تعطیلی پارادایسهاب باغ کتاب؛ کسبوکارها قربانی یک اختلاف شدند
تعطیلی شعبه پارادایسهاب در باغ کتاب، حدود ۲۰۰ کسبوکار و فریلنسر را سرگردان کرده است؛ اختلاف قراردادی چرا به اعضای این فضا رسید؟
تعطیلی ناگهانی شعبه باغ کتاب «پارادایسهاب» فقط به پایان فعالیت یک فضای کار اشتراکی محدود نماند؛ حدود ۲۰۰ کسبوکار، فریلنسر و تیم کوچک، در پی این تصمیم ناچار شدند محل کار خود را ترک کنند.
ویدئویی که یکی از اعضای این مجموعه در شبکههای اجتماعی منتشر کرد، ماجرا را به صدر بحثهای مجازی آورد؛ اما بررسیها نشان میدهد پشت این اتفاق، بیش از آنکه یک روایت قطعی درباره موضوع حجاب وجود داشته باشد، اختلافی قراردادی و مزایدهای بیسرانجام قرار دارد.
ماجرای تعطیلی شعبه پارادایسهاب چه بود؟
شعبه باغ کتاب پارادایسهاب از سال ۱۳۹۸ فعالیت خود را در این مجموعه آغاز کرده بود و بهتدریج به محل کار فریلنسرها، برنامهنویسان، استارتاپها، تیمهای فناوری، فعالان حوزه کودک و دیگر کسبوکارهای کوچک تبدیل شد.
اما در نخستین روزهای مردادماه امسال، باغ کتاب با ارسال نامهای به پارادایسهاب، از این مجموعه خواست محل را تخلیه کند. اعضای مستقر در این فضای کار اشتراکی نیز در مدت کوتاهی ناچار به ترک محل شدند؛ تصمیمی که برای بسیاری از آنها، به معنای از دست دادن ناگهانی زیرساخت کاری و حرفهایشان بود.
انتشار ویدئویی از سوی یکی از کاربران پارادایسهاب، که پس از پنج سال فعالیت از ترک اجباری محل کار خود خبر میداد، موجی از واکنشها را در شبکههای اجتماعی به دنبال داشت. در ادامه، گمانهزنیهایی درباره علت تعطیلی این شعبه مطرح شد؛ از پایان قرارداد گرفته تا ارتباط احتمالی آن با موضوع حجاب.
بااینحال، تاکنون هیچ مرجع رسمی ارتباط تعطیلی پارادایسهاب باغ کتاب با موضوع حجاب را تأیید نکرده است.
پایان قرارداد و مزایدهای که بیسرانجام ماند
بررسیهای انجامشده نشان میدهد قرارداد پارادایسهاب با باغ کتاب در اواخر بهمنماه ۱۴۰۴ به پایان رسیده است. پس از آن، باغ کتاب برای واگذاری بهرهبرداری از این فضا، مزایده برگزار کرد.
نخستین مزایده به نتیجه نرسید؛ چراکه شرایط آن بهگونهای بود که عملاً امکان بهرهبرداری اقتصادی از فضا برای مجموعههای متقاضی وجود نداشت. در نتیجه، مزایده نخست باطل و مزایده دوم برگزار شد.
آخرین روز مزایده دوم ۹ اسفندماه سال گذشته تعیین شده بود؛ تاریخی که با آغاز جنگ همزمان شد. باغ کتاب پس از آن حدود دو هفته تعطیل بود و از فروردینماه فعالیت خود را از سر گرفت. بااینحال، پس از بازگشایی این مجموعه، اطلاعرسانی رسمی و روشنی درباره سرنوشت مزایده دوم منتشر نشد.
در همین فاصله، نامه تخلیه برای پارادایسهاب ارسال شد و این مجموعه حدود یک هفته برای تخلیه فرصت داشت. نتیجه آن بود که نزدیک به ۲۰۰ کسبوکار و تیم مستقر، با تصمیمی ناگهانی برای ترک محل کار خود مواجه شدند.
کسبوکارهایی که میان اختلاف قراردادی گرفتار شدند
اهمیت این پرونده فقط به اختلاف میان باغ کتاب و بهرهبردار فضای کار اشتراکی محدود نیست. مسئله اصلی، پیامد این اختلاف برای افرادی است که در انعقاد یا پایان قرارداد میان دو مجموعه نقشی نداشتهاند.
فضاهای کار اشتراکی برای بسیاری از کسبوکارهای کوچک، تنها یک اتاق یا میز کار نیستند. این فضاها معمولاً دسترسی به اینترنت، اتاق جلسه، امکانات اداری و فرصت شبکهسازی حرفهای را فراهم میکنند. موقعیت باغ کتاب نیز باعث شده بود بخشی از کاربران، این شعبه را بهدلیل دسترسی مناسب و فضای کاری آن انتخاب کنند.
اکنون بسیاری از اعضای سابق پارادایسهاب، در شرایطی که هنوز محل جدیدی برای فعالیت خود پیدا نکردهاند، با هزینههای جابهجایی، اختلال در برنامه کاری و نگرانی درباره آینده کسبوکارشان روبهرو هستند.
ضربه تازه به اکوسیستم نوآوری
تعطیلی پارادایسهاب باغ کتاب در شرایطی رخ داده که کسبوکارهای خصوصی و اکوسیستم نوآوری ایران طی ماههای گذشته با فشارهای مختلفی مواجه بودهاند. جنگ، قطعی و اختلال اینترنت، رکود بازار و کاهش فعالیت اقتصادی، بخشی از چالشهایی است که بسیاری از تیمهای کوچک و استارتاپها با آن دستوپنجه نرم میکنند.
برای برخی از این کسبوکارها، بازگشت به شرایط عادی پس از جنگ تازه آغاز شده بود؛ اما تخلیه ناگهانی فضای کار، بار دیگر آنها را با بیثباتی مواجه کرد. فعالان این حوزه میگویند در چنین شرایطی، تصمیمهای اداری و قراردادی باید بهگونهای اتخاذ شود که کمترین آسیب را به کاربران نهایی وارد کند.
انجمن فضاهای کار اشتراکی ایران نیز در نامهای به باغ کتاب تأکید کرده بود که این فضاها با سایر واحدهای تجاری تفاوت دارند؛ زیرا صدها عضو، شرکت و استارتاپ بهصورت روزانه در آنها فعالیت میکنند.
این انجمن پیشنهاد داده بود برای انتقال تدریجی اعضا، مهلتی دستکم سه تا ششماهه در نظر گرفته شود؛ مهلتی که به گفته فعالان این حوزه، در ماجرای پارادایسهاب رعایت نشده است.
باغ کتاب: بخشی از کاربران منتقل شدهاند
در مقابل، یک منبع آگاه در باغ کتاب به «پیام ما» گفته است که پارادایسهاب در این مجموعه دو بخش مجزا داشته است. به گفته این منبع، قرارداد یکی از بخشها به پایان رسیده، اما بخش دیگر با عنوان «نقطه» همچنان فعال است.
این منبع همچنین اعلام کرده است که بخشی از کاربران پارادایسهاب به فضای «نقطه» منتقل شدهاند و میتوانند فعالیت خود را در آنجا ادامه دهند.
کانال تلگرامی شعبه باغ کتاب پارادایسهاب نیز حدود یک هفته پیش اعلام کرده بود:
«به اطلاع میرساند شعبه باغ کتاب پارادایسهاب بهصورت موقت به فعالیت خود پایان داده است. خوشحال میشویم همچنان میزبان شما در شعبه «نقطه» واقع در مجموعه باغ کتاب، بلوک A، باشیم.»
بااینحال، بررسیهای بیشتر نشان میدهد همه کسبوکارهای مستقر در این شعبه هنوز امکان انتقال به فضای «نقطه» را پیدا نکردهاند و بخشی از آنها همچنان در جستوجوی محل جدیدی برای ادامه فعالیت هستند.
بیپناهی دوباره کسبوکارها
فارغ از اینکه علت نهایی پایان همکاری باغ کتاب و پارادایسهاب چه بوده، پرسش اصلی همچنان بیپاسخ مانده است: چرا اختلاف میان بهرهبردار و مدیریت مجموعه باید به کسبوکارهایی آسیب بزند که در شکلگیری این اختلاف نقشی نداشتهاند؟
در پرونده تعطیلی پارادایسهاب باغ کتاب، مسئله فقط تخلیه یک ملک یا پایان یک قرارداد نیست. موضوع بر سر امنیت شغلی و ثبات فعالیت دهها کسبوکار کوچک، فریلنسر و تیم نوآور است؛ گروههایی که معمولاً از پشتوانه مالی و حقوقی کافی برای مقابله با شوکهای ناگهانی برخوردار نیستند.
اکنون این پرسش مطرح است که مسئولیت خسارتهای ناشی از این جابهجایی ناگهانی بر عهده چه کسی است؟ آیا اطلاعرسانی درباره فعالبودن یک شعبه دیگر میتواند مشکل همه کاربران را حل کند؟ و آیا در قراردادهای مربوط به فضاهای کار اشتراکی، برای حفاظت از حقوق اعضا در زمان پایان همکاری یا تغییر بهرهبردار، سازوکار مشخصی وجود دارد؟
پاسخ به این پرسشها میتواند از تکرار تجربه تعطیلی پارادایسهاب باغ کتاب و تحمیل هزینه اختلافات اداری به کسبوکارهای کوچک جلوگیری کند.
