تولید موتورسیکلت برقی در ایران؛ ظرفیتی مغفول و زیرسایه سنگین واردات و سیاستها
تولید موتورسیکلت برقی در ایران با وجود ظرفیت فنی و اشتغالزایی، زیر فشار واردات و سیاستهای ناکارآمد مانده و نیازمند حمایت است.
با افزایش توجه جهانی به حملونقل پاک، توسعه صنعت موتورسیکلت برقی به یکی از شاخصهای مهم در کاهش آلایندگی، صرفهجویی در مصرف سوختهای فسیلی و توسعه فناوریهای نوین تبدیل شده است.
ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و طی سالهای اخیر شرکتهای متعددی وارد عرصه تولید و مونتاژ موتورسیکلت برقی شدهاند.
با این حال هنوز فاصله قابل توجهی میان ظرفیت واقعی تولید داخلی و سیاستهای اجرایی وجود دارد؛ فاصلهای که موجب شده است تا بخش مهمی از توان تولید کشور، ایجاد اشتغال و سرمایهگذاری مولد بلااستفاده بماند و وابستگی به واردات همچنان ادامه داشته باشد.
ظرفیت تولید داخلی؛ فراتر از مونتاژ
برخلاف تصور رایج، برخی از تولیدکنندگان داخلی، توان طراحی و تولید موتورسیکلت برقی با کیفیتی قابل رقابت و حتی در برخی موارد بالاتر از نمونههای وارداتی، بهویژه محصولات چینی، هندی و... را در اختیار دارند.
با این وجود، شرایط و ضوابط موجود عملاً امکان تولید داخلی را برای بسیاری از شرکتها و کارخانجات، محدود کرده و آنها را به سمت مونتاژ یا استفاده گسترده از قطعات وارداتی سوق داده است.
در نتیجه، بسیاری از واحدهای تولیدی با وجود سرمایهگذاری در تجهیزات، نیروی انسانی و زیرساختهای تولید، پرداخت مبالغ سنگین بیمه تأمین اجتماعی و مالیات و... تنها از بخشی از ظرفیت خود استفاده میکنند؛ موضوعی که علاوه بر کاهش بهرهوری، توسعه فناوری داخلی را نیز با چالش مواجه کرده است.
سازمان ملی استاندارد، طرف وارد کننده ایستاده است؟!
یکی از مهمترین انتقاداتی که مطرح میشود، محدود بودن امکان داخلیسازی محصول است. باید توجه داشت که اگر ارزیابیها بر مبنای کیفیت واقعی محصول انجام شود، بسیاری از تولیدات داخلی، توان رقابت با نمونههای وارداتی را دارند.
در این راستا، سازمانهای مسئول ارزیابی کیفیت میتوانند با انجام آزمونهای تخصصی و مقایسه مستقیم میان نمونههای داخلی و خارجی، نقاط قوت و ضعف هر محصول را بهصورت مستند مشخص کنند.چنین رویکردی علاوه بر افزایش شفافیت، مسیر ارتقای کیفیت تولید داخلی را نیز هموار خواهد کرد.
اصل حمایت از تولید داخل، توسعه متوازن صنعتی و کارآفرینی ایجاب میکند تا سازمان ملی استاندارد با نگاه حمایت تولید داخل موتور برقی، تولید داخل و نمونه خارجی را مورد به مورد مقایسه، ارزیابی و بررسی کرده و پس از کیفیتسنجی، تصمیم نهایی را اتخاذ کند.
اگر سازمان ملی استاندارد در جبهه واردکنندگان قرار ندارد، پرسش اینجاست که چرا از آزمونهای دقیق و سلامتسنجی تکبهتک قطعات (خواه بهدلیل دشواری در بررسیهای فنی و خواه نفوذ لابیهای واردکنندگان) امتناع میکند؟! پاسخ روشن است؛ محصولات وارداتی به مثابه یک «پکِ واحد» ارزیابی میشوند و لاغیر.
