فرسودگی خاموش در قلب مزارع؛ امنیت غذایی روی تیغه کمباینهای پیر
وقتی ۶۵ درصد کمباینها و تراکتورها از عمر مفید عبور کردهاند، ریزش محصول دیگر یک خطای فنی نیست؛ زنگ خطر امنیت غذایی است
به گفته رئیس مرکز توسعه مکانیزاسیون وزارت جهاد کشاورزی، حدود ۶۵ درصد کمباینها و تراکتورها فرسودهاند. امروز نزدیک به ۲۲ هزار کمباین، سالانه حدود ۲۰ میلیون تن محصول را برداشت میکنند؛ محصولاتی که غذای ۸۵ تا ۹۰ میلیون ایرانی را تامین میکند.
این یعنی ستون امنیت غذایی کشور روی ماشینآلاتی استوار است که بسیاری از آنها به مرز ۸ هزار ساعت کار رسیدهاند. در چنین شرایطی، «ریزش محصول» دیگر یک پدیده طبیعی نیست؛ بلکه نتیجه مستقیم سیاستگذاریهای نیمهتمام در نوسازی ناوگان کشاورزی است.
ریزش محصول؛ ضایعهای که دیده نمیشود اما میلیاردی است
اخبار سبز کشاورزی؛سالانه ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن گندم و حدود ۳ میلیون تن جو، کلزا و ذرت برداشت میشود. حتی اگر فقط چند درصد از این حجم در اثر عملکرد نامناسب کمباینها هدر برود، با رقمی معادل صدها هزار تن محصول از دسترفته مواجه هستیم.
در کشوری که واردات گندم و نهادههای دامی فشار ارزی ایجاد میکند، این میزان ضایعه عملاً معادل سوزاندن ارز در مزرعه است. عجیب آنکه همزمان از امنیت غذایی سخن میگوییم، اما زیرساخت برداشت را به حال خود رها کردهایم.
خط اعتباری ۶ هزار میلیاردی؛ مُسکن یا درمان؟
امسال ۶ هزار میلیارد تومان خط اعتباری مکانیزاسیون با همکاری بانک کشاورزی اختصاص یافته که ۴.۶ هزار میلیارد تومان آن با نرخ ۲۳ درصد جذب شده است.
نرخ ۲۳ درصد برای کشاورزی که با ریسک خشکسالی، نوسان قیمت و بازار نامطمئن روبهروست، عملاً یک وام گران است. آیا با چنین هزینه مالیای میتوان انتظار جهش در نوسازی ناوگان داشت؟ یا این تسهیلات فقط به تعداد محدودی از بهرهبرداران بزرگ میرسد و بدنه اصلی کشاورزی همچنان با ماشینهای فرسوده کار خواهد کرد؟
زمینهای شیبدار؛ بهانه یا واقعیت مدیریتنشده؟
حدود ۵۰ درصد اراضی کشور ناهموار و شیبدار است و این موضوع استهلاک ماشینآلات را افزایش میدهد. این یک واقعیت اقلیمی است؛ اما پرسش اینجاست: آیا طی سالها، سیاستی برای توسعه ماشینآلات متناسب با اراضی شیبدار طراحی شده است؟
در بسیاری از کشورها، فناوری برداشت متناسب با توپوگرافی توسعه یافته؛ اما در ایران همچنان کمباینهای عمومی در شرایط خاص به کار گرفته میشوند و نتیجه آن، افت راندمان و افزایش ریزش است.
معاینه فنی؛ حلقهای که جدی گرفته نمیشود
اجرای معاینه فنی کمباینها بهدرستی بهعنوان یک محور مهم مطرح شده است. اما تجربه نشان میدهد نظارتهای دورهای اغلب مقطعی و غیرسیستمیاند. ماشین نو هم اگر تنظیم نباشد، ضایعه ایجاد میکند؛ چه برسد به ماشین مستهلک.نوسازی ناوگان بدون نظام سختگیرانه معاینه فنی، تنها تعویض پوسته است نه اصلاح عملکرد.
امنیت غذایی با شعار حفظ نمیشود
اگر قرار است وابستگی غذایی کاهش یابد، باید از مزرعه شروع کرد؛ از لحظهای که دانه گندم وارد مخزن کمباین میشود. امنیت غذایی فقط به سطح زیر کشت یا میزان تولید وابسته نیست؛ به کیفیت برداشت هم وابسته است.
واقعیت ساده است: تا زمانی که نوسازی ناوگان کشاورزی به یک اولویت ملی با سازوکار مالی واقعی و نرخهای حمایتی تبدیل نشود، بخشی از محصول پیش از رسیدن به سفره مردم، در خاک مزرعه جا خواهد ماند.
