جنگ به ریشه حیات در جنوب رسید
نشت نفت به جنگلهای حرا رسید؛ نهالها یکییکی میمیرند
نشت نفت ناشی از جنگ ۴۰ روزه به جنگلهای حرا رسیده و نهالهای جوان را نابود کرده است؛ اکوسیستم حساس جنوب در معرض بحرانی تازه قرار دارد.
لکههای نفتیِ بهجا مانده از جنگ ۴۰ روزه حالا فقط سطح آب را آلوده نکردهاند؛ آلودگی به ریشه یکی از ارزشمندترین اکوسیستمهای جنوب ایران رسیده است. جنگلهای حرا که زیستگاه مهم پرندگان مهاجر، آبزیان و گونههای حساس خلیج فارس هستند، این روزها با تهدیدی تازه روبهرو شدهاند؛ تهدیدی که به گفته مسئولان، نهالهای جوان را زودتر از درختان بالغ از پا درآورده و میتواند زنجیرهای از خسارتهای محیطزیستی را در پی داشته باشد.
جنگلهای حرا زیر سایه نشت نفت
به گزارش اخبار سبز کشاورزی به نقل از هفت صبح, پیامدهای جنگ ۴۰ روزه، حالا از ساحل و دریا عبور کرده و به جنگلهای حرا رسیده است. این جنگلها در سواحل جنوبی کشور از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی بهشمار میروند و ادامه حیات بخش مهمی از پرندگان، ماهیها و آبزیان به آنها وابسته است.
با این حال، نشت مواد نفتی و حرکت لکهها به سمت ساحل، شرایط تازهای را برای این اکوسیستم شکننده رقم زده است. لایههای نفتی که همراه موجها جابهجا میشوند، در نهایت در اطراف ریشههای حرا رسوب میکنند و توان تنفسی درخت را کاهش میدهند؛ اتفاقی که بهویژه برای نهالها و حراکاریهای جوان، بسیار مخربتر است.
نهالهای جوان، نخستین قربانیان آلودگی
بر اساس اعلام مسئولان منابع طبیعی هرمزگان، آلودگی نفتی بیشترین آسیب را به حراکاریهای تازهکاشت وارد کرده است. این نهالها که در یک تا دو سال اخیر در سواحل کاشته شده بودند، اکنون بیش از دیگر بخشهای این اکوسیستم در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
به گفته مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان، هرجا آلودگی نفتی در دریا وجود داشته، اثر آن به محدوده جنگل نیز رسیده و همین مسئله برای جنگلهای حرا مشکلات جدی ایجاد کرده است. با این حال، برآورد نهایی از حجم خسارتها هنوز کامل نشده و قرار است طی روزها یا هفتههای آینده نتایج دقیقتری از بررسیها منتشر شود.
چرا نشت نفت برای جنگلهای حرا خطرناک است؟
ریشههای درختان حرا بخشی از سازوکار حیاتی این گونه ارزشمند هستند. این ریشهها در آب قرار دارند و نقش مهمی در تبادل گازها و تنفس گیاه ایفا میکنند. زمانی که مواد نفتی روی سطح آب و اطراف ریشه رسوب میکنند، فرآیند تنفس درخت مختل میشود و در نتیجه رشد، سبزینگی و توان زیستی درخت کاهش مییابد.
در چنین شرایطی، آسیب فقط متوجه یک درخت یا چند نهال نیست؛ بلکه کل زیستبومی که به جنگلهای حرا وابسته است، با اختلال روبهرو میشود. از محل تخمریزی ماهیها و میگوها گرفته تا پناهگاه پرندگان مهاجر، همه از این آلودگی تاثیر میپذیرند.
جنگلهایی که ستون حیات خلیج فارساند
جنگلهای حرا پیش از آنکه درگیر تهدیدهای تازه ناشی از جنگ شوند، سالها با انواع فشارهای انسانی و محیطی دستوپنجه نرم میکردند. قاچاق و رهاسازی مواد نفتی در آبهای جنوبی، برداشت غیراصولی، و تخریب زیستگاهها از جمله خطراتی بود که پیشتر نیز این اکوسیستم را تهدید میکرد.
اما حالا نشت نفت ناشی از جنگ، وضعیتی تازه و نگرانکننده ایجاد کرده است؛ وضعیتی که میتواند آثار آن نه فقط در کوتاهمدت، بلکه در سالهای آینده نیز بر تنوع زیستی جنوب کشور باقی بماند.
