معرفی کتاب
چرا «دکتر ژیواگو» کمونیستها را خشمگین کرد؟/ روایتی که جهان را تکان داد
چرا رمان «دکتر ژیواگو» خشم کمونیستها را برانگیخت؟ نگاهی تحلیلی به داستان، جنجالهای سیاسی، موفقیت جهانی و جایگاه واقعی این شاهکار ادبی.
انتشار رمان «دکتر ژیواگو» تنها یک رویداد ادبی نبود؛ این کتاب چنان جنجالی در اتحاد شوروی برانگیخت که نویسندهاش را تا مرز طرد و محرومیت پیش برد. اما راز این مخالفت شدید چه بود و چرا یک رمان عاشقانه توانست نظام کمونیستی را نگران کند؟
اخبار سبز کشاورزی؛ رمان «دکتر ژیواگو» اثری استثنایی از بوریس پاسترناک است؛ کتابی که در سالهای آغازین قرن بیستم و در روسیه تزاری میگذرد و زندگی پر فراز و نشیب یوری ژیواگو، پزشک جوان و اخلاقمدار داستان را روایت میکند.
او که عاشقانه همسرش آنتونیا را دوست دارد، هنگام اعزام به جبهه در جنگ جهانی اول با لارا – پرستاری فداکار و دلنشین – پیوندی عاطفی برقرار میکند؛ عشقی که سرنوشت او را تغییر میدهد.
میراث ادبی روسیه و جایگاه پاسترناک
ادبیات روسیه همیشه برای خوانندگان ایرانی جذاب بوده است؛ از داستایوفسکی و تولستوی گرفته تا چخوف، نامهایی که هرکدام معیاری در رماننویسی جهاناند.
در کنار این بزرگان، بوریس پاسترناک نیز با شعر و نثر منحصربهفردش یکی از گرانقدرترین چهرههای ادبیات روسیه شناخته میشود. اما این رمان «دکتر ژیواگو» بود که جایگاه او را در ادبیات جهان تثبیت کرد و نامش را جاودانه ساخت.
پیرنگ پرکشش «دکتر ژیواگو»
پاسترناک در این رمان، سالهای پایانی حکومت نیکلای دوم – آخرین پادشاه خاندان رومانوف – را با مهارتی چشمگیر بازآفرینی میکند. شخصیتها در دل این بستر تاریخی نهتنها روایتگر وقایع سیاسیاند، بلکه جنبهای عمیق و انسانی را به نمایش میگذارند.
یوری ژیواگو مردی درستکار است، اما عشق سوزان لارا و سرنوشت پیچیده او – بهویژه راز رابطهاش با ویکتور کوماروفسکیِ بیرحم – پزشک جوان را وارد بحرانی تازه میکند. همین کشمکشهای اخلاقی و انسانی است که «دکتر ژیواگو» را تبدیل به رمانی ماندگار کرده است.
چرا کمونیستها با «دکتر ژیواگو» مخالف بودند؟
پاسترناک شخصیتی آرام و احساساتی بود و هرگز نمیخواست آثارش سیاسی خوانده شوند. اما وقتی «دکتر ژیواگو» در سال ۱۹۵۷ نخست در ایتالیا منتشر شد، حکومت کمونیستی شوروی آن را اثری «بیش از حد عاشقانه» دانست و متهم کرد که به آرمانهای کارگری و پراولتاریا خیانت کرده است.
این در حالی بود که رمان، تصویری عمیق از فداکاری سربازان روسی و تلاش انسانها برای اخلاقمداری در زمانهای بیرحم ارائه میداد. فشارها بهحدی افزایش یافت که وقتی کتاب در سال ۱۹۵۸ جایزه نوبل ادبیات را برد، پاسترناک مجبور شد از دریافت آن انصراف دهد تا از حاشیههای سیاسی در امان بماند.
اثر جاودان در سینما
علاوه بر موفقیت ادبی، فیلم «دکتر ژیواگو» ساخته دیوید لین در سال ۱۹۶۵ با هنرنمایی عمر شریف و ژولی کریستی نیز به شاهکاری سینمایی تبدیل شد؛ اثری که همچنان یکی از برجستهترین اقتباسهای ادبی تاریخ بهشمار میرود.
سخنی از پاسترناک؛ جوهره نگاه انسانی نویسنده
شعری از پاسترناک، بهتر از هر توضیحی نگاه انسانی او را آشکار میکند؛ نگاهی که در سراسر «دکتر ژیواگو» موج میزند:
«تمامی گمنامان بخشی از منند
در خود گرفتهاند مرا و قلب مرا…
کودکان و درختها و خانهنشینان»
منبع: عصر ایران
