دندان‌هایی که زیر بار فقر کشیده می‌شوند؛ بحران درمانی خاموش
جهش هزینه‌های دندانپزشکی و غیبت بیمه‌ها، سلامت دهان را به کالایی لوکس تبدیل کرده است؛ گزارش میدانی از تعرفه‌ها، ارقام آزاد و بن‌بست درمان مردم.
برای خیلی از خانواده‌ها، ماجرای یک دندان‌درد ساده دیگر با یک نوبت ویزیت تمام نمی‌شود؛ ماجرا با یک دودوتاجارتا شروع می‌شود: چند روز تحمل با مسکن، امید به اینکه عفونت خودبه‌خود فروکش کند و در نهایت، ایستادن جلوی مطب و مواجهه با صورت‌حسابی که از حقوق ماهانه فراتر می‌رود.
واقعیت تلخ این روزهای سلامت عمومی این است که هزینه دندانپزشکی دیگر نه یک هزینه روتین بهداشتی، بلکه به تصمیمی سخت در سبد معیشت بدل شده؛ تصمیمی که در بسیاری از مواقع، به کشیدن زودهنگام دندانی ختم می‌شود که می‌شد با یک ترمیم ساده نجاتش داد.
شکاف عمیق میان تعرفه‌های مصوب دولتی و ارقام واقعی مطب‌ها در کنار چتر بسیار کوتاه بیمه‌های پایه، بیماران را در برزخی از دردهای مزمن و آسیب‌های ماندگار رها کرده است.
جهش تعرفه‌ها در سال جاری؛ وقتی مصوبات روی کاغذ می‌مانند
با ابلاغ تعرفه‌های درمانی جدید، میانگین تعرفه خدمات دندانپزشکی در بخش‌های حرفه‌ای ۳۵ درصد و در بخش مواد مصرفی و فنی تا ۷۰ درصد افزایش ثبت کرد؛ رشدی که در برآورد کلی، جهشی حدوداً ۶۰ درصدی را نشان می‌دهد. بر پایه همین ارقام رسمی، ویزیت پزشک عمومی در بخش خصوصی فراتر از ۳۵۰ هزار تومان و ویزیت متخصص نزدیک به ۵۰۰ هزار تومان نرخ‌گذاری شده است.
اما این فقط ورودیِ ماجراست. وقتی پای درمان به میان می‌آید، عددها در مطب‌ها شکل دیگری پیدا می‌کنند. حاتم بوستانی، رئیس اداره دندانپزشکی معاونت درمان وزارت بهداشت، پیش‌تر به این واقعیت اذعان کرده و گفته بود: «تعرفه‌های ابلاغ‌شده بیشتر در مراکز دولتی، عمومی و خیریه قابل رعایت است و در بخش خصوصی، با وجود تعیین تعرفه، در عمل مواردی از دریافت مبالغ بالاتر وجود دارد.»
نوسان قیمت مواد اولیه دندانپزشکی، هزینه‌های استهلاک تجهیزات و اجاره‌بهای کلینیک‌ها سبب شده تا میان رقم ثبت‌شده در بخشنامه‌ها با فاکتور نهایی بیمار، فاصله‌ای چند میلیونی شکل بگیرد.
