گرانی مرغ و آزمون ناکام وزارت جهاد کشاورزی در تنظیم بازار
گرانی مرغ و افزایش ۲۵ درصدی قیمت آن در یک هفته، ضرورت بررسی عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در تأمین نهاده‌ها و تنظیم بازار را برجسته می‌کند.
افزایش قیمت مرغ از کیلویی ۲۸۰ هزار تومان به ۳۵۰ هزار تومان در فاصله یک هفته، بار دیگر قیمت مرغ را به یکی از نگرانی‌های جدی خانوارها تبدیل کرده است.
رشد ۷۰ هزار تومانی قیمت این محصول، معادل افزایش ۲۵ درصدی در یک هفته است؛ افزایشی که نشان می‌دهد فشار هزینه‌های تولید و ضعف در مهار نوسانات بازار، چگونه می‌تواند دسترسی مردم به یکی از منابع اصلی پروتئین را دشوارتر کند.
در چنین شرایطی، وزارت جهاد کشاورزی باید فراتر از توضیح عوامل گرانی، درباره اثربخشی سیاست‌های تأمین نهاده، مدیریت تولید و تنظیم بازار پاسخ‌گو باشد.
جهش قیمت مرغ در یک هفته؛ فشار تازه بر سفره خانوار
وقتی قیمت هر کیلوگرم مرغ طی یک هفته ۷۰ هزار تومان افزایش پیدا می‌کند، مسأله صرفاً تغییر یک برچسب قیمت در فروشگاه نیست؛ موضوع، کاهش قدرت خرید خانوار و دشوارتر شدن تأمین مواد غذایی ضروری است.
خرید دو کیلوگرم مرغ با نرخ ۳۵۰ هزار تومان، ۷۰۰ هزار تومان هزینه دارد؛ رقمی که برای خانوارهای کم‌درآمد و حقوق‌بگیر، به‌ویژه در کنار افزایش هزینه سایر اقلام ضروری، فشار قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
مرغ برای بخش بزرگی از جامعه جایگزینی نسبتاً در دسترس برای گوشت قرمز محسوب می‌شود. بنابراین، افزایش مستمر بهای آن می‌تواند خانوارها را به کاهش مصرف، خرید مقادیر کمتر یا جایگزینی منابع پروتئینی با گزینه‌های ارزان‌تر وادار کند.
پیامد این روند، تنها کوچک‌تر شدن سفره مردم نیست؛ تداوم آن می‌تواند کیفیت تغذیه گروه‌های آسیب‌پذیر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وزارت جهاد کشاورزی و مسئولیت مهار نوسانات بازار مرغ
وزیر جهاد کشاورزی، افزایش قیمت جهانی نهاده‌های تولید را از عوامل گرانی اخیر مرغ عنوان کرده است. همچنین، پس از آزادسازی قیمت نهاده‌ها، افزایش هزینه تأمین خوراک طیور به یکی از محورهای اصلی اعتراض و نگرانی مرغداران تبدیل شده است.
بدون تردید، ذرت و کنجاله سویا از نهاده‌های مهم در تولید مرغ هستند و افزایش قیمت آن‌ها می‌تواند هزینه تمام‌شده پرورش طیور را بالا ببرد.
بااین‌حال، توضیح افزایش قیمت با اشاره به رشد هزینه نهاده‌ها، به‌تنهایی برای ارزیابی عملکرد سیاست‌گذار کافی نیست.
پرسش اساسی این است که وزارت جهاد کشاورزی چه اقداماتی برای پیش‌بینی آثار تغییرات ارزی، مدیریت انتقال هزینه‌ها به زنجیره تولید و جلوگیری از شوک‌های ناگهانی قیمت انجام داده است؟
این وزارتخانه نمی‌تواند مسئول تمام متغیرهای اقتصادی کشور یا قیمت‌های جهانی باشد؛ اما سیاست‌گذاری تولید کشاورزی، پیگیری تأمین نهاده‌ها و مشارکت در تنظیم بازار مرغ از حوزه‌های مهم مسئولیت آن است.
اگر افزایش هزینه‌ها قابل پیش‌بینی بوده، انتظار می‌رود تمهیدات لازم برای کاهش شوک به تولیدکننده و مصرف‌کننده پیش از رسیدن بازار به شرایط بحرانی در نظر گرفته شود.
حذف ارز ترجیحی؛ آیا آثار سیاست ارزی به‌درستی مدیریت شد؟
یکی از محورهای مهم بررسی گرانی مرغ، آثار حذف ارز ترجیحی و تغییر هزینه تأمین نهاده‌های دامی است.
افزایش قیمت نهاده‌ها می‌تواند در نهایت به افزایش قیمت مرغ منجر شود؛ اما میزان این اثر به سهم نهاده در هزینه تولید، نرخ ارز، هزینه‌های حمل‌ونقل، جوجه یک‌روزه، انرژی، کشتار و توزیع بستگی دارد.
