صید غیرقانونی در بوجاق؛ نفس سفیدرود زیر تور صیادان بیمجوز
در پارک ملی بوجاق، صید غیرقانونی نفس سفیدرود را گرفته است. کارشناسان از کاهش شدید جمعیت ماهیان و خطر فروپاشی اکولوژیک هشدار میدهند.
در قلب پارک ملی بوجاق، جایی که باید پناهگاه زایش و آرامش آبزیان باشد، تورهای غیرقانونی گستردهاند و زندگی را از سفیدرود میروبند. کارشناسان هشدار میدهند: اگر چارهای اندیشیده نشود، آخرین رودخانه زنده گیلان به سکوت مرگ فرو خواهد رفت.
پارک ملی بوجاق؛ قلمرو حفاظت یا میدان صید؟
پارک ملی بوجاق، تنها پارک ملی خشکیـدریایی ایران، بهجای آنکه زیستگاهی امن برای ماهیان و پرندگان باشد، به عرصهای برای فعالیت صیادان غیرمجاز تبدیل شده است. از اسفندماه تا اردیبهشت، دوره حیاتی تخمریزی ماهی سفید و گونههای خاویاری است، اما درست در همین زمان تورهای صید غیرقانونی در دهانه سفیدرود پهن میشوند.
پاسگاه محیطبانی در چندقدمی این تخلف قرار دارد، ولی فقر شدید و نبود معیشت جایگزین، قانون را در تور صیادان گرفتار کرده است. برای بسیاری از محلیان، چارهای جز ادامه صید بیرویه وجود ندارد؛ درحالیکه این رفتار، اکوسیستم منطقه را به سراشیبی نابودی کشانده است.
صید غیرقانونی و فروپاشی زنجیره حیات در سفیدرود
وقتی تورهای غیرمجاز دهانه سفیدرود را مسدود میکنند، پیوند حیاتی بین دریا و خشکی قطع میشود. این مسدود شدن یعنی توقف جریان تکثیر طبیعی، مرگ آبزیان مولد و نابودی زنجیره غذایی.
بقای پرندگان مهاجر نیز به خطر افتاده است؛ حواصیلها، باکلانها و اِگرتها که از هزاران کیلومتر دورتر آمدهاند، حالا یا در تورهای رهاشده گرفتار میشوند یا در فقر غذایی جان میدهند. حتی فک خزری، این پستاندار در حال انقراض، قربانی تورهایی است که قرار بود برای حفاظت جمعآوری شوند.
فقر و نبود اشتغال جایگزین؛ صیادان در بنبست معیشتی
به گفتهی رامین محمدیان، فعال محیطزیست، ریشه بحران صید غیرقانونی در بوجاق، اقتصادی است نه صرفاً تخلفی زیستمحیطی.
او معتقد است: «صیادان محلی در نگاه قانون اغلب مجرم تلقی میشوند؛ نه بیمه دارند، نه حرفهشان به رسمیت شناخته شده. هیچ برنامهای برای تأمین معیشت پایدارشان وجود ندارد.»
او پیشنهاد کرده است زمینهای بلااستفاده در شرق سفیدرود برای پرورش ماهی مجاز و بومی به صیادان واگذار شود تا فشار صید غیرقانونی کاهش یابد. نبود چنین طرحهایی، حیات رودخانه را در معرض فروپاشی اکولوژیک قرار داده است.
هشدار کارشناسان؛ سفیدرود در خطر فروپاشی اکولوژیک
محمدیان با اشاره به کاهش بیسابقه میزان صید در سال جاری میگوید: «حتی شرکتهای وابسته به شیلات هم امسال نتوانستند صید کافی برای تکثیر داشته باشند؛ کاهش آب، آلودگی و دو دهه صید بیرویه، حیات ماهیان را نابود کرده است.»
کاهش شدید جمعیت ماهیان نشانهای از شروع فروپاشی اکولوژیک دریای کاسپین است. در چنین وضعیتی، سفیدرود که شریان حیاتی این منطقه محسوب میشود، در حال از دست دادن کارکرد طبیعی خود است.
تهاجم به فرصت بقا؛ صید ماهی سفید و خاویاری در خطر
شهرام شرفی، متخصص اکولوژی دریا، بوجاق را «پله ارتباطی جنگل و دریا» توصیف میکند و میگوید: «این پارک ملی بهمنظور حفظ تنوع زیستی تأسیس شده، اما صید غیرقانونی عملاً فلسفه وجودی آن را از بین برده است.»
به گفته او، تمرکز صیادان بر ماهیان بزرگتر و مولد، نوعی تهاجم به فرصت بقاست. حذف این ماهیان باعث میشود نسل بعدی فرصت تخمگذاری نداشته باشد و جمعیت در سالهای بعد بهشدت کاهش یابد؛ چرخهای که اکنون در سفیدرود آغاز شده است.
پیامدهای زیستمحیطی و مهاجرت آبزیان از منطقه
فشار مداوم صید در بوجاق، رفتار طبیعی ماهیان را تغییر داده است. بسیاری از گونهها اکنون از مسیرهای سنتی تخمریزی گریخته و به مناطق دیگر مهاجرت کردهاند.
شرفی میگوید: «وقتی فشار صیادی از حد تحمل محیط فراتر رود، زنجیره غذایی از هم میپاشد. این نه فقط تهدیدی برای ماهیان، بلکه برای کل اکوسیستم سفیدرود و خزر است.»
به باور کارشناسان، اگر نظارت مؤثر و مداخلات حفاظتی فوری اعمال نشود، کاهش شدید تنوع زیستی منطقه اجتنابناپذیر خواهد بود.
قانون در تور بیپاسخها
پیگیریهای خبرنگاران از ادارهکل محیطزیست گیلان برای دریافت توضیح درباره چالشهای صید غیرقانونی بینتیجه مانده است. وعده پاسخگویی در نهایت با جملهای کلی پایان یافت: «انشاءالله در فرصتی دیگر.»
این سکوت از سوی نهاد متولی حفاظت، پرسشی جدی را پیشروی افکار عمومی قرار میدهد: آیا ممنوعیتهای کاغذی در بوجاق، توان تبدیل شدن به بازدارندگی واقعی دارند؟
جمعبندی
پارک ملی بوجاق، امروز بیش از آنکه نماد حفاظت باشد، نشانه آشکار ضعف مدیریت و فقر معیشتی در مناطق ساحلی است. صید غیرقانونی در سفیدرود، مرز میان بقا و نابودی اکوسیستم شمال ایران را باریکتر کرده و آینده تنوع زیستی منطقه در گرو اصلاح فوری سیاستهای حفاظتی و اقتصادی است./پیام ما
