لغو تحریمها اقتصاد ایران را متحول میکند؛ اما فعلاً فقط «توقف آتش» است
آیا لغو تحریمها اقتصاد ایران را متحول میکند؟ تحلیل تازه از وضعیت کسبوکارها، آتشبس موقت و چشمانداز مذاکرات و تأثیر آن بر اقتصاد کشور.
در حالی که خبرهای مربوط به احتمال لغو تحریمها دوباره به صدر تحلیلهای اقتصادی رسیده، فعالان بخش خصوصی میگویند اقتصاد ایران هنوز وارد مرحله ثبات نشده است. به باور آنها، فضای فعلی بیش از آنکه «آتشبس» باشد، تنها یک توقف موقت در تنشها است؛ وضعیتی که شاید فرصتی کوتاه برای نفس کشیدن اقتصاد ایجاد کند، اما هنوز چشمانداز روشنی برای برنامهریزی بلندمدت به همراه ندارد.
اقتصاد ایران میان امید به لغو تحریمها و ابهام سیاسی
پس از اعلام آتشبس موقت میان ایران و آمریکا و شکلگیری فضای تعلیق در تحولات منطقهای، اقتصاد ایران بار دیگر در موقعیتی حساس قرار گرفته است؛ جایی میان انتظار برای گشایشهای احتمالی مانند لغو تحریمها و نگرانی از تداوم نااطمینانیهای سیاسی و امنیتی.
فعالان اقتصادی در چنین شرایطی با پرسشهای مهمی مواجهاند: آیا این شرایط فرصتی برای احیای تجارت و فعالیتهای اقتصادی است یا تنها یک وقفه کوتاه در روند پرتنش ماههای اخیر محسوب میشود؟
حسن فروزانفرد، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق بازرگانی تهران، در گفتوگویی درباره پیامدهای این شرایط برای اقتصاد کشور توضیح داده است.
«آتشبس نیست؛ فقط یک توقف آتش»
به گفته فروزانفرد، آنچه اکنون در فضای منطقهای دیده میشود را نمیتوان آتشبس واقعی دانست.
او معتقد است شرایط فعلی بیشتر شبیه یک توقف آتش موقت است؛ وضعیتی که در آن طرفهای درگیر هنوز به یک توافق پایدار نرسیدهاند و امکان بازگشت تنشها همچنان وجود دارد.
به همین دلیل، از نگاه فعالان اقتصادی، این دوره بیشتر فرصتی برای مدیریت خسارتها و جلوگیری از آسیبهای بیشتر است، نه زمانی برای طراحی برنامههای بلندمدت اقتصادی.
روزهای دشوار کسبوکارها؛ تلاش برای بقا
در هفتههای گذشته بسیاری از کسبوکارها، بهویژه شرکتهای کوچک و استارتاپها، با فشارهای سنگین روبهرو شدهاند. افزایش هزینههای نیروی انسانی، اختلال در فعالیتها و کاهش تقاضا باعث شده برخی شرکتها ناچار به کوچکسازی یا حتی تعطیلی شوند.
به گفته فعالان این حوزه، یکی از نخستین واکنشهای شرکتها در چنین شرایطی تعدیل نیرو و کاهش هزینهها بوده است.
در چنین فضایی، بسیاری از فعالان اقتصادی تنها تلاش میکنند زیانهای خود را به حداقل برسانند و از تصمیمگیریهای بلندمدت خودداری کنند.
اینترنت جهانی؛ فرصتی کوتاه برای کسبوکارهای آنلاین
اگر محدودیتهای اینترنتی کاهش پیدا کند، ممکن است کسبوکارهای آنلاین فرصتی کوتاه برای بازگشت به فعالیت پیدا کنند. به گفته فروزانفرد، دسترسی بهتر به اینترنت میتواند یک فرصت تجدید قوا برای این کسبوکارها باشد؛ بهویژه در شرایطی که پس از تعطیلات نوروز و ماه رمضان، تقاضای اقتصادی دوباره در حال شکلگیری است.
با این حال، او تأکید میکند که حتی در این بخش نیز هنوز امکان برنامهریزی بلندمدت وجود ندارد و آینده همچنان با عدم قطعیت همراه است.
لغو تحریمها؛ سناریویی که میتواند اقتصاد ایران را دگرگون کند
یکی از مهمترین موضوعاتی که میتواند مسیر اقتصاد ایران را تغییر دهد، لغو تحریمها و تسهیل مبادلات بینالمللی است.
فروزانفرد معتقد است اگر حتی بخشی از پیشنهادهای مطرحشده در مذاکرات – مانند رفع تحریمها یا تسهیل صادرات نفت – عملی شود، اتفاقات بزرگی در اقتصاد ایران رخ خواهد داد.
به گفته او، تحقق مواردی مانند:
- رفع جدی و یکپارچه تحریمها
- صادرات آزاد نفت با قیمت مناسب
- استفاده مؤثر از ظرفیت ژئوپولیتیکی تنگه هرمز
میتواند به شکل معناداری چشمانداز اقتصاد کشور در ماههای آینده را تغییر دهد.
با این حال، هنوز تردیدهایی درباره میزان همراهی بازیگران بینالمللی با چنین تحولی وجود دارد.
بستههای حمایتی دولت؛ کمک محدود در برابر خسارت بزرگ
در شرایطی که دولت بستههای حمایتی برای کسبوکارهای آسیبدیده ارائه کرده است، بسیاری از کارشناسان معتقدند این حمایتها با حجم خسارتهای اقتصادی تناسب ندارد.
به گفته فروزانفرد، دولت با محدودیت جدی منابع مواجه است. بودجه کشور پیش از بحرانهای اخیر نیز با ابهام و کسری روبهرو بود و اکنون، پس از حدود ۴۰ روز شرایط پرهزینه و پراضطراب، فشار مالی بیشتری بر دولت وارد شده است.
در چنین وضعیتی احتمال میرود:
- درآمدهای مالیاتی پیشبینیشده تحقق نیابد
- برخی مالیاتها با تمدید یا تعویق روبهرو شوند
او معتقد است در گام نخست باید به شهروندان و کسبهای که به طور مستقیم آسیب دیدهاند رسیدگی شود، زیرا دولت توان ارائه بستههای حمایتی گسترده برای همه بخشها را ندارد.
امید اصلی اقتصاد به مذاکرات و رفع محدودیتها
در نهایت، بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند کلید بهبود شرایط اقتصاد ایران در گشایشهای سیاسی و دیپلماتیک نهفته است.
اگر مذاکرات به نتایجی مانند لغو تحریمها و کاهش محدودیتهای اقتصادی منجر شود، ممکن است در نیمه دوم سال فرصتهای تازهای برای اقتصاد کشور ایجاد شود.
در غیر این صورت، با توجه به فشارهای تورمی و محدودیت منابع، توان دولت برای جبران خسارتهای سالهای اخیر بسیار محدود خواهد بود.