جدول مقایسه تعرفه‌های پایه و هزینه‌های آزاد دندانپزشکی
بررسی میدانی از مراجع معتبر نرخ‌گذاری و کلینیک‌های دندانپزشکی نشان می‌دهد هزینه نهایی بسته به موقعیت کلینیک، تخصص دندانپزشک و پیچیدگی کار بسیار متغیر است:
| نوع خدمت دندانپزشکی | برآورد تعرفه رسمی (تومان) | هزینه میانگین در بخش آزاد (تومان) |
|---|---|---|
| کشیدن ساده دندان | ۱.۳ تا ۲ میلیون | ۲.۸ تا ۳.۴ میلیون |
| جراحی دندان عقل نهفته/استخوانی | ۴.۸ تا ۶ میلیون | ۶.۹ تا ۸ میلیون |
| درمان ریشه (عصب‌کشی) یک‌کاناله | ۴.۳ تا ۵ میلیون | ۵ تا ۶.۲ میلیون |
| درمان ریشه چهارکاناله | ۷ تا ۸.۵ میلیون | ۸.۵ تا ۱۱ میلیون |
| درمان مجدد ریشه (تخصصی) | بر اساس دشواری کار | تا ۱۲.۱ میلیون |
| ترمیم با آمالگام (یک تا سه‌سطحی) | حدود ۳ تا ۴.۸ میلیون | تا ۴.۸ میلیون |
| ترمیم با کامپوزیت (چندسحی) | ۳.۸ تا ۶ میلیون | تا ۷ میلیون |
| جرم‌گیری کامل دو فک | حدود ۳ میلیون | ۳ تا ۴.۳ میلیون |
این ارقام فقط برای خدمات معمول است؛ اگر بیماری کارش به جراحی لثه، پروتز یا ایمپلنت بکشد، ارقام وارد مدار ده‌ها میلیون تومان می‌شود که برای قشر با درآمد ثابت، عملاً غیرقابل دسترس است.
بن‌بست بیمه‌ها؛ سلامت دهان در انتهای اولویت‌های حمایتی
یکی از اصلی‌ترین گره‌های دسترسی به درمان مناسب، غیبت معنادار بیمه‌های پایه است. درحالی‌که طبق استانداردهای پیشگیرانه، دهان و دندان باید جزو لاینفک سلامت عمومی باشند، بیمه‌ها این حوزه را به بیمه‌های تکمیلی واگذار کرده‌اند؛ بیمه‌هایی که بخش وسیعی از کارگران، مشاغل آزاد و بازنشستگان اصلاً دسترسی یا توان خرید آن را ندارند.
محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، با تشریح این وضعیت تصریح کرده بود: «دندانپزشکی در تمام دنیا جایگاه خاصی دارد و عموماً بیمه‌های معمولی آن را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهند. از میان حدود ۲۰ خدمت پایه دندانپزشکی، بیمه سلامت خدمات مشخصی را متمرکز بر گروه‌های هدف مانند زنان باردار و کودکان به شکل رایگان ارائه می‌دهد.»
او درباره بسته‌های حمایتی معطل‌مانده نیز تأکید کرده بود: «بسته‌های توسعه خدمات دندانپزشکی را تنظیم و به شورای عالی بیمه ارائه دادیم، اما با گذشت چند سال، اولویت‌های دیگری برای تخصیص منابع در کشور وجود دارد که مانع تصویب و اجرای آن شده است. متأسفانه آمار رسمی از افرادی که به دلیل ناتوانی مالی درمان را رها می‌کنند نداریم، اما این جمعیت قطعاً کم نیست.»
بحرانی که به آینده حواله می‌شود: فرار از درمان، انباشت بیماری
تعویق درمان دندان، بر خلاف بسیاری از خریدهای معمول زندگی، قابلیت حذف یا صرفه‌جویی ندارد. یک پوسیدگی کوچک که می‌توانست با هزینه‌ای محدود ترمیم شود، بعد از چند ماه به درگیری پالپ، عفونت ریشه و در نهایت آبسه‌های خطرناک تبدیل می‌شود.
وقتی خانوار توان پرداخت یک درمان ریشه ۸ تا ۱۱ میلیونی را ندارد، ساده‌ترین و در دسترس‌ترین مسیر را انتخاب می‌کند: کشیدن دندان. این تسلیم اجباری اگرچه درد مقطعی را برطرف می‌کند، اما عوارض درازمدتی نظیر اختلال در تغذیه، برهم خوردن سلامت دستگاه گوارش و از دست رفتن زیبایی و سلامت استخوان فک را به جا می‌گذارد؛ مشکلاتی که جبران آن‌ها در آینده به هزینه‌هایی به‌مراتب سرسام‌آورتر نیاز دارد.
تا زمانی که پوشش بیمه دندانپزشکی از یک دایره محدود و نمادین فراتر نرود و یارانه سلامت دهان در اولویت سیاست‌گذاران قرار نگیرد، «رفتن به دندانپزشکی» همچنان یکی از بزرگ‌ترین کابوس‌های مالی اقشار مختلف جامعه باقی خواهد ماند.
