دعوت مجمع سازمان ملل به منظور بازنگری در سیستمهای کشاورزی و غذایی
مجمع سازمان ملل با هشدار درباره گرسنگی، افزایش قیمت غذا و بحران معیشت کشاورزان، خواستار بازنگری فوری در سیستمهای کشاورزی و غذایی جهان شد.
در یک اتفاق بزرگ و تا حدی غیر منتظره دوشنبه ، ۱۶ فوریه ۲۰۲۶؛ فراخوان جهانی برای بازنگری فوری سیستم های کشاورزی-غذایی از سوی مجمع سازمان ملل متحد مطرح شده است که ناشی از افزایش قیمت مواد غذایی، کاهش درآمد کشاورزی و گرسنگی مداوم است که میلیاردها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
اخبار سبز کشاورزی؛ این تحول برای تثبیت هزینه های غذا و اطمینان از اینکه کشاورزان میتوانند معیشت خود را حفظ کنند، حیاتی است. مهم ترین نکته ای که این فوریت را برجسته میکند این است که سال گذشته تا ۷۲۰ میلیون نفر با گرسنگی مواجه بودند و ۲.۳ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۴ ناامنی غذایی متوسط یا شدید را تجربه کردند.
سالهاست که یک سوال اساسی برای مصرفکنند گان آگاه این بوده است: آیا سیستم غذایی جهانی ما واقعاً میتواند همه را به طور پایدار تغذیه کند، به خصوص با توجه به جمعیت رو به رشد و فشارهای اقلیمی؟ بسیاری از افراد این سوال را مطرح کردهاند که آیا مدل فعلی به اندازه کافی انعطاف پذیر است تا بتواند هم شوک های اقتصادی و هم چالش های زیست محیطی را بدون اینکه بخشهای بزرگی از جمعیت را در ناامنی غذایی قرار دهد، مدیریت کند.
ضرورت تحول در سیستم کشاورزی-غذایی ناشی از فشارهای فزاینده، از جمله گرسنگی گسترده، کاهش منابع مالی و اثرات بی ثبات کننده تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار است. این نیروها، تغییر به سمت تولید و توزیع مواد غذایی مقاوم تر و عادلانه تر را ضروری میسازند.
از کشاورزان انتظار میرود که شیوه ها و فناوری های نوآورانه ای را برای افزایش بهره وری و سازگاری با شرایط متغیر اتخاذ کنند، در حالی که شرکتهای غذایی باید زنجیرههای تأمین را برای کارایی و پایداری بیشتر ارزیابی مجدد کنند.
مجمع انتظار دارد تا سیستم غذایی جهانی را به عنوان یک اکوسیستم پیچیده در نظر بگیرید؛ وقتی عناصر کلیدی مانند سلامت خاک یا درآمد کشاورز کاهش مییابد، کل سیستم آسیب پذیر میشود. سرمایه گذاری فوری و نوآوری دیجیتال برای بازسازی این تاب آوری، تضمین امنیت غذایی و ثبات اقتصادی ضروری است.
افزایش قیمت مواد غذایی و کاهش درآمد کشاورزان، فشار فزاینده ای را بر سیستم غذایی جهانی وارد میکند، به طوری که سال گذشته تا ۷۲۰ میلیون نفر با گرسنگی مواجه و میلیاردها نفر دیگر برای تهیه رژیمهای غذایی سالم با مشکل مواجه بودند.
این اعداد به بحرانی حتی عمیقتر اشاره دارند چنانکه در سال ۲۰۲۴، تخمین زده میشود که ۲.۳ میلیارد نفر ناامنی غذایی متوسط یا شدید را تجربه کردهاند و گرسنگی مزمن ۹۶ میلیون نفر بیشتر از سال ۲۰۱۵ را تحت تأثیر قرار داده است. تقریباً ۳ میلیارد نفر توانایی خرید یک رژیم غذایی سالم را ندارند، اما اگر یک شوک درآمدها را تا یک سوم کاهش دهد، ۱ میلیارد نفر دیگر به جمع آنها اضافه خواهد شد.
به عنوان مثال، اگر اختلالی در ارتباطات حمل و نقل حیاتی یا هزینه های غذا رخ دهد، میتواند تا ۸۴۵ میلیون نفر افزایش یابد.
