افزایش نجومی قیمت فیلترشکن؛ اینترنت در ایران لوکس شد
گزارش تازه از بازار فیلترشکن در ایران نشان میدهد قیمت VPN به شکل نجومی افزایش یافته و هر گیگ تا ۹۰۰ هزار تومان فروخته میشود؛ اینترنت در حال تبدیل شدن به کالایی لوکس است.
در حالی که بیش از ۵۰ روز از محدودیت شدید دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بینالملل میگذرد، بازار سیاه فیلترشکنها داغتر از همیشه شده است؛ بازاری که حالا در آن قیمت هر گیگابایت VPN به حدود ۹۰۰ هزار تومان رسیده و اینترنت برای بسیاری از کاربران به یک کالای لوکس تبدیل شده است.
بازار سیاه فیلترشکن چگونه شکل گرفت؟
با تداوم محدودیتهای اینترنتی در ایران، دسترسی کاربران به بسیاری از سرویسها و وبسایتهای خارجی دشوار شده است. همین موضوع باعث شده بازار فیلترشکن رشد چشمگیری پیدا کند.
بر اساس گفتههای مسئولان، استفاده از VPN در ایران پدیدهای فراگیر است. سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، پیشتر اعلام کرده بود که بیش از ۸۰ درصد کاربران ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند؛ آماری که نشان میدهد نیاز به دسترسی آزاد به اینترنت همچنان بسیار بالاست.
در چنین شرایطی، فروشندگان فیلترشکن با ایجاد شبکههای توزیع و پرداخت متنوع توانستهاند بازاری نسبتاً پایدار ایجاد کنند؛ بازاری که حتی با مسدود شدن برخی درگاهها یا حسابها نیز به فعالیت خود ادامه میدهد.
وقتی «شیر اینترنت» بسته میشود، قیمتها بالا میرود
قیمت فیلترشکن در ایران بهشدت وابسته به وضعیت محدودیتهای اینترنتی است. هرچه دسترسی به اینترنت بینالملل محدودتر شود، قیمت سرویسهای VPN نیز افزایش مییابد.
کارشناسان میگویند در دورههایی که محدودیتها کاهش پیدا میکند، نرخ فیلترشکنها نیز کمی افت میکند؛ اما در دورههای قطعی یا اختلال گسترده، قیمتها به شکل ناگهانی جهش پیدا میکنند.
این وضعیت پرسش مهمی را ایجاد کرده است: فروشندگان این سرویسها چگونه به اینترنتی دسترسی دارند که برای عموم کاربران محدود است؟ برخی معتقدند نوعی دسترسی ویژه یا رانت در این میان وجود دارد که سپس با قیمت بالا به کاربران فروخته میشود.
قیمتهای عجیب در بازار؛ هر گیگ فیلترشکن ۹۰۰ هزار تومان
بررسیهای میدانی نشان میدهد قیمت فیلترشکن در بازار به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
یکی از فروشندگان موبایل در غرب تهران میگوید:
«در حال حاضر قیمت هر یک گیگ فیلترشکن حدود ۹۰۰ هزار تومان است و سرویسهایی مانند V2Box و V7 Pro VPN عرضه میشود.»
فروشندهای دیگر در مرکز تهران نیز قیمتها را اینگونه اعلام میکند:
- ۵ گیگ فیلترشکن: حدود ۴ میلیون تومان
- ۱۰ گیگ فیلترشکن: حدود ۹ میلیون تومان
برخی فروشندگان حتی قیمتهای بالاتری نیز پیشنهاد میدهند؛ برای مثال:
- ۵ گیگ: ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
- ۳ گیگ: ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان
این در حالی است که تنها چند ماه قبل قیمتها بسیار پایینتر بود. برای نمونه در دیماه سال گذشته، سرویسهای ۳۰ گیگابایتی حدود ۱۵۰ هزار تومان و سرویس ۵۰ گیگابایتی حدود ۲۴۰ هزار تومان قیمت داشتند.
تجربه کاربران؛ از اتصال پایدار تا گرانی بیسابقه
برخی کاربران میگویند سالهاست از فروشندگان ثابت VPN خرید میکنند. به گفته یکی از کاربران: «در دورههای قبلی قطعی اینترنت، فیلترشکنی که میخریدم تقریباً همیشه وصل میشد؛ مگر زمانی که کل اینترنت قطع میشد. اما حالا قیمتها بهشدت افزایش پیدا کرده و خرید آن برای بسیاری از کاربران سخت شده است.»
به گفته او، در ابتدای جنگ اخیر قیمتها کمتر بود اما در ادامه افزایش چشمگیری پیدا کرده است؛ بهطوری که برخی کاربران ترجیح دادهاند اصلاً فیلترشکن جدید خریداری نکنند.
بازار فیلترشکن چقدر بزرگ است؟
آمارها نشان میدهد بازار فیلترشکن در ایران بسیار گسترده شده است.
طبق برآوردها:
- تعداد مشترکان تلفن همراه در ایران تا تابستان ۱۴۰۴ حدود ۱۷۵ میلیون سیمکارت است.
- تعداد کاربران فعال فیلترشکن بین ۲۵ تا ۳۵ میلیون نفر تخمین زده میشود.
اگر تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد این کاربران اشتراک پولی خریداری کنند، بین ۲.۵ تا ۵ میلیون مشتری پرداختکننده در این بازار وجود خواهد داشت.
با در نظر گرفتن میانگین قیمت حدود ۹۰۰ هزار تومان برای هر گیگ فیلترشکن، گردش مالی ماهانه این بازار میتواند به چند میلیارد تومان برسد؛ رقمی که نشان میدهد بازار VPN در ایران از یک فعالیت پراکنده به یک شبکه اقتصادی بزرگ تبدیل شده است.
خطر پنهان فیلترشکنهای رایگان
در کنار افزایش قیمتها، کارشناسان درباره خطرات امنیتی فیلترشکنها نیز هشدار میدهند. طبق گزارش پروژه شفافیت فناوری (TTP)، بسیاری از اپلیکیشنهای رایگان VPN که در اپاستور و گوگلپلی عرضه میشوند، متعلق به شرکتهایی هستند که میتوانند ترافیک اینترنت کاربران را رصد و مدیریت کنند.
به همین دلیل، استفاده از فیلترشکنهای ناشناس و رایگان ممکن است باعث شود اطلاعات شخصی و فعالیتهای آنلاین کاربران در معرض خطر قرار بگیرد.
اینترنت؛ از زیرساخت عمومی تا کالای لوکس
افزایش قیمت فیلترشکن، قطعیهای مکرر اینترنت و محدودیت دسترسی به سرویسهای خارجی باعث شده بسیاری از کاربران احساس کنند اینترنت در ایران از یک خدمت عمومی به کالایی پرهزینه و لوکس تبدیل شده است.
ترکیب نیاز گسترده کاربران، سودآوری بازار VPN و ریسکهای امنیتی، شرایطی ایجاد کرده که حالا توجه نهادهای مختلف را به خود جلب کرده است./ اعتماد
