وقتی دریا به خانه میآید؛ تحول خاموش شیلات در دل گلستان
تحول خاموش شیلات در گلستان؛ از کاهش صید تا پرورش خانگی ماهی، توانمندسازی زنان، توسعه اقتصاد روستایی و آغاز الگویی نو از توسعه مردمی که دریا را به خانهها میآورد
در گلستان، دریا دیگر فقط جغرافیا نیست؛ به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل میشود. اجرای طرح پرورش خانگی ماهی با برنامهریزی برای ۱۰۰ پروژه کوچک در مناطق محروم این استان، فصل تازهای را در اقتصاد روستایی و معیشت جامعه صیادی رقم میزند.
اخبار سبز کشاورزی؛ این اتفاق، فقط یک خبر محلی نیست؛ نشانهای است از یک تغییر بزرگ در منطق توسعه شیلات ایران؛ حرکتی از ساحل به خانه، از سیاست حمایتی به توانمندسازی مردمی.
از کاهش صید تا خلاقیت در تولید؛ وقتی دریا پاسخ تازه میدهد
سالهای اخیر برای صیادان گلستان، سالهای سختی بوده است. کاهش ذخایر طبیعی و افت میزان صید باعث شد تا بسیاری از خانوادهها، درآمد سنتی خود را از دست بدهند و کاهش درآمد، موج تازهای از مهاجرت و بیکاری ساحلی را رقم زد؛ اما حالا طرحی در حال اجراست که بهجای انتظار برای صید بیشتر، تولید را به درون خانهها میبرد.
در چارچوب طرح «مشاغل خرد خانگی شیلات»، خانوادهها میتوانند در کنار منازل خود، حوضچههای آمادهنصب را برای پرورش گونههای اقتصادی مانند فیلماهی و کپور راهاندازی کنند. این یعنی دریا از مرزهای طبیعی خود فراتر رفته و امنیت غذایی را به حیاط خانههای روستایی آورده است.
زن، خانه و دریا؛ سه ضلع یک معادله اجتماعی جدید
در متن برنامه توسعه شیلات گلستان، نقش زنان پررنگتر از هر زمان دیگری است. این پروژهها نهتنها درآمد مستقیم ایجاد میکنند، بلکه بهویژه برای زنان سرپرست خانوار فرصتی واقعی برای استقلال اقتصادی به وجود میآورند.
پرورش خانگی ماهی، برخلاف صنایع بزرگ، نیاز به سرمایه اولیهی سنگین ندارد؛ اما تأثیر اجتماعی آن بسیار گسترده است. هر حوضچه در حیاط یک خانه، میتواند نقطهی اتصال زنان، جوانان و جوامع روستایی با شبکهی رسمی تولید باشد؛ مدلی از توسعه انسانی مبتنی بر دریا که تا امروز در ایران کمتر دیده شده است.
گلستان؛ آزمایشگاه توسعه خرد در آبهای لبشور
استان گلستان از نظر اقلیمی و منابع آب، ویژگی منحصربهفردی دارد؛ اراضی با آبهای لبشور و نامتعارف که برای کشاورزی عمومی مناسب نیستند، اما برای پرورش آبزیان کاملاً کاربردیاند. شیلات با هوشمندی، همین محدودیت را به فرصت تبدیل کرده و از آبهای غیرقابلکشت، محیطهای تولید ارزش اقتصادی ساخته است.
اجرای صد پروژه خانگی بهمعنای ایجاد یک زیرساخت پراکنده، کمهزینه و پربازده است که در بلندمدت میتواند الگوی جدیدی برای توسعه شیلات کشور شود؛ الگویی که نه در کارخانه بلکه در خانه رشد میکند.
تسهیلات، کارشناسی و آموزش؛ پشتوانه واقعی طرحهای کوچک
موفقیت طرحهای خرد، بدون پشتیبانی ممکن نیست. اداره کل شیلات گلستان اعلام کرده است که علاوه بر تسهیلات ارزان، خدمات کارشناسی، آموزش و تأمین بچهماهی را نیز برای واجدین شرایط فراهم میکند. این خدمتی ساده نیست؛ زیرا ترکیب حمایت مالی با دانش فنی، طرح خرد خانگی را از یک فعالیت تجربی به مدل اقتصادی قابلتکرار تبدیل میکند.
چرخ اقتصاد روستا با آبهای کوچک میچرخد
پرورش خانگی در گلستان، چیزی فراتر از تأمین غذاست. این طرح با هر واحد جدید، زنجیرهای کوچک از خرید بچهماهی، تجهیزات، خوراک و فروش محصول ایجاد میکند که بهمرور به یک اکوسیستم اقتصادی محلی تبدیل میشود. حتی 10 طرحی که تاکنون فعال شدهاند، نشان دادهاند درآمد روستاییان تا دو برابر افزایش یافته و خطر مهاجرت به شهرها کاهش یافته است.
با تداوم این روند، اقتصاد روستا به جای مصرفکننده، تولیدکننده خواهد شد؛ الگویی که اگر در استانهای مشابه چون کرمان، کردستان و لرستان نیز گسترش یابد، میتواند معادله توسعه ملی را تغییر دهد.
برآیند تحولات؛ جایی که توسعه از خانه شروع میشود
پرورش خانگی ماهی در گلستان صرفاً یک پروژه اجرایی نیست؛ بیانیهای عملی از تغییر نگاه شیلات ایران است. این طرح، پیوندی میان محیط زیست، معیشت، و مساوات اجتماعی برقرار میکند؛ جایی که دریا دیگر فقط منبع طبیعی نیست، بلکه ابزار ساخت عدالت اقتصادی است.
در مقیاس ملی، چنین ابتکارهایی میتوانند فشار بر ذخایر دریایی را کاهش دهند، اشتغال پایدار ایجاد کنند و زنان و جوانان را به محور توسعه جدید تبدیل نمایند. در نهایت، هر حوضچه کوچک در حیاط یک خانه، نه فقط پرورش ماهی است، بلکه نماد پیوند انسان با دریا در معنایی تازه و انسانیتر است؛ جایی که توسعه از خانه شروع میشود و دریا به بخشی از زندگی مردم بدل میگردد.
