همایش‌های بی‌برونداد؛ وقتی صندلی تولیدکننده خالی است

در سال‌های اخیر، برگزاری همایش‌ها، کنفرانس‌ها و نشست‌های تخصصی در حوزه کشاورزی و به‌ویژه گیاهان دارویی به‌طور محسوسی افزایش یافته است. اما پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: خروجی و برونداد واقعی این همایش‌ها چیست؟ آیا تغییری در مزارع رخ داده است؟ آیا درآمد تولیدکننده افزایش یافته؟ آیا زنجیره ارزش محصولات کشاورزی تکمیل شده است؟

اخبار سبز کشاورزی؛ واقعیت تلخ آن است که در بسیاری از این گردهمایی‌ها، جای خالی تولیدکنندگان واقعی، کشاورزان مجرب و مولدان اصلی کاملاً محسوس است. سالن‌ها پر می‌شود از سخنرانی‌های تکراری، آمارهای کلی و جملات پرطمطراق؛ اما صدای مزرعه شنیده نمی‌شود. نتیجه نیز روشن است: همایشی پرهزینه، بی‌اثر و بدون برونداد عملی.

همایش، وقتی معنا پیدا می‌کند

همایش زمانی معنا دارد که مسئله‌ای واقعی از دل مزرعه به آن وارد شود و با راه‌حلی اجرایی از آن خارج گردد. در غیر این صورت، رویداد به یک برنامه تشریفاتی و محفلی تبدیل می‌شود؛ محفلی برای عکس‌های یادگاری، گزارش‌های اداری و رزومه‌سازی.

چالش‌های روشن، پاسخ‌های مبهم

در حوزه گیاهان دارویی، چالش‌ها کاملاً مشخص‌اند:

• نوسان بازار
• نبود صنایع فرآوری کافی
• ضعف در استانداردسازی
• مشکلات صادرات
• نبود نظام قراردادهای عادلانه

اما سؤال کلیدی اینجاست:

چند همایش توانسته است برای حتی یکی از این مسائل، یک برنامه عملیاتی مشخص با زمان‌بندی روشن و مسئول اجرایی معین ارائه دهد؟

تجربه‌های موفق جهانی چه می‌گویند؟

تجربه کشورهایی مانند هند در توسعه کشت تجاری گیاهان دارویی و آلمان در ساماندهی زنجیره ارزش نشان می‌دهد که موفقیت، حاصل مشارکت واقعی تولیدکننده و پیوند مؤثر دانشگاه، مراکز تحقیقاتی، بازار و مزرعه است؛ نه محصول تریبون‌های رسمی و پنل‌های سخنرانی.

اصولی که یک همایش اثربخش باید رعایت کند

اگر قرار است همایشی برگزار شود، رعایت چند اصل حداقلی ضروری است:

• حضور مؤثر کشاورزان پیشرو و تولیدکنندگان موفق به‌عنوان سخنران اصلی، نه مهمان تشریفاتی
• تعریف پروژه پایلوت مشخص در پایان همایش، همراه با تعیین متولی اجرایی و تعهد مالی روشن
• انتشار گزارش ارزیابی نتایج در سال بعد

فرسایش اعتماد؛ هزینه پنهان همایش‌های بی‌اثر

در غیر این صورت، باید صادقانه گفت که تکرار چنین رویدادهایی نه‌تنها کمکی به توسعه نمی‌کند، بلکه به فرسایش اعتماد تولیدکنندگان نیز می‌انجامد.

کشاورزی با شعار پیش نمی‌رود؛ با عمل پیش می‌رود و عمل، از مزرعه آغاز می‌شود؛ نه از سالن همایش.

یادداشتی از محمداسماعیل اسدی

پژوهشگر ارشد کشاورزی پایدار – گرگان، استان گلستان