خرمای کبکاب؛ محصولی ارزشمند با قیمتی ناعادلانه

در روزهایی که صحبت از حمایت از تولید و کشاورز می‌شود، بد نیست نگاهی واقع‌بینانه به وضعیت یکی از مهم‌ترین محصولات جنوب کشور، یعنی خرمای کبکاب داشته باشیم.

بسیاری از مردم تصور می‌کنند نخلدار پس از برداشت خرما به درآمد قابل توجهی دست پیدا می‌کند، اما واقعیت چیز دیگری است. تولید خرما فرآیندی یک‌روزه یا یک‌ماهه نیست؛ بلکه حاصل یک سال تلاش مستمر، هزینه‌های سنگین و تحمل انواع ریسک‌های طبیعی و اقتصادی است.

برای نمونه، یک باغ ۱۰۰ اصله نخل کبکاب در شرایط معمول بین ۲ تا ۳ تن محصول تولید می‌کند. هزینه‌های آب، گرده‌افشانی، خوشه‌آرایی، تغذیه، مبارزه با آفات و بیماری‌ها، شخم، جمع‌آوری ضایعات، خرید گرده نر، برداشت محصول و سایر هزینه‌های جاری، ده‌ها میلیون تومان هزینه به باغدار تحمیل می‌کند. این در حالی است که بسیاری از هزینه‌های پنهان مانند استهلاک تجهیزات، ارزش زمین، سرمایه خوابیده در باغ، حضور روزانه باغدار و ریسک خسارت‌های ناشی از خشکسالی، گردوغبار، گرما، آفات و نوسانات بازار معمولاً در محاسبات دیده نمی‌شود.

امروزه ارزش یک باغ ۱۰۰ اصله نخل کبکاب در بسیاری از مناطق به چند میلیارد تومان می‌رسد. این سرمایه عظیم در تمام طول سال درگیر تولید است. پرسش اینجاست که اگر همین سرمایه در بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی دیگر به کار گرفته شود، چه میزان بازدهی خواهد داشت؟ آیا درآمد حاصل از فروش خرما متناسب با ارزش این سرمایه‌گذاری و میزان زحمتی است که نخلدار متحمل می‌شود؟

متأسفانه در بسیاری از موارد، پاسخ منفی است.

درد اصلی نخلداران جنوب این نیست که محصولشان مشتری ندارد؛ بلکه این است که سهم آنان از ارزش واقعی محصول بسیار ناچیز است. فاصله قیمت خرما از سر باغ تا بازار مصرف گاه به چندین برابر می‌رسد، اما بخش عمده این سود در زنجیره واسطه‌گری توزیع می‌شود و تولیدکننده سهم اندکی از آن دریافت می‌کند.

خرمای کبکاب یکی از باکیفیت‌ترین ارقام خرمای ایران است. این محصول از نظر طعم، ارزش غذایی، قابلیت نگهداری و فرآوری، ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای داخلی و خارجی دارد. با این حال، نبود نظام بازاریابی مناسب، ضعف صنایع بسته‌بندی و فرآوری، و نبود تشکل‌های قدرتمند تولیدکنندگان باعث شده است که ارزش واقعی این محصول کمتر از شایستگی آن باشد.

حمایت از نخلدار تنها در شعار خلاصه نمی‌شود. حمایت واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که قیمت محصولات کشاورزی بر اساس هزینه‌های واقعی تولید، ارزش سرمایه‌گذاری و سود منطقی تولیدکننده تعیین شود. کشاورزی زمانی پایدار خواهد ماند که تولیدکننده بتواند علاوه بر جبران هزینه‌ها، از فعالیت خود سودی منصفانه نیز کسب کند.

نخلداران جنوب سال‌هاست که با کمترین امکانات، امنیت غذایی و تولید کشور را حفظ کرده‌اند. امروز انتظار آنان چیز زیادی نیست؛ فقط اینکه محصولشان به قیمتی عادلانه و متناسب با ارزش واقعی آن خریداری شود.

دکتر وطنخواه  09175102628

گیاه‌پزشک و کارشناس ارشد بیماری‌های گیاهی، فعال حوزه کشاورزی و نخیلات