ضایعات دیروز، غذای امروز
گرانی مرغ تا کجا مردم را عقب راند؟/ خردهمرغ هم مشتری پیدا کرد
افزایش قیمت مرغ باعث شده خردهمرغ از ضایعات به کالای اقتصادی تبدیل شود؛ روایتی از تغییر الگوی خرید و کوچکشدن سفره خانوار.
وقتی «خردهمرغ» که روزی رایگان در کیسه مشتری گذاشته میشد، امروز با برچسب قیمت فروخته میشود، یعنی سفره خانوار ایرانی وارد مرحله تازهای از کوچکشدن شده است.
خردهمرغ؛ آینه تازه قدرت خرید
اخبار سبز کشاورزی، بازار مرغ در ایران همیشه آیینهای شفاف از وضعیت معیشت مردم بوده است. هر بار که قیمتها بالا رفته، الگوی خرید تغییر کرده و حالا این تغییر به نقطهای رسیده که حتی خردهمرغ هم از ضایعات خارج شده و به یک کالای اقتصادی تبدیل شده است.
تکههایی ریز، نامنظم و کمظاهر که تا چند سال پیش یا مجانی داده میشد یا نهایتاً برای غذای حیوانات خانگی کنار گذاشته میشد، حالا سهم مشخصی در ویترین و حسابوکتاب خانوار دارد.
از رایگان تا کیلویی؛ مسیری که خردهمرغ طی کرد
قدیمیهای بازار مرغ خوب به یاد دارند که خردههای باقیمانده از قطعهبندی، ارزشی برای فروش نداشت. تکههای کوچک گوشت چسبیده به استخوان، پوستهای اضافه و بخشهایی که ظاهر ویترینی نداشتند.
اما جهشهای پیاپی قیمت مرغ در سالهای اخیر، معادله را تغییر داد. هر گرم گوشت ارزش پیدا کرد و خردهمرغ بهتدریج از «ضایعات» به «گزینه اقتصادی» تغییر ماهیت داد. حالا در برخی مغازهها، این قطعات حتی بستهبندیشده، تاریخدار و کیلویی فروخته میشوند.
گرانی مرغ، سبد خرید را تکهتکه کرد
مرغ که در دهه ۹۰ ستون اصلی پروتئین خانوار ایرانی بود، با نوسان نهادههای دامی، حذف ارز ترجیحی و مشکلات تولید و توزیع، به کالایی پرنوسان تبدیل شد.
مسیر عقبنشینی مصرفکننده مشخص است:
گوشت قرمز → مرغ → قطعهفروشی → خردهمرغ
فروشندگان میگویند بسیاری از مشتریها دیگر مرغ کامل نمیخرند؛ اولین سؤالشان این است: «ارزانتر کدام است؟» و خردهمرغ، پاسخ آماده این پرسش شده است. تکههایی که پایه غذاهایی مثل سوپ، خوراک حبوبات یا مرغ چرخکرده خانگی میشود.
مرز باریک صرفهجویی و سلامت
با رونق فروش خردهمرغ، نگرانیهای بهداشتی هم پررنگتر شده است. تجربه بحثبرانگیز «خمیر مرغ» در دهه گذشته هنوز در حافظه عمومی زنده است.
هرچند خردهمرغ با خمیر مرغ تفاوت دارد، اما حساسیت مصرفکننده نسبت به شرایط قطعهبندی، نگهداری و زنجیره سرد افزایش یافته است.
کارشناسان صنایع غذایی تأکید میکنند اگر این قطعات در همان روز، در دمای استاندارد نگهداری و سریع مصرف شوند، تفاوتی با سایر بخشهای مرغ ندارند؛ اما نگهداری غیراصولی، میتواند خطرساز باشد.
بازار رسمی و غیررسمی خردهمرغ
خردهمرغ معمولاً در فروشگاههای زنجیرهای دیده نمیشود و بیشتر در مغازههای محلی رواج دارد. همین موضوع، اهمیت نظارت را دوچندان میکند.
قطعات کوچک، سطح تماس بیشتری با هوا دارند و فساد در آنها سریعتر رخ میدهد. بنابراین کیفیت فرآوری و نگهداری، خط قرمز این بازار است؛ خطی که اگر رعایت نشود، صرفه اقتصادی را به هزینه سلامت تبدیل میکند.
اقتصاد خُردِ ناگزیر
رونق خردهمرغ را باید در دل اقتصاد دید. کاهش درآمد واقعی خانوار، بازار را وادار به تطبیق میکند؛ همانطور که فروش بستههای کوچکتر مواد غذایی یا گرایش به کالاهای درجه دو و سه افزایش یافته، بازار پروتئین هم نسخه خودش را پیدا کرده است.
برای فروشنده، خردهمرغ حالا یک منبع درآمد است؛ برای مصرفکننده، راهی برای حفظ حداقلی پروتئین در سفره. سازگاریای ناگزیر با شرایط.
سفرهای که کوچکتر شده است
آنچه امروز در ویترین مرغفروشیها دیده میشود، فقط یک تغییر کالایی نیست؛ نشانهای روشن از کاهش قدرت خرید است.
شاید خردهمرغ برای برخی انتخابی هوشمندانه و ضداسراف باشد، اما وقتی این انتخاب از سر ناچاری باشد، روایت دیگری شکل میگیرد.
بازار مرغ همیشه با قیمتش خبرساز بوده؛ اینبار اما خبر اصلی، ارزشمند شدن تکههایی است که زمانی حتی دیده نمیشدند./هفت صبح