روایت بوشهر؛ هنوز گزارش قطعی از خسارت مستقیم نیست
در استان بوشهر، مسئولان منابع طبیعی میگویند تاکنون گزارش موثقی از اصابت پرتابهها یا نشت نفت در محدوده جنگلهای حرا دریافت نکردهاند. با این حال، نگرانی اصلی در این استان تنها به آلودگی مستقیم محدود نمیشود.
به گفته عبدالحسین گرشاسبی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری بوشهر، برنامههای توسعه جنگلهای حرا در این استان ممکن است بهدلیل پیامدهای اقتصادی جنگ با مشکل مواجه شود. هر سال صدها هزار نهال حرا در نهالستانهای بوشهر تولید میشود و بخشی از این روند با حمایت مالی صنایع نفت، گاز و پتروشیمی پیش میرفت؛ حمایتی که اکنون احتمال کاهش یا توقف آن وجود دارد.
توسعه جنگلهای حرا در بوشهر در معرض توقف
برنامهریزیهای انجامشده در بوشهر نشان میداد امسال نیز صدها هزار اصله نهال حرا با مشارکت صنایع جنوبی استان تولید و کاشته شود. این روند در سالهای گذشته با اتکا به تفاهمنامههای مشترک میان منابع طبیعی و شرکتهای نفتی و پتروشیمی دنبال میشد.
اما اکنون این نگرانی وجود دارد که با تغییر شرایط اقتصادی ناشی از جنگ، منابع مالی لازم برای ادامه این طرحها تأمین نشود. اگر این اتفاق رخ دهد، ضربه به جنگلهای حرا تنها در قالب آلودگی نفتی نخواهد بود، بلکه برنامههای احیا و توسعه این زیستبوم نیز با وقفه روبهرو میشود.
فصل بذرگیری حرا و نگرانی از آینده
مرداد، فصل بذرگیری گونههای مختلف حراست؛ فرآیندی که هر سال با کمک ظرفیتهای محلی انجام میشود. بذرهای جمعآوریشده پس از انتقال به نهالستان، چند ماه بعد به نهال تبدیل میشوند و برای کاشت به عرصههای ساحلی بازمیگردند.
مسئولان بوشهر معتقدند که شرایط جنگی احتمالاً بر فرآیند بذردهی درختان بالغ اثر مستقیم نخواهد گذاشت، اما اگر آلودگی نفتی به سواحل این استان نیز برسد، تنفس ریشهها و کیفیت رشد درختان با مشکل جدی مواجه میشود. به همین دلیل، آینده جنگلهای حرا بیش از هر زمان دیگری به کنترل آلودگی و تداوم حمایت از طرحهای احیا وابسته است.
هرمزگان؛ خسارت وارد شده اما ابعاد آن هنوز روشن نیست
در هرمزگان اما نشانههای آسیب آشکارتر است. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری این استان تأیید کرده که نشت مواد نفتی به حراکاریهای جوان خسارت زده و برخی از نهالهای تازهکاشت از بین رفتهاند.
با وجود این، هنوز برآورد دقیق از وسعت تخریب منتشر نشده است. آنچه روشن است، این است که آلودگی نفتی از دریا عبور کرده و به یکی از حساسترین لایههای جنگلهای حرا رسیده؛ یعنی همان نهالهایی که قرار بود آینده این اکوسیستم را تضمین کنند.
جنگلهای حرا؛ قربانی خاموش بحران
آنچه امروز در سواحل جنوبی ایران رخ میدهد، فقط یک حادثه محیطزیستی مقطعی نیست. جنگلهای حرا اکنون به قربانیان خاموش بحرانی تبدیل شدهاند که آثار آن میتواند بسیار فراتر از زمان جنگ باقی بماند. وقتی ریشههای این درختان زیر لایههای نفتی خفه میشوند، فقط چند نهال از بین نمیرود؛ بخشی از تعادل اکولوژیک خلیج فارس آسیب میبیند.
در شرایطی که هنوز تصویر دقیقی از حجم خسارتها در دست نیست، یک واقعیت روشن است: اگر مهار آلودگی، ارزیابی علمی خسارت و حمایت از برنامههای احیای حرا به سرعت در دستور کار قرار نگیرد، پیامدهای این بحران میتواند ماندگارتر و عمیقتر از برآوردهای اولیه باشد.