در این شرایط، مقامات ارشد سازمان ملل متحد خواستار سرمایه گذاری و نوآوری فوری برای تغییر سیستم های جهانی کشاورزی-غذایی شدند. این سیستمها همه چیز را از کشاورزی و شیلات گرفته تا فرآوری مواد غذایی، حمل و نقل، بازارها و مصرف - زنجیره کاملی که غذا را از مزرعه به سفره میرساند - در بر میگیرند. لوک بهادر تاپا، رئیس شورای اقتصادی و اجتماعی (ECOSOC)، در افتتاحیه نشست ویژه در نیویورک گفت: سیستمهای کشاورزی- غذایی در قلب پیشرفت جوامع ما قرار دارند.
آنها به مانند رشته ای هستند که ارکان زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی توسعه پایدار را به هم پیوند میدهند. لازم بذکر است که چارچوب استراتژیک فائو برای سالهای 2022 تا 2031، حکمرانی آب را به عنوان سنگ بنای امنیت غذایی، معیشت روستایی و پایداری زیست محیطی قرار میدهد و خواستار رویکردهای یکپارچه تری است که سیستمهای آب، زمین و کشاورزی را از طریق سیاست های صحیح و نهاد های فراگیر به هم پیوند میدهد.
جذب جوانان
رشد جمعیت جوانان و پیشبینی افزایش ۷ درصدی جمعیت جوانان جهان تا سال ۲۰۳۰ بر نیاز به سیستمهای کشاورزی-غذایی فراگیر و آماده برای آینده تأکید میکند.
سیستمهای غذایی و کشاورزی زیربنای معیشت در سراسر جهان هستند و برای بیش از ۳۹ درصد از نیروی کار جهانی و همچنین حدود ۶۴ درصد از مشاغل در آفریقا اشتغال ایجاد میکنند. آنها فراتر از تغذیه جمعیت، اقتصاد روستایی، بهداشت عمومی، تجارت و پایداری محیط زیست را شکل میدهند.
تغییر این سیستمها میتواند بین ۵ تا ۱۰ تریلیون دلار سود در حوزههای سلامت، رشد اقتصادی و حفاظت از محیط زیست ایجاد کند. علاوه بر این، با توجه به افزایش هفت درصدی پیشبینیشده جمعیت جوانان جهان تا سال ۲۰۳۰، تضمین مشارکت معنادار جوانان به تضمین فراگیر، پایدار و آماده بودن تحولات سیستمهای کشاورزی-غذایی برای آینده کمک خواهد کرد.
یک لحظه حیاتی
امینه محمد، معاون دبیرکل، به نمایندگان گفت که این جلسه «در یک لحظه حساس» برگزار شد.
او گفت: گرسنگی همچنان در سطوح غیرقابل قبولی است. فضای مالی در حال کاهش است و فشارها بر سیستمهای کشاورزی-غذایی در حال افزایش است. از زمان اجلاس سیستمهای غذایی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۱، ۱۳۰ کشورها مسیرهای ملی را برای اصلاح نحوه کشت، فرآوری و توزیع مواد غذایی ترسیم کردهاند. اما اکنون این جاهطلبیها باید به نتایج تبدیل شوند.
خانم محمد تأکید کرد: این شتاب باید با گسترش این راهحلها، همسو کردن امور مالی با اولویتهای ملی و تسریع اقدام در مواردی که نیازها بیشترین است، به اجرا تبدیل شود تا هیچکس نادیده گرفته نشود.
مبارزه با شکافهای جنسیتی
فائو سال ۲۰۲۶ را به عنوان سال بینالمللی زنان کشاورز نامگذاری کرد تا برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان در سیستمهای کشاورزی و مواد غذایی را تسریع بخشد. این سال که توسط سازمان ملل متحد تعیین شده است، نقشهای اساسی زنان را برجسته کرده و برای اقدام جهانی جهت مقابله با موانع ساختاری پیش روی آنها تلاش خواهد کرد.
زنان سهم قابل توجهی از نیروی کار کشاورزی جهان را تشکیل میدهند و در سراسر زنجیرههای ارزش محصولات کشاورزی - از تولید و فرآوری گرفته تا توزیع و تجارت - ضروری هستند و نقش محوری در امنیت غذایی و تغذیه خانوار ایفا میکنند.
در سال ۲۰۲۱، سیستمهای کشاورزی-غذایی ۴۰ درصد از زنان شاغل در سطح جهان را استخدام کردند - تقریباً برابر با مردان.
با وجود این، مشارکت زنان همچنان کمارزش تلقی میشود و شرایط کاری آنها اغلب ناپایدارتر است. ( نامنظم، غیررسمی، پاره وقت، کمدرآمد، کار فشرده و بسیار آسیبپذیر).