چالش کیفیت قطعات وارداتی
یکی دیگر از مسائل مهم صنعت موتورسیکلت برقی، کیفیت برخی قطعات وارداتی است. باتری، کنترلر، شارژر و برخی تجهیزات الکترونیکی، بخش قابل توجهی از ارزش این محصول را تشکیل میدهند و کیفیت آنها تأثیر مستقیمی بر عملکرد، ایمنی و طول عمر موتورسیکلت دارد.
متأسفانه در برخی موارد، قطعاتی با کیفیت پایین وارد کشور میشود که نهتنها موجب کاهش کیفیت محصول نهایی میگردد، بلکه اعتماد مصرفکنندگان به موتورسیکلت برقی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
این مسأله در شرایطی رخ میدهد که توسعه زنجیره تأمین داخلی میتواند وابستگی به واردات را کاهش داده و کیفیت را تحت نظارت دقیقتر تولیدکنندگان داخلی قرار دهد.
حمایت از تولید؛ ضرورتی فراتر از یک شعار
کارشناسان اقتصادی بارها تأکید کردهاند که توسعه صنایع دانشبنیان و فناوریمحور، بدون حمایت هدفمند از تولید داخلی امکانپذیر نیست. صنعت موتورسیکلت برقی نیز از این قاعده مستثنی نیست.
تقویت تولید داخلی علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم در کارخانهها، زمینه رشد صنایع وابسته، انتقال دانش فنی، افزایش سرمایهگذاری و کاهش خروج ارز از کشور را فراهم میکند.
اشتغال داخلی، تأمین نیاز و صادرات
همچنین با توسعه ساخت داخل، امکان صادرات به بازارهای منطقهای نیز افزایش خواهد یافت؛ موضوعی که میتواند به ارزآوری و ارتقای جایگاه صنعت ایران در حوزه حملونقل پاک منجر شود.
نقش نهادهای نظارتی در توسعه صنعت
شایان ذکر است که نهادهای مسئول تدوین و اجرای استانداردها باید علاوه بر ایفای نقش نظارتی، زمینه ارتقای کیفیت تولید داخلی را نیز فراهم کنند.
اگر فرآیند ارزیابی محصولات بر پایه معیارهای شفاف، آزمونهای فنی و مقایسه مستند میان نمونههای داخلی و خارجی انجام شود، تولیدکنندگان نیز با آگاهی از نقاط ضعف خود قادر خواهند بود کیفیت محصولات را بهبود دهند.
در مقابل، بسیاری از کارشناسان نیز بر این باورند که رعایت استانداردهای ایمنی و کیفیت، پیششرط توسعه پایدار صنعت است و هرگونه حمایت از تولید داخلی باید همزمان با حفظ استانداردهای فنی و حقوق مصرفکننده انجام شود.
آینده صنعت موتورسیکلت برقی در ایران
تولید موتورسیکلت برقی در ایران از ظرفیت قابل توجهی برای رشد برخوردار است، اما تحقق این ظرفیت نیازمند سیاستگذاری منسجم، حمایت از ساخت داخل، ارتقای کیفیت قطعات، کاهش وابستگی به واردات و ایجاد سازوکارهای شفاف برای ارزیابی محصولات است.
اگر سیاستهای صنعتی بهگونهای تدوین شوند که تولیدکنندگان توانمند داخلی بتوانند با تکیه بر فناوری، کیفیت و نوآوری رقابت کنند، صنعت موتورسیکلت برقی میتواند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، به یکی از بخشهای صادراتمحور کشور نیز تبدیل شود.
در چنین شرایطی، توسعه این صنعت، نهتنها به کاهش آلودگی هوا و گسترش حملونقل پاک کمک خواهد کرد، بلکه میتواند سهم قابل توجهی در اشتغال، رشد اقتصادی و کاهش وابستگی ارزی کشور داشته باشد.
