افزایش کشت خشخاش در استانهای ایران؛ زنگ خطر تغییر الگوی کشت و گسترش اعتیاد
افزایش کشت غیرقانونی خشخاش در برخی استانها، زنگ خطر تغییر الگوی کشت، رشد اعتیاد و تهدید سلامت اجتماعی را به صدا درآورده است.
اظهارات یکی از اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره افزایش چشمگیر کشت غیرقانونی خشخاش در برخی استانهای کشور، ابعاد تازهای از یک چالش چندوجهی را آشکار کرده است؛ چالشی که از تغییر الگوی کشت کشاورزی آغاز میشود و میتواند به تهدیدی برای امنیت اجتماعی، سلامت عمومی و اقتصاد کشاورزی کشور تبدیل شود.
تغییر الگوی کشت؛ از محصولات غذایی تا گیاهان پرریسک
افزایش کشت غیرقانونی خشخاش در برخی مناطق کشور، صرفاً یک تخلف کشاورزی یا انتظامی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییرات عمیق در ساختار اقتصادی بخش کشاورزی به شمار میرود.
آنگونه که از اظهارات اخیر مسئولان برمیآید، در برخی استانها، کشاورزان به جای محصولات سنتی و استراتژیکی مانند برنج، به سمت کشت خشخاش سوق پیدا کردهاند.
این تغییر الگوی کشت میتواند ریشه در عوامل مختلفی از جمله کاهش سودآوری محصولات کشاورزی متعارف، افزایش هزینههای تولید، کمبود منابع آبی و جذابیت اقتصادی محصولات غیرقانونی داشته باشد.
در شرایطی که برخی کشاورزان با مشکلات معیشتی دستوپنجه نرم میکنند، سود بالاتر حاصل از کشت خشخاش میتواند آنان را به سمت فعالیتهای پرخطر سوق دهد.
تهدیدی فراتر از یک تخلف کشاورزی
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند افزایش سطح زیر کشت خشخاش، تنها به معنای افزایش تولید مواد اولیه مخدر نیست، بلکه میتواند زمینهساز گسترش دسترسی به مواد مخدر سنتی در مناطق مختلف کشور شود. بهویژه زمانی که محصولات تولیدشده از خلوص بالاتری نسبت به مواد موجود در بازار غیررسمی برخوردار باشند، احتمال وابستگی شدیدتر مصرفکنندگان نیز افزایش مییابد.
در این میان، جوانان و نوجوانان، بیش از سایر گروههای اجتماعی در معرض آسیب قرار دارند. افزایش عرضه مواد مخدر در هر جامعهای معمولاً با کاهش قیمت، دسترسی آسانتر و در نهایت رشد مصرف همراه میشود؛ روندی که میتواند پیامدهای اجتماعی و درمانی گستردهای به دنبال داشته باشد.
ظرفیت مغفول تولید دارو از گیاهان دارویی
بخش دیگری از اظهارات مطرحشده به موضوع تولید داروهای مسکن و مخدرهای درمانی از طریق گیاه «الیفرا» یا شقایق ایرانی مربوط میشود. این موضوع نشان میدهد که ظرفیتهای قانونی و علمی برای تولید برخی داروهای مورد نیاز کشور از طریق کشت کنترلشده گیاهان دارویی وجود دارد.
در بسیاری از کشورهای جهان، تولید مواد اولیه دارویی با نظارت کامل دولت و در چارچوب ضوابط سختگیرانه انجام میشود. چنین الگویی میتواند ضمن تأمین نیاز صنایع دارویی، از گسترش کشتهای غیرمجاز نیز جلوگیری کند.
با این حال، در شرایط فعلی قوانین کشور مجوزی برای کشت خشخاش حتی با اهداف درمانی صادر نکردهاند و همین مسأله موجب شده است هرگونه کشت در این حوزه، غیرقانونی تلقی شود.
نقش دستگاههای نظارتی در مهار پدیده کشت غیرمجاز
افزایش گزارشهای مربوط به کشت خشخاش در استانهای مختلف، ضرورت تقویت نظارت میدانی و رصد مستمر اراضی کشاورزی را بیش از گذشته نمایان کرده است.
کشف مزارع غیرقانونی نشان میدهد دستگاههای مسئول در شناسایی این موارد فعال بودهاند، اما تداوم چنین گزارشهایی، حاکی از آن است که مقابله صرفاً انتظامی نمیتواند به تنهایی، راهحل نهایی باشد.
بسیاری از صاحبنظران معتقدند در کنار برخوردهای قانونی، باید به ریشههای اقتصادی و اجتماعی این مسأله نیز توجه شود. حمایت از کشاورزان، تضمین خرید محصولات استراتژیک، توسعه کشتهای جایگزین و افزایش درآمد روستاییان میتواند انگیزه ورود به فعالیتهای غیرقانونی را کاهش دهد.
سخن نهایی
افزایش کشت غیرقانونی خشخاش در برخی استانهای کشور، هشداری جدی درباره تغییرات نگرانکننده در بخش کشاورزی و بازار مواد مخدر است.
اگرچه برخورد قانونی با این پدیده ضروری به نظر میرسد، اما حل پایدار آن نیازمند مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و کشاورزی است. بدون رفع مشکلات معیشتی کشاورزان و ایجاد جایگزینهای سودآور، احتمال تکرار چنین روندهایی در مناطق مختلف کشور همچنان وجود خواهد داشت.