آنها همچنان با موانع سیستماتیک، از جمله دسترسی محدود به زمین، امور مالی، فناوریها، آموزش، خدمات ترویجی و مشارکت در تصمیمگیری در تمام سطوح، روبرو هستند.
- زنان کشاورز معمولاً در زمینهای کوچک تری نسبت به مردان کار میکنند. حتی زمانی که مزارعی با اندازه یکسان را مدیریت میکنند، شکاف جنسیتی در بهرهوری زمین ۲۴ درصد است.
- هر روز افزایش شدید دما، ارزش کل محصولات تولید شده توسط زنان کشاورز را نسبت به مردان سه درصد کاهش میدهد.
- افزایش یک درجه سانتیگرادی در میانگین دمای بلندمدت با کاهش ۳۴ درصدی درآمد کل خانوارهای زن سرپرست نسبت به خانوارهای مرد سرپرست همراه است.
- زنانی که در سیستمهای کشاورزی و غذایی مشغول به کار هستند، به ازای هر دلاری که مردان درآمد دارند، ۷۸ سنت درآمد دارند.
- کار مراقبتی بدون دستمزد که توسط زنان و دختران انجام میشود، سالانه حداقل ۱۰.۸ تریلیون دلار به اقتصاد جهانی کمک میکند.
- کاهش نابرابریهای جنسیتی در اشتغال، آموزش و درآمد میتواند ۵۲ درصد از شکاف ناامنی غذایی را که به طور مداوم در میان زنان بیشتر است، از بین ببرد.
- توانمندسازی زنان روستایی از طریق مداخلات توسعهای هدفمند میتواند درآمد ۵۸ میلیون نفر دیگر را افزایش داده و تابآوری ۲۳۵ میلیون نفر را تقویت کند.
زنان کشاورز در نقشهای متنوعی در سیستمهای کشاورزی-غذایی کار میکنند و از پیشینههای مختلفی برخوردارند: زنان جوان و مسن، زنان بومی، زنان در جوامع محلی، زنان دارای معلولیت و زنان پناهنده و آواره. آنها تولیدکنندگان خردهپا، دهقانان، کارگران کشاورزی، ماهیگیران و کارگران شیلات، زنبورداران، دامداران، فرآوریکنندگان، بازرگانان، زنان در علوم کشاورزی، کارآفرینان روستایی، دارندگان دانش سنتی و موارد دیگر هستند - چه در کار رسمی یا غیررسمی، با مالکیت زمین یا بدون آن.
خانم محمد با نامگذاری سال ۲۰۲۶ به عنوان سال بینالمللی زنان کشاورز، تأکید کرد که زنان کشاورز برای امنیت غذایی، تغذیه و تابآوری اقتصادی در سراسر جهان ضروری هستند.
او افزود: از بین بردن شکافهای جنسیتی نه تنها مسئله عدالت است، بلکه محرکی برای نتایج بهتر برای همه است.
مباحث بر بسیج بیشتر منابع مالی و بهرهبرداری از نوآوریهای دیجیتال - از سیستمهای داده گرفته تا فناوریهای نوظهور - برای افزایش بهره وری، ایجاد مشاغل مناسب و تقویت تابآوری در مواجهه با شوکهای اقلیمی و اختلالات بازار متمرکز بود.
خانم محمد گفت: ما میتوانیم با تبدیل بلندپروازی به عمل و هماهنگی به نتایج، بهرهوری را افزایش دهیم، مشاغل مناسب ایجاد کنیم و تابآوری را تقویت کنیم. ما میتوانیم سیستمهای غذایی را به موتور قدرتمندی برای تسریع پیشرفت در راستای اهداف توسعه پایدار (SDGs) تبدیل کنیم که هیچکس را نادیده نمیگذارد.
تغییرات جمعیتی و تقاضا برای غذا
رشد مداوم جمعیت انسانی که انتظار میرود تا سال ۲۰۵۰ به ۹.۷ میلیارد نفر برسد، همراه با رشد درآمد سرانه، تقاضا برای غذا را به ویژه در کشورهای جنوب صحرای آفریقا و جنوب آسیا به میزان قابل توجهی افزایش خواهد داد.
