گندمهای آینده؛ آیا بذرهای مقاوم به خشکی، نجاتبخش امنیت غذاییاند؟
گندمهای آینده مقاوم به خشکی و علفکش، امید تازهای برای مقابله با تغییرات اقلیمی و حفظ امنیت غذایی جهان ایجاد کردهاند.
در جهانی که تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیدرپی کشاورزی را به مرز بحران رسانده، نگاهها به «گندمهای آینده» دوخته شده است؛ گندمهایی مقاوم به خشکی و علفکش که میتوانند معادلات تولید غذا را دگرگون کنند، اما همچنان با تردیدهای جدی مصرفکنندگان روبهرو هستند.
گندم؛ از هلال حاصلخیز تا آزمایشگاههای ژنتیک
شواهد باستانشناسی نشان میدهد حدود ۹۵۰۰ سال پیش از میلاد، مردمانی در هلال حاصلخیز خاورمیانه نخستین گندمها را کشت میکردند؛ محصولاتی که برای انسان امروزی چندان قابل مصرف نبودند.
در طول هزاران سال، انسان با انتخاب ژنتیکی و اصلاح بذر، گندم را به یکی از اصلیترین منابع غذایی جهان تبدیل کرد.
نقطه عطف این مسیر، دهه ۱۹۵۰ و انقلاب سبز بود؛ زمانی که گندمهای پرمحصول و مقاوم به بیماریها توسعه یافتند و امنیت غذایی بسیاری از کشورها را تضمین کردند.
چرا گندمهای تراریخته دیرتر پذیرفته شدند؟
برخلاف محصولاتی مانند ذرت، سویا و پنبه، گندمهای تراریخته (GM) همواره با مقاومت بازار و نگرانی مصرفکنندگان مواجه بودهاند. دلیل اصلی این حساسیت آن است که گندم بهطور مستقیم در قالب نان و محصولات آردی مصرف میشود؛ نه بهصورت غیرمستقیم از طریق خوراک دام.
همین نگرانیها باعث شد پروژههای اولیه گندم تراریخته، از جمله تلاش شرکت مونسانتو در سال ۲۰۰۰، با اعتراض مصرفکنندگان و کشاورزان متوقف شود؛ هرچند امروزه میلیونها هکتار از اراضی جهان زیر کشت محصولات تراریختهای قرار دارد که مشکل خاصی ایجاد نکردهاند.
گندمهای آینده؛ مقاوم به خشکی و علفکش
اخیراً یک شرکت کشاورزی در آرژانتین موفق به تولید گندمی مقاوم به خشکی و علفکش گلوفوسینات شده است؛ گندمی که با نام HB4 شناخته میشود و موفق به دریافت تأییدیه از وزارت کشاورزی و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) شده است.
آمریکا پس از آرژانتین، برزیل و پاراگوئه، چهارمین کشوری است که کشت این گندم را تأیید کرده؛ موضوعی که مسیر کشت انبوه گندمهای آینده را هموارتر میکند.
تردید مصرفکنندگان؛ چرا گندم متفاوت است؟
تردیدها درباره این گندم جدید، ریشه در چند عامل دارد:
- گندم برخلاف ذرت و سویا، مستقیماً در سبد غذایی انسان قرار دارد.
- نان و فرآوردههای آردی حساسیت اجتماعی و فرهنگی بالایی دارند.
- احتمال تحریم محصولات تولیدشده از گندم تراریخته توسط مصرفکنندگان همچنان وجود دارد.
با این حال، تجربه موفق استفاده از محصولات تراریختهای مانند ذرت، سویا، برنج و یونجه، نشان میدهد که این مقاومت اجتماعی میتواند در آینده کاهش یابد.
انطباق با تغییرات اقلیمی؛ مزیت راهبردی گندمهای آینده
گرمشدن زمین و کاهش بارشها، بهویژه در مناطق خشکی مانند خاورمیانه، کشاورزی را با تهدیدی جدی روبهرو کرده است. در چنین شرایطی، تولید گندم مقاوم به خشکی میتواند یک دستاورد راهبردی باشد.
نکته کلیدی، عملکرد این گندمها در شرایط تنش آبی است؛ جایی که اگرچه در سالهای عادی ممکن است عملکرد مشابهی با ارقام معمولی داشته باشند، اما در سالهای خشکسالی میتوانند خسارت کشاورز را به حداقل برسانند.
ریسک کشاورز و انتخاب بذر
برای یک گندمکار، انتخاب بذر همواره نوعی ریسک است؛ زیرا خشکسالی قابل پیشبینی نیست. ممکن است در یک دوره ۱۰ ساله، دو یا سه سال خشکسالی رخ دهد. در چنین شرایطی، استفاده از گندمهای آینده مقاوم به خشکی میتواند بیمهای نانوشته برای کشاورز باشد؛ بیمهای در برابر نابودی محصول و زیان اقتصادی.
جمعبندی؛ آینده گندم در گرو علم و اعتماد
گندمهای مقاوم به خشکی و علفکش، پاسخی علمی به چالشهای اقلیمی و امنیت غذایی هستند. با افزایش تأییدیههای بینالمللی و تجربه عملی کشت، بهنظر میرسد مسیر پذیرش اجتماعی این گندمها نیز هموارتر شود؛ مسیری که میتواند آینده نان جهان را بازتعریف کند.
