیرهای سنتی تجارت ایران از طریق بنادر امارات با چالشهای تازهای روبهرو شده، یک تصمیم مهم در اسلامآباد میتواند معادلات ترانزیت منطقه را تغییر دهد. پاکستان با صدور مجوز عبور کالاهای کشورهای ثالث به مقصد ایران، عملاً مسیر جدیدی ایجاد کرده که از آن به عنوان جایگزین بنادر امارات در تجارت منطقه یاد میشود.
فعال شدن مسیر جدید ترانزیتی میان ایران و پاکستان
پس از سالها مذاکره و پیگیریهای دیپلماتیک، پاکستان سرانجام مجوز رسمی عبور کالاهای ترانزیتی از خاک خود به مقصد ایران را صادر کرد. این تصمیم از سوی وزارت بازرگانی پاکستان ابلاغ شده و مسیر انتقال کالا از بنادر گوادر، کراچی و بندر قاسم به مرزهای گبد و تفتان را مشخص میکند.
این اقدام در واقع اجرای عملی توافقنامه حملونقل بینالمللی مسافر و کالا میان ایران و پاکستان است؛ توافقی که در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۰۸ میان دو کشور امضا شده بود اما تا امروز بهطور کامل اجرایی نشده بود.
چرا ایران به دنبال جایگزین بنادر امارات است؟
در سالهای اخیر بخش قابل توجهی از واردات و ترانزیت ایران از طریق بنادر امارات بهویژه بندر جبلعلی انجام میشد. اما تغییرات سیاسی و افزایش ریسکهای منطقهای باعث شده این مسیر برای ایران چندان پایدار نباشد.
به همین دلیل، فعال شدن مسیر پاکستان میتواند نقش یک جایگزین بنادر امارات را ایفا کند و تنوع مسیرهای تأمین کالا و ترانزیت را افزایش دهد. این تنوع مسیرها در شرایط فشارهای اقتصادی و محدودیتهای دریایی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نقش بنادر گوادر، کراچی و قاسم در مسیر جدید
هر یک از بنادر پاکستان در این طرح ترانزیتی ظرفیتهای خاص خود را دارند:
- بندر گوادر: به دلیل نزدیکی به مرزهای شرقی ایران و اتصال مستقیم به مسیر گبد، میتواند مسیر کوتاهتر و ارزانتری برای انتقال کالا فراهم کند.
- بندر کراچی: یکی از قدیمیترین و بزرگترین بنادر منطقه با تجربه گسترده در تجارت دریایی است.
- بندر قاسم: با زیرساختهای مدرن بندری و ارتباط با شبکههای حملونقل جهانی، قابلیت پشتیبانی از حجم بالای تجارت را دارد.
ترکیب این سه بندر میتواند عملاً یک شبکه مکمل برای تجارت ایران ایجاد کند و وابستگی به بنادر امارات را کاهش دهد.
اهمیت پایانههای مرزی میرجاوه و ریمدان
در طرف ایرانی، پایانههای مرزی میرجاوه و ریمدان نقش کلیدی در این کریدور خواهند داشت.
- میرجاوه با سابقه بیش از ۷۰ سال فعالیت، اخیراً شاهد توسعه زیرساختها و بهبود مسیرهای ورودی بوده است.
- ریمدان که از سال ۱۳۹۹ به شبکه تجارت مرزی اضافه شده، در حال تبدیل شدن به یک گره مهم بازرگانی در جنوب شرق ایران است.
همچنین پروژههایی مانند بهسازی محور سهراهی سرباز–ریمدان میتواند ظرفیت عبور و مرور تجاری را در این منطقه افزایش دهد.
هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری ایران و پاکستان
دو کشور ایران و پاکستان هدفگذاری کردهاند که حجم تجارت دوجانبه خود را به ۱۰ میلیارد دلار برسانند. کارشناسان معتقدند موفقیت این کریدور به چند عامل کلیدی بستگی دارد، از جمله:
- امنیت مسیرهای زمینی
- سرعت تشریفات گمرکی
- هماهنگی میان گمرکات دو کشور
- کیفیت زیرساختهای جادهای
- استقبال شرکتهای حملونقل و تجار
اگر این عوامل بهخوبی مدیریت شوند، مسیر جدید میتواند به یکی از مهمترین شریانهای تجاری منطقه تبدیل شود.
اتصال به پروژههای بزرگ منطقهای
اهمیت این کریدور تنها به تجارت دوجانبه محدود نمیشود. این مسیر میتواند به پروژههای کلانی مانند کریدور اقتصادی چین–پاکستان (CPEC) و ابتکار کمربند و جاده چین (BRI) متصل شود.
در چنین شرایطی، ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود به عنوان چهارراه اتصال شرق و غرب و شمال و جنوب، میتواند به پل ارتباطی مهمی میان جنوب آسیا، آسیای میانه و قفقاز تبدیل شود.
نشانهای از فعال شدن مسیر جدید ترانزیتی
نشانههای عملی این مسیر نیز دیده شده است. دو هفته پیش یک محموله گوشت منجمد از مبدا پاکستان با استفاده از کارنه تیر از طریق خاک ایران به مقصد تاشکند ازبکستان منتقل شد؛ اقدامی که میتواند مقدمهای برای گسترش استفاده از این کریدور باشد.
