وقتی میوه لوکس میشود
وجدان، نسخه شکستخورده تنظیم بازار
دو ماه پس از گرهزدن ثبات بازار به «انصاف فروشندگان»، جهش ۷۰درصدی قیمت میوه نشان داد اخلاق جایگزین سیاستگذاری نمیشود
آذرماه امسال، وزیر جهاد کشاورزی، غلامرضا نوری قزلجه، ثبات بازار را به «وجدان مغازهداران» حواله داد؛ رویکردی که بیش از آنکه نشانه اقتدار تنظیمگری باشد، اعترافی ضمنی به ضعف ابزارهای نظارتی بود. بازار اما با منطق اخلاقی اداره نمیشود؛ با سازوکار عرضه، تقاضا، هزینه و نظارت مؤثر مدیریت میشود. نتیجه این نگاه خوشبینانه، امروز در سبد خرید مردم دیده میشود: میوهای که باید کالای روزمره باشد، به مرز لوکسشدن نزدیک شده است.
سونامی قیمتها؛ از باغ تا سفره
اخبار سبز کشاورزی؛ طبق گزارشهای رسمی کمیسیون کشاورزی مجلس، فاصله قیمت «باغ تا مصرفکننده» در برخی اقلام به ۴ تا ۵ برابر رسیده است؛ نشانهای روشن از ناکارآمدی در زنجیره توزیع.اعداد تکاندهندهاند:
این ارقام فقط نوسان نیست؛ علامت هشدار ساختاری است. وقتی محصولی داخلی مثل سیب و پرتقال چنین جهشی را تجربه میکند، مسئله صرفاً واردات یا نرخ ارز نیست؛ مشکل در حلقههای میانی زنجیره نهفته است.
گره کور توزیع و سیاست ارزی
بخش مهمی از التهاب قیمت، به سوءمدیریت در ثبت سفارش، تخصیص ارز نهادهها و ضعف نظارت بر شبکه توزیع بازمیگردد. افزایش هزینه تولید محصولات گلخانهای مانند خیار و گوجه، نتیجه مستقیم اختلال در تأمین نهادههاست. از سوی دیگر، ذخیرهسازی هزاران تن میوه بدون کنترل مؤثر بر حاشیه سود واسطهها، تنها آمارسازی است، نه تنظیم بازار.
تنظیم بازار یعنی حضور فعال دولت در پایش قیمت، شفافسازی زنجیره توزیع، کنترل انحصارهای پنهان و برخورد با سودهای غیرمتعارف. اگر قیمت از باغ تا مغازه پنج برابر میشود، مسئله «وجدان» نیست؛ مسئله ساختار است.
رمضان و نوروز؛ آزمون جدی سیاستگذار
افزایش قیمتها درست در آستانه ماه رمضان و نوروز، فشار مضاعفی بر خانوارها وارد میکند. در چنین شرایطی، هر درصد رشد قیمت، مستقیماً بر قدرت خرید طبقه متوسط و کمدرآمد اثر میگذارد. بازار میوه نه بازار خودرو است و نه کالای سرمایهای؛ بخشی از حداقل معیشت است.اگر سیاستگذار همچنان به امید خودتنظیمی اخلاقی بنشیند، شکاف میان وعده و واقعیت عمیقتر خواهد شد. اعتماد عمومی نیز سرمایهای است که با هر جهش بیپاسخ، فرسودهتر میشود.
راه اصلاح؛ از شعار تا سازوکار
بازار نیازمند سه اقدام فوری است:
۱. شفافسازی کامل زنجیره توزیع و اعلام عمومی حاشیه سود هر حلقه
۲. تقویت نظارت میدانی و برخورد با قیمتسازی
۳. اصلاح نظام تأمین ارز و نهادههای تولید
اقتصاد با توصیه اخلاقی تنظیم نمیشود. تنظیم بازار، ابزار میخواهد؛ اراده میخواهد؛ و پاسخگویی واقعی. تا آن زمان، پرسش پابرجاست: آیا میتوان شکم خالی را با وجدان سیر کرد.
