جنگ در خلیج فارس؛ موج تازه گرانی غذا در جهان؟
گزارش تازه فائو از افزایش قیمت جهانی غذا خبر میدهد؛ از رشد بهای غلات و روغن تا تأثیر تنشهای خاورمیانه بر بازار مواد غذایی جهان.
افزایش قیمت انرژی، تنشهای ژئوپلیتیک و اختلال در زنجیره تأمین، بار دیگر بازار جهانی مواد غذایی را تکان داده است. تازهترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نشان میدهد قیمت جهانی غذا در ماه مارس دوباره افزایش یافته؛ نشانهای از اینکه بازار مواد غذایی هنوز از شوکهای سیاسی و اقتصادی فاصله نگرفته است.
کارشناسان میگویند اگر تنشها در منطقه خاورمیانه ادامه پیدا کند، این افزایش قیمت میتواند بهصورت تدریجی در سفره میلیونها نفر در جهان دیده شود.
گزارش فائو؛ رشد دوباره قیمت جهانی غذا
بر اساس گزارش جدید فائو، شاخص قیمت جهانی غذا (FFPI) در مارس ۲۰۲۶ به طور میانگین به ۱۲۸.۵ واحد رسید. این رقم نسبت به فوریه ۳ واحد معادل ۲.۴ درصد افزایش داشته و دومین ماه متوالی رشد را ثبت کرده است.
افزایش قیمت در اغلب گروههای کالایی دیده میشود؛ از غلات و روغنهای نباتی گرفته تا گوشت، لبنیات و شکر. با وجود این رشد، شاخص جهانی غذا هنوز حدود ۲۰ درصد پایینتر از رکورد تاریخی ثبتشده در مارس ۲۰۲۲ قرار دارد.
کارشناسان فائو تأکید میکنند که افزایش اخیر قیمت جهانی غذا تنها ناشی از عوامل کشاورزی نیست، بلکه تحت تأثیر افزایش هزینههای انرژی و نگرانیهای ژئوپلیتیک نیز قرار دارد.
رشد قیمت غلات؛ گندم و ذرت در مسیر صعود
در بخش غلات، شاخص قیمت فائو در مارس به ۱۱۰.۴ واحد رسید که نسبت به ماه قبل ۱.۵ درصد افزایش نشان میدهد.
قیمت جهانی گندم حدود ۴.۳ درصد بالا رفت. نگرانی از خشکسالی در ایالات متحده و احتمال کاهش سطح زیرکشت در استرالیا از عوامل اصلی این افزایش اعلام شده است. در مقابل، شرایط نسبتاً مناسب تولید در اروپا و رقابت میان صادرکنندگان تا حدی از رشد بیشتر قیمتها جلوگیری کرده است.
قیمت جهانی ذرت نیز حدود ۰.۹ درصد افزایش یافت؛ هرچند عرضه مناسب جهانی همچنان مانعی برای جهش شدید قیمتها محسوب میشود. در همین حال، قیمت برنج برخلاف سایر غلات حدود ۳ درصد کاهش یافت که دلیل آن افزایش عرضه در فصل برداشت و کاهش تقاضای وارداتی عنوان شده است.
جهش قیمت روغنهای خوراکی؛ اثر مستقیم بازار انرژی
یکی از مهمترین عوامل افزایش قیمت جهانی غذا در ماه مارس، رشد شدید قیمت روغنهای نباتی بوده است. شاخص این گروه به ۱۸۳.۱ واحد رسید که نسبت به ماه قبل بیش از ۵ درصد افزایش نشان میدهد.
قیمت جهانی روغن پالم به بالاترین سطح از اواسط سال ۲۰۲۲ رسیده و حتی از روغن سویا نیز گرانتر شده است. تحلیلگران معتقدند افزایش قیمت نفت خام و کاهش تولید در برخی کشورهای تولیدکننده مانند مالزی از عوامل اصلی این جهش بوده است.
بازار گوشت و لبنیات؛ افزایش آرام اما مداوم
شاخص قیمت گوشت در گزارش فائو به ۱۲۷.۷ واحد رسیده که نسبت به فوریه حدود ۱ درصد رشد داشته است. افزایش قیمت گوشت خوک بیشترین سهم را در این رشد داشته، در حالی که قیمت گوشت گاو نیز اندکی بالا رفته است.
در بخش لبنیات نیز شاخص قیمت به ۱۲۰.۹ واحد رسید؛ افزایشی ۱.۲ درصدی که نخستین رشد این شاخص از تابستان ۲۰۲۵ محسوب میشود. افزایش قیمت شیرخشک و کره از عوامل اصلی این روند بوده است.
افزایش قیمت شکر؛ تأثیر غیرمستقیم نفت
شاخص قیمت شکر در مارس به ۹۲.۴ واحد رسید که نسبت به فوریه بیش از ۷ درصد افزایش نشان میدهد. یکی از دلایل این افزایش، رشد قیمت نفت خام است.
افزایش قیمت نفت باعث شده انتظار برود برزیل، بزرگترین صادرکننده شکر جهان، بخش بیشتری از نیشکر خود را به تولید اتانول اختصاص دهد؛ مسئلهای که میتواند عرضه شکر در بازار جهانی را کاهش دهد و قیمت جهانی غذا را تحت فشار بیشتری قرار دهد.
چرا تنشهای ژئوپلیتیک بر قیمت جهانی غذا اثر میگذارند؟
اقتصاددانان معتقدند افزایش قیمت جهانی غذا اغلب نتیجه مجموعهای از عوامل بههمپیوسته است. در شرایطی که قیمت انرژی بالا میرود، هزینه حملونقل دریایی و زمینی افزایش پیدا میکند. از سوی دیگر، تولید کود شیمیایی که به گاز طبیعی وابسته است نیز گرانتر میشود.
در چنین شرایطی حتی اگر تولید محصولات کشاورزی کاهش پیدا نکرده باشد، هزینههای لجستیک، بستهبندی و توزیع باعث میشود قیمت نهایی مواد غذایی در بازار جهانی افزایش یابد.
کدام کشورها بیشتر از گرانی جهانی غذا آسیب میبینند؟
افزایش قیمت جهانی غذا بیش از همه به کشورهایی فشار وارد میکند که واردکننده خالص مواد غذایی هستند. اقتصادهای وابسته به واردات غلات و روغن خوراکی، معمولاً نخستین کشورهایی هستند که با شوک قیمتی مواجه میشوند.
کشورهایی مانند مصر، برخی کشورهای آفریقایی و واردکنندگان بزرگ در خاورمیانه و جنوب آسیا در برابر این نوسانات آسیبپذیرترند. در این کشورها حتی افزایش چند درصدی قیمت مواد غذایی میتواند به فشار اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی تبدیل شود.
آیا دومینوی گرانی ادامه خواهد داشت؟
تحلیلگران بازارهای جهانی معتقدند اگر تنشهای ژئوپلیتیک و افزایش قیمت انرژی ادامه پیدا کند، روند صعودی قیمت جهانی غذا ممکن است در ماههای آینده نیز ادامه داشته باشد.
در چنین شرایطی، اثر این افزایش قیمت ابتدا در بازار انرژی و حملونقل دیده میشود و سپس با تأخیر به کالاهای مصرفی مانند نان، گوشت و لبنیات میرسد؛ یعنی همان محصولاتی که مستقیماً با سفره مردم در سراسر جهان مرتبط هستند.
