دروازههای صادرات بسته شد؛ خرمای جهرم در انبارها ماند
بحران صادرات خرمای جهرم شدت گرفت؛هزاران تن خرما در انبارها دپو شده و نخلداران با مشکل نقدینگی، آفات و اختلال در مسیرهای صادراتی دستوپنجه نرم میکنند
در حالی که نخلستانهای جهرم یکی از مهمترین قطبهای تولید خرما در ایران به شمار میروند، امروز هزاران تن خرما پشت درهای بسته صادراتی مانده است؛ بحرانی که نهتنها بازار خرمای جهرم را دچار رکود کرده، بلکه معیشت هزاران نخلدار را نیز با تهدید جدی روبهرو کرده است.
دپوی خرما در جهرم؛ وقتی صادرات متوقف میشود
این روزها خرمای جهرم که سالها سهم مهمی در صادرات کشاورزی ایران داشت، در انبارها دپو شده و بازار فروش آن به شدت محدود شده است. نخلداران این منطقه میگویند اختلال در مسیرهای صادراتی، محدودیتهای ارزی و ناآرامیهای منطقهای باعث شده است دروازههای صادرات خرما عملاً بسته شود.
به گفته فعالان این بخش، نتیجه این شرایط چیزی جز انباشت خرما، کاهش نقدینگی و نگرانی از آینده نخلداران نبوده است. محصولی که زمانی موتور محرک اقتصاد محلی جهرم بود، اکنون در انتظار باز شدن مسیرهای صادراتی مانده است.
روایت یک نخلدار از گمشدن محموله خرما در دریا
مشکلات صادرات خرما تنها به توقف بازارها محدود نمیشود.
«محمدحسن صدق»، نخلدار ۷۲ ساله جهرمی، از تجربهای تلخ در سالهای اخیر میگوید؛ تجربهای که به گفته او نشاندهنده نااطمینانی در تجارت خرماست.
به گفته این نخلدار، ۲۴ تن خرمای شاهانی جهرم به ارزش حدود ۳ میلیارد تومان که قرار بود به مقصد هند صادر شود، در جریان تحولات منطقهای و اختلال در مسیرهای حملونقل سر از بندر دبی درآورد و پس از پیگیریهای طولانی پیدا شد.
او معتقد است در شرایط بحران و جنگ، صادرات خرما معمولاً محدود میشود زیرا این محصول بهعنوان کالایی استراتژیک در امنیت غذایی کشور شناخته میشود. با این حال نخلداران انتظار دارند در چنین شرایطی حمایتهای بیشتری از تولیدکنندگان صورت گیرد.
نبود حمایتهای بیمهای و هجوم آفات به نخلستانها
به گفته فعالان حوزه کشاورزی در جهرم، مشکلات این صنعت تنها به صادرات محدود نیست. نبود حمایتهای مالی، بیمهای و تسهیلات مناسب، فشار زیادی بر نخلداران جهرمی وارد کرده است.
از سوی دیگر، آفت خطرناک سرخرطومی خرما نیز طی سالهای اخیر به یکی از تهدیدهای جدی نخلستانها تبدیل شده است؛ آفتی که به باور برخی کارشناسان، اگر در سالهای گذشته کنترل و قرنطینه میشد، امروز تا این اندازه در کشور گسترش پیدا نمیکرد.
بحران نقدینگی در صنعت خرمای فارس
در کنار مشکلات صادرات، بحران نقدینگی نیز به چالش جدی صنعت خرمای استان فارس تبدیل شده است.
«محمدحسن مفضل»، رئیس انجمن خرمای جهرم، میگوید حتی در مواردی که صادرات انجام شده، مشکلات انتقال ارز و بازگشت پول تجار، چرخه اقتصادی این بخش را مختل کرده است.
به گفته او، در شهرستان جهرم حدود ۷ هزار هکتار نخلستان وجود دارد که سالانه بیش از ۷۰ هزار تن خرما تولید میکند و ارزآوری قابلتوجهی برای کشور به همراه دارد. اما وابستگی بالای این تولید به بازارهای صادراتی باعث شده اختلال در صادرات، ضربه مستقیم به اقتصاد منطقه وارد کند.
خرمای شاهانی و زاهدی؛ قربانیان بازارهای بسته
کارشناسان میگویند بیشترین آسیب از رکود صادرات متوجه خرمای شاهانی و زاهدی جهرم شده است؛ ارقامی که بخش مهمی از صادرات خرمای ایران را تشکیل میدهند.
همزمان کمبود کارخانههای فرآوری مدرن و مراکز بستهبندی مکانیزه نیز باعث شده ظرفیتهای ارزش افزوده این محصول بهخوبی استفاده نشود. هنوز بخش بزرگی از فرآیند تولید خرما در جهرم به شکل سنتی انجام میشود.
کاهش ارزآوری صادرات خرما
مسئولان بخش کشاورزی نیز وضعیت فعلی را تأیید میکنند.
«احد بهجت حقیقی»، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس، اعلام کرده است که اختلال در مسیرهای دریایی صادرات، بهویژه مسیر هند که مقصد اصلی خرمای جهرم است، باعث کاهش قابل توجه صادرات شده است.
به گفته او، صادرات خرمای جهرم سالانه بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون دلار ارزآوری برای کشور دارد، اما در ماههای اخیر حدود ۳ میلیون دلار کاهش درآمد صادراتی ثبت شده است.
در استان فارس بیش از ۴۵ هزار هکتار نخلستان وجود دارد که سالانه بیش از ۴۰۰ هزار تن خرما تولید میکند و جهرم یکی از مهمترین مراکز تولید این محصول به شمار میرود.
راهکارهای پیشنهادی برای خروج از بحران خرما
کارشناسان برای عبور از بحران فعلی صنعت خرما چند راهکار کلیدی پیشنهاد میکنند:
- ایجاد مسیرهای جدید حملونقل دریایی، زمینی و ریلی برای صادرات خرما
- تسهیل تشریفات گمرکی و نقلوانتقال ارزی
- حمایت از قراردادهای بلندمدت با خریداران خارجی
- ایجاد بیمه و حمایتهای مالی برای نخلداران
- توسعه صنایع فرآوری و بستهبندی مدرن خرما
به باور فعالان این حوزه، بدون اجرای چنین سیاستهایی، ادامه روند فعلی میتواند اشتغال هزاران نخلدار و کارگر نخلستانها را با تهدید جدی روبهرو کند.
