آیا بارندگی پاییزی خطر بیماری‌های دام را افزایش می‌دهد؟
بارندگی پاییزی و افزایش رطوبت می‌تواند خطر بیماری‌های دام را تشدید کند. راهکارهای حفظ سلامت گله و مدیریت اصولی جایگاه را بخوانید.
با شروع فصل پاییز و ریزش نخستین بارش‌های فصلی، اگرچه مراتع جان دوباره‌ای می‌گیرند، اما شرایط اقلیمی جدید چالش‌های بهداشتی متعددی را برای دامداران به همراه دارد.
تغییرات ناگهانی دما، افزایش رطوبت محیطی و گل‌آلود شدن بستر نگهداری، محیط را برای رشد و انتشار عوامل بیماری‌زا مستعد می‌سازد.
از همین رو، بسیاری از کارشناسان و دامپزشکان هشدار می‌دهند که بارندگی پاییزی می‌تواند زنگ خطری جدی برای شیوع یا تشدید انواع بیماری‌های دام باشد؛ موضوعی که در صورت فقدان مدیریت اصولی، خسارات اقتصادی سنگینی به صنعت دامپروری وارد خواهد کرد.
رطوبت بستر و شیوع بیماری‌های عفونی و تنفسی
یکی از پیامدهای مستقیم بارندگی‌های مداوم، مرطوب ماندن بستر جایگاه‌های دام است. ترکیب رطوبت با فضولات دامی، گاز آمونیاک فراوانی تولید می‌کند که به مخاط دستگاه تنفسی دام آسیب می‌زند.
این وضعیت، مقاومت فیزیولوژیک گله را کاهش داده و مسیر را برای بروز بیماری‌های تنفسی نظیر پنومونی و تب حمل‌ونقل هموار می‌کند.
علاوه بر این، مرطوب بودن سم دام‌ها در جایگاه‌های گل‌آلود، نرمی بافت سم و نفوذ باکتری‌ها را تسریع کرده و به بروز گندیدگی سم منجر می‌شود.
در چنین شرایطی، تهویه مناسب آغل‌ها و افزودن بستر خشک و تمیز، ابتدایی‌ترین اقدام برای حفظ سلامت گله به شمار می‌رود.
فعال شدن بیماری‌های انگلی و باکتریایی خاک‌زاد
بارندگی‌های فصلی رطوبت خاک و مراتع را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهند و چرخه زیستی انگل‌ها را فعال می‌کنند.
حلزون‌های میزبان واسط انگل کبد (فاسیولا) در آبگیرها و علفزارهای خیس تکثیر می‌شوند و خطر درگیری با کپلک گوسفند و گاو را بالا می‌برند.
از سوی دیگر، جوانه زدن علوفه‌های تازه پس از باران و چرای مفرط دام در مراتع مرطوب، تغییرات ناگهانی در فلور میکروبی دستگاه گوارش ایجاد کرده و دام‌ها را مستعد بیماری‌های کشنده‌ای نظیر آنتروتوکسمی یا قلوه‌نرمه می‌کند.
همچنین بیماری‌های خاکی مانند شاربن (سیاه‌زخم) ممکن است با شسته شدن لایه‌های بالایی خاک پس از سیلاب‌ها مجدداً در دسترس دام قرار گیرند.
تمام این عوامل نشان می‌دهند که بدون اجرای برنامه‌های پیشگیرانه، بیماری‌های دام در ماه‌های بارانی سال روندی صعودی به خود می‌گیرند.
راهکارهای کاربردی برای مدیریت بهداشت جایگاه دام
برای عبور ایمن از فصل بارش و جلوگیری از شیوع عفونت‌ها، اتخاذ مجموعه‌ای از اقدامات فنی و بهداشتی ضروری است:
- ضدعفونی دوره‌ای بستر و ایجاد شیب مناسب جهت خروج روان‌آب‌ها از محوطه باز دامداری.
- جلوگیری از چرای دام‌ها در اوایل صبح و روی مراتع خیس و شبنم‌زده برای کاهش اختلالات گوارشی و دریافت لارو انگل‌ها.
- بررسی وضعیت سقف، منافذ بادگیر و سیستم تهویه به منظور تثبیت دمای آسایش و تأمین بهداشت جایگاه دام.
- اجرای دقیق برنامه واکسیناسیون پاییزه، به‌ویژه علیه بیماری‌های کلستریدیایی و عفونت‌های تنفسی، پیش از افت شدید دما.
در نهایت، بارش‌های پاییزی به خودی خود تهدید محسوب نمی‌شوند، بلکه غفلت از مدیریت رطوبت، تغذیه نامتعادل و تأخیر در پایش علائم بالینی است که ریسک همه‌گیری را به اوج می‌رساند.
با اجرای ضوابط قرنطینه‌ای، خشک نگه‌داشتن جایگاه و تجویز به‌موقع داروهای ضد انگل با نظر دامپزشک، می‌توان تهدیدهای ناشی از بارندگی را مهار کرد و بازدهی تولید را در تمام طول فصل سرما پایدار نگه داشت.
