آغاز فصل صید ماهیان استخوانی در خزر و بیم معیشت صیادان از هزینه‌های پره‌کشی

با شروع فصل پاییز و سرد شدن آب‌های ساحلی خزر، تورهای پره برای آغاز فصلی تازه از تکاپوی صیادی به آب انداخته می‌شوند.

آغاز فصل صید ماهیان استخوانی در خزر اگرچه نویدبخش رونق بازارهای محلی و تأمین سبد پروتئینی جامعه است، اما در عمق امواج خروشان، آن چه بیش از صید ماهی سنگینی می‌کند، نامعادله کهنه میان درآمد ناپایدار صیادان و هزینه‌های سرسام‌آور ادوات صید است؛ ترازویی نابرابر که اقتصاد معیشتی هزاران صیاد شمال کشور را زیر سایه خطرات شغلی قرار داده است.

تکاپو در ساحل و ترازوی نابرابر دخل‌وخرج صید پره

همه ساله از نیمه دوم مهرماه، سواحل استان‌های گیلان، مازندران و گلستان به آوردگاه هزاران صیاد شرکت‌های تعاونی پره بدل می‌شود.

«صید پره» به عنوان کهن‌ترین شیوه صید سنتی و ساحلی در شمال، امسال نیز در شرایطی کلید خورده که رشد فزاینده بهای طناب، تور، سوخت، تعمیرات تراکتورها و شناورها، هزینه‌های جاری تعاونی‌ها را به اوج رسانده است.

در کنار این ارقام، نرخ سنگین حق بیمه تأمین اجتماعی برای شغلی که در ماهیت خود جزو مشاغل سخت و زیان‌آور است، بار مالی مضاعفی بر دوش کارگران دریا گذاشته است.

در این میان، آغاز فصل صید ماهیان استخوانی در خزر، شروع اضطرابی چندماهه برای تأمین کف درآمد خانواده‌هایی است که حیات اقتصادی آن‌ها مستقیماً با شرایط جوی، امواج دریا و میزان بازدهی تورها گره خورده است.

افزایش هزینه‌های اولیه باعث شده است که حتی پیش از به تور افتادن نخستین سفیدماهی‌ها یا کپورها، بدهی‌های تعاونی‌ها روی کاغذ ثبت شود و درآمد نهایی عملاً از پیش مصرف شده باشد.

فرسایش امنیت غذایی و کاهش سرانه مصرف ماهی

بخش شیلات و ماهیان دریایی همواره یکی از پایه‌های اساسی در زنجیره امنیت غذایی به شمار می‌رود. ورود ماهیان استخوانی خزر به بازار، معمولاً فرصتی برای تقویت تنوع پروتئینی سفره‌های مردم و تعدیل فشارهای تورمی بخش گوشت قرمز و مرغ ایجاد می‌کرد.

با این حال، وقتی هزینه تمام‌شده صید بالا می‌رود، محصول نهایی با نرخ‌های گزاف به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

این چرخه معیوب، نه به کام صیاد تمام می‌شود و نه خریدار. دستمزد صیاد به واسطه هزینه‌های ادوات تحلیل می‌رود، واسطه‌ها سود اصلی را به جیب می‌زنند و در سوی دیگر، خانواده‌های طبقه متوسط و کم‌درآمد به تدریج مصرف آبزیان را از سبد غذایی خود حذف می‌کنند.

در نتیجه، تداوم این وضعیت مستقیماً امنیت غذایی جامعه را از طریق کاهش سرانه مصرف اسیدهای چرب ضروری و پروتئین باکیفیت به مخاطره می‌اندازد.

سایه سنگین پسروی خزر، آلودگی و زنگ خطر معیشت صیادان

بررسی روند صید در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که ذخایر ماهیان استخوانی خزر به دلیل عوامل محیطی با تهدید جدی روبه‌رو است.

پسروی مشهود آب دریای خزر، خشک شدن تالاب‌ها، ورود پساب‌های صنعتی و شهری و در کنار آن صید غیرمجاز در مصب رودخانه‌ها، فرصت زادآوری طبیعی را از گونه‌های باارزشی چون سفید و کپور سلب کرده است.

این بحران‌های زیست‌محیطی، ضربه نهایی را مستقیماً به معیشت صیادان وارد می‌کند. وقتی حجم توده زنده قابل برداشت کاهش می‌یابد، دفعات پره‌کشی با تورهای سنگین بی‌حاصل می‌ماند و جز مصرف بیهوده سوخت و استهلاک تجهیزات، حاصلی برای اعضای تعاونی به بار نمی‌آورد.

ترمیم معیشت صیادان ساحل‌نشین بدون اجرای طرح‌های جامع تکثیر و رهاسازی استاندارد و همچنین حمایت از بازسازی زیستگاه‌های تخم‌ریزی در رودخانه‌های شیلاتی ناممکن خواهد بود.

بسته‌های حمایتی؛ ضرورت حفظ چرخه صیادی پایدار

برای برون‌رفت از این تنگنای اقتصادی، ساماندهی چالش‌های جامعه صیادی شمال، نیازمند اقداماتی فراتر از وعده‌های فصلی است.

اعمال تخفیف واقعی در تعرفه‌های بیمه‌ای و محاسبه دقیق بازنشستگی صیادان در ردیف مشاغل سخت، تأمین سوخت یارانه‌ای پایدار برای ادوات صید و اعطای تسهیلات کم‌بهره جهت نوسازی ابزارآلات مستهلک پره، ابتدایی‌ترین مطالباتی است که می‌تواند بقای این حرفه سنتی را تضمین کند.

در کنار این حمایت‌های مالی، کوتاه کردن دست دلالان از اسکله‌های صیادی و ایجاد بازارهای عرضه مستقیم، تنها راهکاری است که معادله دوسر باخت مصرف‌کننده و صیاد را به نفع سلامت عمومی و رونق اقتصادی نواحی ساحلی تغییر می‌دهد.