پیر شدن تدریجی و شهرنشینی جمعیت جهان نیز بر تقاضای غذا تأثیر خواهد گذاشت. نیازهای غذایی متفاوت جوانان و سالمندان و همچنین الگوهای مصرف متفاوت جمعیت شهری و روستایی، بر حداقل انرژی مورد نیاز رژیم غذایی و تقاضا برای انواع مختلف غذا تأثیر خواهد گذاشت.
سیستمهای غذایی فعلی ما را ناامید میکنند
در سطح جهان، بیش از ۳ میلیارد نفر توانایی خرید رژیم غذایی سالم را ندارند. بیش از ۲۰ درصد از کودکان زیر پنج سال از کوتاهی قد و ۷ درصد از سوء تغذیه حاد رنج میبرند.
در همین حال، بر اساس گزارش سازمان ملل که پیش از نشست سالانه کمیسیون منتشر شد، ۶ درصد از کودکان زیر پنج سال و ۳۹ درصد از بزرگسالان اضافه وزن دارند.
در سراسر جهان، تنها ۱۹ درصد از کودکان ۶ تا ۲۳ ماهه رژیم غذایی حداقلی قابل قبولی دارند، در حالی که تغذیه ناکافی و کمخونی در میان زنان در سن باروری به پیامدهای نامطلوب سلامت و رشد برای مادران و کودکان منجر میشود.
اکنون تخمین زده میشود که رژیمهای غذایی ناسالم در سراسر جهان مسئول مرگ و میر و ناتوانی بیشتر بزرگسالان نسبت به مصرف دخانیات هستند و افراد مسن امروزه به دلیل تغذیه نامناسب با خطرات بیشتری از بیماریهای غیرواگیر مواجه هستند.
تأثیرات تولید مواد غذایی بر کره زمین
تولید غذا با اشغال ۵۰ درصد از زمینهای قابل سکونت زمین، عامل اصلی از بین رفتن تنوع زیستی، آلودگی هوا و آب، جنگلزدایی، تخریب خاک و کمبود آب است. این صنعت ۷۰ درصد از مصرف آب شیرین را به خود اختصاص میدهد و حدود یک چهارم از انتشار گازهای گلخانهای جهان را تولید میکند.
این تأثیرات به ویژه در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، که بسیاری از مردم برای امرار معاش خود به کشاورزی وابسته هستند و امنیت غذایی و ظرفیت سازگاری پایینی دارند، شدیدتر است.
تغییر فوری در سیاستها ضروری است
سیاستهای دولتی میتوانند انگیزههای بازار را برای تشویق تغییر در تولید ایجاد کنند، در عین حال از آموزش مصرفکننده و برنامههای درسی مدارس برای تأثیرگذاری بر عادات مصرف استفاده کنند. رویکردهای سیاستی شامل مشوقها، مقررات و دستورالعملهای غذایی میتواند مردم را به اتخاذ رژیمهای غذایی سالم مبتنی بر غذاهایی که بار زیستمحیطی کمتری دارند، تشویق کند. تخمین زده میشود که معیشت حدود ۴.۵ میلیارد نفر در سراسر جهان به سیستمهای غذایی وابسته است.
با توجه به اینکه کارگران سیستمهای غذایی اغلب تحت تأثیر فقر و گرسنگی قرار دارند، تحول اقتصادی باید فرصتهای شغلی خارج از مزرعه را گسترش دهد و در عین حال شرایط اشتغال در بخش کشاورزی را بهبود بخشد. معرفی فناوریهای جدید کشاورزی میتواند بهره وری و درآمد کشاورزان خانوادگی را افزایش دهد و به تضمین پایداری بخش کشاورزی کمک کند.
تلاش برای افزایش آموزش، جلوگیری از ازدواج کودکان، کاهش بارداری نوجوانان و بهبود تغذیه و دسترسی به برنامههای تنظیم خانواده میتواند به کاهش خطرات سلامت زنان و کودکان کمک کند. برنامههای آموزشی، حمایت اجتماعی، امنیت غذایی و مراقبتهای بهداشتی، از جمله خدمات مراقبتهای بهداشتی جنسی و باروری، باید شامل آموزش و کمک در زمینه تغذیه باشد.
برنامههای هدفمند حمایت اجتماعی، حمایت از کارگران آسیبپذیر سیستم غذایی، از جمله کارگران مهاجر، حمایت از کشورهای وابسته به واردات و افزایش تنوع و تابآوری سیستمهای تولید و توزیع - از جمله اقدامات موقت اجرا شده در طول بحران ها نیز میتوانند به تحول بلندمدت سیستمهای غذایی کمک کنند.
نویسنده: حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی
