از تبیین تا تحقق؛ نقشه راه جاریسازی مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش کشاورزی
تحلیلی از نقشه راه تحقق مطالبات رهبر انقلاب در بخش کشاورزی؛ از امنیت غذایی و بهرهوری تولید تا کشاورزی دانشبنیان، مردمیسازی اقتصاد و صیانت از منابع پایه
بخش کشاورزی جمهوری اسلامی ایران امروز بیش از هر زمان دیگری در نقطه تلاقی امنیت ملی، اقتدار اقتصادی، عدالت اجتماعی و استقلال راهبردی کشور قرار گرفته است.
در شرایطی که جهان با بحرانهای فزاینده غذا، تغییرات اقلیمی، جنگهای اقتصادی، محدودیت منابع و رقابتهای ژئوپلیتیکی روبهرو است، امنیت غذایی به یکی از مؤلفههای اصلی قدرت ملی تبدیل شده و کشورهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند زنجیره تولید و تأمین غذای خود را بر پایه ظرفیتهای داخلی، دانش بومی و مدیریت هوشمند استوار سازند.
در این میان، منظومه فکری و راهبردی رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، طی بیش از سه دهه گذشته چارچوبی جامع و آیندهنگر برای توسعه بخش کشاورزی ترسیم کرده است. معظمله همواره کشاورزی را صرفاً یک فعالیت اقتصادی ندانستهاند، بلکه آن را سنگبنای امنیت غذایی، استقلال ملی، اقتصاد مقاومتی و اقتدار جمهوری اسلامی ایران معرفی کردهاند.
انتصاب اینجانب بهعنوان رئیس شورای تبیین و جاریسازی سیاستهای ابلاغی و مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش کشاورزی، مسئولیتی خطیر و در عین حال فرصتی ارزشمند برای تبدیل این مطالبات راهبردی به برنامههای اجرایی، شاخصهای عملیاتی و اقدامات میدانی در سراسر کشور است.
منشور ۳۰گانه مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش کشاورزی را میتوان در شش محور اساسی شامل امنیت غذایی، بهرهوری و جهش تولید، اقتصاد مقاومتی و مردمیسازی، دانشبنیان شدن کشاورزی، توسعه روستایی و صیانت از منابع پایه تولید دستهبندی کرد. تحقق این مطالبات مستلزم عبور از نگاه بخشی و حرکت به سمت حکمرانی یکپارچه کشاورزی است.
از منظر حقوقی، بخش مهمی از این مطالبات در سیاستهای کلی نظام، سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، سیاستهای کلی محیط زیست، برنامههای توسعه کشور و قوانین مرتبط با بخش کشاورزی تجلی یافته است. از این رو، نخستین مأموریت شورا، احصا، تطبیق و پایش میزان تحقق این سیاستها در سطوح ملی و استانی خواهد بود. هیچ مطالبهای بدون تبدیل شدن به سازوکار حقوقی و الزام اجرایی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
از منظر اقتصادی، تحقق امنیت غذایی بدون افزایش بهرهوری امکانپذیر نیست. محدودیت منابع آب، کاهش اراضی قابل کشت، افزایش هزینههای تولید و نوسانات بازارهای جهانی، ضرورت تغییر رویکرد از توسعه کمی به توسعه بهرهور را دوچندان کرده است. در این چارچوب، افزایش بهرهوری آب، توسعه مکانیزاسیون، اصلاح الگوی کشت، کاهش ضایعات، تکمیل زنجیره ارزش و گسترش صنایع تبدیلی باید بهعنوان اولویتهای راهبردی مورد توجه قرار گیرد.
در حوزه برنامهریزی نیز ضروری است مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی از سطح شعار و توصیه فراتر رفته و به شاخصهای قابل اندازهگیری تبدیل شود. هر یک از مطالبات باید دارای هدف کمی، زمانبندی مشخص، دستگاه مسئول، منابع مالی معین و نظام ارزیابی عملکرد باشد. شورای تبیین و جاریسازی سیاستهای ابلاغی و مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش کشاورزی این مأموریت را دنبال خواهد کرد که برای نخستین بار نظام جامعی از شاخصهای ارزیابی تحقق مطالبات معظمله را طراحی و استقرار بخشد.
یکی از مهمترین محورهای مورد تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی، مردمیسازی اقتصاد کشاورزی است. تجربه نشان داده است هرجا مردم، تعاونیها، تشکلها، اتحادیهها و اتاقهای اصناف کشاورزی در تصمیمسازی و اجرا نقشآفرین بودهاند، موفقیتها پایدارتر و هزینههای دولت کمتر بوده است. از این رو، شورا با رویکرد مشارکتمحور، ظرفیت عظیم تشکلهای بخش کشاورزی را در فرآیند سیاستگذاری و نظارت به کار خواهد گرفت.
همچنین توسعه کشاورزی دانشبنیان و بهرهگیری از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، دادههای بزرگ، کشاورزی دقیق، زیستفناوری و نوآوریهای فناورانه ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده کشاورزی کشور است. تحقق بسیاری از مطالبات رهبر انقلاب بدون پیوند مؤثر میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی، شرکتهای دانشبنیان و عرصه تولید امکانپذیر نخواهد بود.
از سوی دیگر، حفاظت از منابع پایه تولید شامل آب، خاک، جنگلها، مراتع و ذخایر ژنتیکی شرط اساسی استمرار تولید و امنیت غذایی نسلهای آینده است. توسعه آبخیزداری، آبخوانداری، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی کشاورزی و ارتقای بهرهوری منابع از مهمترین وظایف حاکمیتی بخش کشاورزی محسوب میشود که شورا با جدیت پیگیر آن خواهد بود.
در شرایط کنونی، تحقق مطالبات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بخش کشاورزی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت ملی است. این مطالبات نقشه راهی برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار، افزایش تابآوری اقتصادی، ارتقای رفاه کشاورزان، توسعه روستاها و تحقق اهداف بلندمدت جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
