پشتپرده گرانی و زمان بازگشت آرامش به بازار
سیبزمینی ۱۳۵ هزار تومانی کی ارزان میشود؟
در حالی که قیمت سیبزمینی در مغازهها به ۱۳۵ هزار تومان رسیده، مسئولان صنفی از ورود بارهای پاییزه و زمان دقیق افت قیمتها در نیمه دوم مهر خبر دادند.
فاصله ۵۰ هزار تومانی قیمت سیبزمینی از میدان مرکزی تا مغازهها در کنار گلایه شهروندان از کیفیت پایین بارهای دولتی، بازار این محصول اساسی را با تلاطم روبهرو کرده است؛ فعالان صنفی اما زمان مشخصی را برای ورود بارهای جدید و شکستهشدن حباب قیمت اعلام کردهاند.
بازار صیفیجات این روزها شاهد سناریوی تکراری گرانی، کمبود مقطعی و ناکارآمدی طرحهای حمایتی است. در شرایطی که سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی اواخر شهریور از آغاز توزیع سیبزمینی تنظیم بازاری برای کنترل نرخها خبر داده بود، مشاهدات میدانی و گزارشهای بازار نشان میدهد نه تنها قیمت سیب زمینی کاهشی نشده، بلکه موج جدیدی از گرانی و افت کیفیت مصرفکنندگان را غافلگیر کرده است.
هماکنون هر کیلوگرم سیبزمینی در میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران بین ۸۰ تا ۸۵ هزار تومان معامله میشود، در حالی که همین محصول روی تابلوی مغازههای سطح شهر با ارقام سرسامآور ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان به دست مردم میرسد؛ شکاف قیمتی عمیقی که نشان از سوداگری در لایههای توزیع دارد.
چرا طرح تنظیم بازار سیبزمینی شکست خورد؟
طیبه صفری، رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران، درباره دلایل آشفتگی موجود معتقد است مشکلات کیفی به کل زنجیره تأمین بازمیگردد و نباید خردهفروشان را مقصر انحصاری دانست. او در این باره میگوید:«خردهفروش امکان تفکیک کامل بار یا خرید مستقیم از کشاورز را ندارد. طی روزهای اخیر با همکاری جهاد کشاورزی، توزیع سیبزمینی تنظیم بازار با قیمت حدود ۶۰ هزار تومان برای مغازهداران و سقف ۶۹ هزار تومان برای مصرفکننده آغاز شد، اما به دلیل افت عرضه در مبدأ، بازار دچار نوسان شد که اکنون اقداماتی برای تزریق بیشتر بار در حال انجام است.»
با این حال، علاوه بر محدودیت در حجم توزیع، نارضایتی شدید خریداران از ضایعات بالا و کیفیت نامناسب بارهای تنظیم بازاری، عملاً مانع از آن شده که این سیاست کنترلی بتواند تب تند قیمت سیب زمینی را در بازار آزاد فرو بنشاند.
۴ عامل کلیدی در جهش قیمت سیبزمینی
اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران، عوامل بنیادین در چرخه تولید و توزیع را علت اصلی وضعیت فعلی میداند:
۱. جهش ۴ برابری هزینههای کاشت و برداشت
به گفته یاوری، هزینه تولید سیبزمینی نسبت به سال گذشته رشد نزدیک به ۴۰۰ درصدی داشته است؛ موضوعی که باعث شد بخشی از کشاورزان خردهپا اساساً توان مالی لازم برای زیر کشت بردن اراضی خود را از دست بدهند. در حال حاضر قیمت تمامشده هر کیلو سیبزمینی سرِ زمین برای کشاورز حدود ۵۰ هزار تومان تمام میشود.
۲. بحران آب و قطعیهای پیاپی برق
تنش آبی و قطع مکرر برق چاههای کشاورزی در تابستان امسال، راندمان مزارع را به شکل چشمگیری پایین آورد. میانگین برداشت سیبزمینی که در سالهای گذشته حدود ۴۰ تن در هکتار ثبت میشد، امسال به ۲۵ تا ۳۰ تن افت کرده است.
۳. پایان دوره باردهی مزارع تابستانه
بخش عمده نیاز بازار در هفتههای اخیر از مزارع استان همدان تأمین میشد که اکنون در روزهای پایانی برداشت مرحله اول قرار دارد. این فاصله زمانی میان اتمام برداشت یک منطقه تا رسیدن محصول مناطق جدید، همواره بازار را با کمبود مقطعی روبهرو میکند.
۴. عرضه قطرهچکانی به امید سود بیشتر
رئیس اتحادیه بارفروشان با انتقاد از رفتار برخی واسطهها و تولیدکنندگان اعلام کرد:«معمولاً کشاورزان ۳۰ تا ۴۰ درصد محصول را هنگام برداشت وارد بازار میکنند و مابقی را در انبارها نگه میدارند تا در ماههای آینده قطرهچکانی توزیع کنند. همین مسئله وقتی با کمبود همزمان میشود، شتاب گرانی را چند برابر میکند.»
سود ۳۵ درصدی یا گرانفروشی آشکار؟
یاوری با تأکید بر اینکه سقف قیمت در میدان مرکزی ترهبار ۸۵ هزار تومان است، قیمتهای نجومی در مغازهها را غیرقانونی دانست:«بر اساس ضوابط رسمی، واحدهای صنفی سطح شهر حداکثر مجازند ۳۵ درصد سود روی فاکتور خرید معتبر میدان بارفروشان لحاظ کنند. فروش سیبزمینی با ارقام ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان هیچ توجیهی ندارد و بیانصافی محض است. دستگاههای نظارتی و تعزیرات حکومتی باید بیدرنگ با این تخلفات آشکار برخورد کنند.»
سیبزمینی دقیقاً از چه تاریخی ارزان میشود؟
بررسی تقویم کشاورزی نشان میدهد گره کور بازار تا اواخر مهرماه باز خواهد شد. به گفته مسئولان صنف بارفروشان، محصولات پاییزه در چند استان مستعد در آستانه ورود به شبکه مصرف هستند:
- مناطق تحت برداشت: استانهای لرستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی و اصفهان
- کشت دوم: آغاز برداشت مرحله دوم در اراضی مستعد استان همدان
- بازه زمانی کاهش نرخ: از ۱۵ مهر تا حداکثر ۲۷ مهرماه
با سرازیر شدن بارهای نوبرانه پاییز به میادین مرکزی، حجم عرضه از تقاضای فصلی پیشی خواهد گرفت و پیشبینی میشود حباب قیمت سیب زمینی طی دو هفته آینده تخلیه شده و بازار به تعادل قیمتی بازگردد.