از همین رو، ادعای افزایش چندبرابری قیمت نهاده‌ها، بدون مشخص شدن نوع نهاده، قیمت مبنا و بازه زمانی مقایسه، برای محاسبه سهم آن در گرانی مرغ کافی نیست.
وزارت جهاد کشاورزی باید اطلاعات روشنی درباره تغییر هزینه‌های تولید، وضعیت تأمین نهاده و نحوه انتقال این هزینه‌ها به قیمت نهایی منتشر کند.
نقد اصلی به سیاست‌گذاری زمانی جدی‌تر می‌شود که تغییرات هزینه تولید به‌سرعت در بازار مصرف منعکس شود، اما آثار آن بر قدرت خرید مردم و استمرار عرضه، بدون برنامه حمایتی و نظارتی مؤثر باقی بماند.
اگر قرار است سیاست ارزی تغییر کند، پیامدهای آن نیز باید با برنامه‌ای شفاف برای حمایت از تولید و مصرف‌کننده مدیریت شود.
چرا تنظیم بازار باید پیش از گرانی وارد عمل شود؟
تنظیم بازار زمانی کارآمد است که صرفاً به واکنش پس از افزایش قیمت محدود نباشد. رصد مستمر موجودی نهاده‌ها، برنامه‌ریزی تولید، پیش‌بینی دوره‌های اوج تقاضا، بررسی قیمت مرغ زنده و هزینه‌های کشتار و توزیع، از اقداماتی هستند که می‌توانند به شناسایی زودهنگام عوامل فشار بر بازار کمک کنند.
البته از یک گزارش قیمتی نمی‌توان نتیجه گرفت که کمبود عرضه، تخلف توزیعی یا ضعف نظارت، علت قطعی افزایش اخیر بوده است.
برای چنین نتیجه‌ای، اطلاعاتی درباره میزان تولید و عرضه، حجم تقاضا، موجودی نهاده‌ها و تغییرات قیمت در مناطق مختلف لازم است. بااین‌حال، افزایش ۲۵ درصدی قیمت در یک هفته، به‌خودی‌خود ضرورت بررسی فوری و انتشار گزارش شفاف از وضعیت بازار را نشان می‌دهد.
وزارت جهاد کشاورزی باید مشخص کند چه میزان از افزایش قیمت به هزینه‌های واقعی تولید مربوط است، چه عواملی در حلقه توزیع نقش دارند و چه اقداماتی برای جلوگیری از تکرار چنین جهش‌هایی در نظر گرفته شده است.
اعلام آمار مستند و ارائه برنامه زمان‌بندی‌شده برای مدیریت بازار، بسیار مؤثرتر از اظهارنظرهای کلی درباره افزایش قیمت جهانی نهاده‌ها خواهد بود.
گرانی مرغ؛ هزینه ضعف سیاست‌گذاری را چه کسی می‌پردازد؟
در نهایت، افزایش قیمت مرغ را نمی‌توان تنها با اشاره به نوسانات ارزی یا رشد هزینه خوراک طیور توضیح داد.
این عوامل، بخشی از واقعیت اقتصادی تولید هستند، اما کیفیت سیاست‌گذاری نیز در چگونگی انتقال شوک‌های هزینه‌ای به بازار مصرف اهمیت دارد.
هنگامی که یک کالای پرمصرف در فاصله کوتاهی با افزایش قابل‌توجه قیمت روبه‌رو می‌شود، ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول باید بر پایه نتیجه سیاست‌ها برای تولیدکننده و مصرف‌کننده صورت گیرد.
وزارت جهاد کشاورزی باید درباره ثبات تأمین نهاده، پیش‌بینی‌پذیری هزینه تولید، هماهنگی با دستگاه‌های مسئول تنظیم بازار و دسترسی مردم به مرغ با قیمت متناسب با توان خریدشان پاسخ‌گو باشد.
حمایت از تولیدکننده ضروری است؛ اما این حمایت نباید از مسیر افزایش بی‌وقفه هزینه‌های مصرف‌کننده و کاهش دسترسی خانوارها به پروتئین تأمین شود.
قیمت مرغ فقط یک شاخص بازار نیست؛ معیاری برای سنجش توان سیاست‌گذاری در حفظ امنیت غذایی نیز هست.
اگر افزایش هزینه‌های تولید اجتناب‌ناپذیر است، مسئولان باید راهکارهای کاهش آثار آن بر خانوارها را به‌روشنی توضیح دهند. در غیر این صورت، هر موج تازه گرانی می‌تواند مرغ را که برای بسیاری از خانواده‌ها، انتخابی اقتصادی‌تر بوده است، بیش از گذشته از سفره مردم دور کند.
