راز گرانی کالاهای اساسی؛ رد پای ارز در سفره مردم
چرا کالاهای اساسی گران میشود؟ بررسی سیاستهای ارزی و دو مسیر تأمین ارز نشان میدهد افزایش نرخ ارز یکی از مهمترین دلایل رشد قیمت کالاهای اساسی است
در حالی که قیمت بسیاری از اقلام مصرفی خانوار طی هفتههای اخیر افزایش یافته، این پرسش برای بسیاری از مردم مطرح شده است: چرا کالاهای اساسی گران میشود؟
بررسیها نشان میدهد پشت پرده گرانی کالاهای اساسی، تغییرات مهمی در نحوه تأمین ارز و سیاستهای ارزی کشور قرار دارد؛ موضوعی که حالا حتی صدای نمایندگان مجلس را هم درآورده است.
افزایش قیمت کالاهای اساسی زیر ذرهبین مجلس
در روزهای اخیر موج تازهای از افزایش قیمت کالاهای اساسی از لبنیات و مرغ گرفته تا برخی اقلام مصرفی دیگر در بازار مشاهده شده است. همین موضوع باعث شده نمایندگان مجلس خواستار بررسی دقیق دلایل گرانی کالاهای اساسی شوند.
برخی نمایندگان معتقدند افزایش قیمت کالاهایی که مستقیماً با سفره مردم در ارتباط هستند، در شرایطی رخ میدهد که بخش قابل توجهی از مواد اولیه آنها در داخل کشور تولید میشود. به همین دلیل مجلس پیگیر تشکیل کارگروهی برای بررسی دقیق علل افزایش قیمت کالاهای اساسی شده است.
در همین زمینه، در جلسات اخیر با وزیر جهاد کشاورزی نیز موضوع گرانی کالاهای اساسی مطرح شده و نمایندگان تأکید کردهاند توضیحات ارائهشده درباره دلایل این افزایش قیمتها هنوز قانعکننده نیست.
نقش سیاستهای ارزی در گرانی کالاهای اساسی
بررسی ساختار تأمین ارز نشان میدهد که یکی از عوامل اصلی گرانی کالاهای اساسی به نحوه تأمین ارز برای واردات نهادهها و مواد اولیه بازمیگردد.
در حال حاضر کالاهای اساسی و نهادههای دامی از دو مسیر ارزی مختلف تأمین میشوند؛ مسیری که هر دو بهنوعی تحت تأثیر افزایش نرخ ارز قرار گرفتهاند و در نهایت هزینه تولید و قیمت مصرفکننده را بالا بردهاند.
مسیر اول؛ ارز مرکز مبادله
یکی از مسیرهای تأمین ارز برای کالاهای اساسی، مرکز مبادله ارز و طلای ایران است. نرخ ارز در این بازار که توسط بانک مرکزی مدیریت میشود، طی ماههای اخیر افزایش قابل توجهی داشته است.
بر اساس آمارها، نرخ ارز در این بازار که پیشتر حدود ۱۱۲ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۱۴۸ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۳۰ درصد تنها در چند ماه.
این تغییر مستقیماً بر قیمت کالاهای اساسی اثر میگذارد، زیرا بسیاری از نهادههای دامی، مواد اولیه صنایع غذایی و کالاهای واسطهای از طریق همین ارز تأمین میشوند.
مسیر دوم؛ واردات بدون انتقال ارز
مسیر دوم تأمین کالاهای اساسی مربوط به واردات بدون انتقال ارز است؛ سیاستی که به واردکنندگان اجازه میدهد کالاهای مورد نیاز را با استفاده از منابع ارزی خارج از سیستم رسمی وارد کنند.
در عمل، این روش به معنای استفاده از ارز نزدیک به نرخ بازار آزاد است که اکنون در محدوده حدود ۱۸۰ هزار تومان قرار دارد. بنابراین بخشی از کالاهای اساسی با نرخی بسیار نزدیک به بازار آزاد وارد کشور میشوند.
ترکیب این دو مسیر باعث شده هزینه تأمین بسیاری از کالاهای اساسی افزایش پیدا کند و این افزایش هزینه در نهایت در قیمت نهایی محصولات غذایی منعکس شود.
فشار مستقیم گرانی کالاهای اساسی بر سفره مردم
کالاهای اساسی از جمله مرغ، تخممرغ، لبنیات و سایر اقلام غذایی، ارتباط مستقیم با معیشت خانوارها دارند. به همین دلیل هرگونه افزایش هزینه در تأمین ارز یا واردات نهادهها به سرعت در سفره مردم دیده میشود.
کارشناسان اقتصادی معتقدند روند نزدیک شدن نرخ ارز رسمی به بازار آزاد، اگرچه با هدف کاهش رانت ارزی انجام شده، اما در عمل باعث انتقال بخشی از هزینههای ارزی به قیمت کالاهای اساسی شده است.
راهکار مهار گرانی کالاهای اساسی چیست؟
بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند برای کنترل گرانی کالاهای اساسی باید در سیاستهای ارزی بازنگری شود. به گفته آنان، ادامه روند آزادسازی نرخ ارز در حوزه کالاهای اساسی میتواند فشار بیشتری بر معیشت خانوارها وارد کند.
بر همین اساس برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند سیاست تثبیت ارزی برای واردات نهادههای دامی و کالاهای اساسی دوباره در دستور کار قرار گیرد. به باور آنان، تا زمانی که مواد اولیه تولید مواد غذایی با ارز نزدیک به نرخ آزاد تأمین شود، کنترل پایدار قیمت کالاهای اساسی دشوار خواهد بود.
در شرایط کنونی، بازگشت به سیاست تثبیت نرخ ارز در حوزه کالاهای اساسی میتواند یکی از راهکارهای کاهش تورم غذایی و ایجاد ثبات در بازار باشد؛ موضوعی که به یکی از مطالبات جدی افکار عمومی و حتی نمایندگان مجلس تبدیل شده است.
کلمه کلیدی اصلی:
اسلاگ پیشنهادی:
متا دیسکریپشن:
