زنگ خطر در سفرهها؛ ورود سیبزمینی و پیاز به فهرست کالابرگ
اضافهشدن سیبزمینی و پیاز به کالابرگ از ۱۵ اسفند، فقط یک تغییر فهرست کالا نیست؛ اعترافی رسمی به کوچکشدن سفرههاست
اعلام وزیر کار درباره افزودن میوه و ترهبار به کالابرگ، در ظاهر گامی حمایتی است؛ اما در باطن، نشانهای روشن از عمیقتر شدن بحران معیشت. وقتی کالاهایی چون سیبزمینی، پیاز، پرتقال و خرما که زمانی ارزانترین اقلام سفره بودند، نیازمند حمایت کالابرگی میشوند، یعنی تورم از مرز هشدار گذشته و به سطح تهدید رسیده است.
اخبار سبز کشاورزی؛ سیاست کالابرگ، ذاتاً برای حمایت از اقشار کمدرآمد طراحی میشود؛ اما گسترش دایرهی آن به ابتداییترین اقلام، نشان میدهد قدرت خرید بهقدری کاهش یافته که حتی کالاهای پایه نیز از دسترس خارج شدهاند. این یعنی مسئله فقط گرانی نیست، بلکه «سقوط قدرت خرید» است.
کالابرگ؛ مُسکن کوتاهمدت یا سیاست پایدار؟
تجربههای پیشین نشان دادهاند که سیاستهای حمایتیِ غیرنقدی، اگرچه در کوتاهمدت از شوکهای اجتماعی جلوگیری میکنند، اما جایگزین اصلاحات ساختاری نمیشوند. کنترل تورم، ثبات ارزی، اصلاح نظام توزیع و افزایش بهرهوری کشاورزی، راهحلهای ریشهایاند؛ نه افزودن چند قلم کالا به یک فهرست حمایتی.
وقتی دولت ناچار میشود برای سیبزمینی و پیاز هم شبکهی حمایتی تعریف کند، یعنی سیاستهای کلان اقتصادی نتوانستهاند تعادل بازار را حفظ کنند. در چنین شرایطی، کالابرگ بیشتر شبیه ترمز اضطراری است تا موتور حرکت.
نشانههای نگرانکننده در اقتصاد خانوار
بر اساس الگوی مصرف خانوار، کاهش خرید پروتئین و لبنیات معمولاً اولین علامت فشار معیشتی است. اما وقتی نوبت به اقلام ارزان و سیرکننده میرسد، بحران وارد فاز عمیقتری شده است. سیبزمینی در اقتصاد خانوار ایرانی همواره «کالای جانشین» بوده؛ یعنی وقتی گوشت و مرغ گران میشوند، مصرف آن بالا میرود. حال اگر همین کالای جانشین نیز نیازمند حمایت باشد، یعنی حاشیهی امنی باقی نمانده است.
شأن سفرهی مردم؛ مسئلهای فراتر از آمار
اقتصاد فقط عدد و نمودار نیست؛ شأن و کرامت هم هست. تبدیل اقلام اولیه به کالای سهمیهای، پیام روانی مهمی دارد: عادیسازی فقر. جامعهای که به دریافت سهمیه برای ابتداییترین نیازهایش عادت کند، بهتدریج توقع خود را پایین میآورد. این خطر، کمتر از تورم نیست.
جمعبندی: ضرورت بازنگری جدی
افزودن میوه و ترهبار به کالابرگ شاید در کوتاهمدت بخشی از فشار را کم کند، اما پرسش اصلی باقی است: چرا سفرهها تا این حد کوچک شدهاند؟ بدون اصلاحات عمیق اقتصادی و مهار پایدار تورم، هر فهرست جدیدی دیر یا زود ناکافی خواهد شد.
سیاست رفاهی وقتی موفق است که موقت باشد؛ نه اینکه هر سال گستردهتر شود. سیبزمینیِ کالابرگی، بیش از آنکه یک تصمیم اجرایی باشد، زنگ خطری برای اقتصاد کشور است.
