گربه پالاس؛ ملاقات با مرموزترین و کمیابترین گربهسان ایران+ویدئو
گربه پالاس چیست و چرا به آن «شبح کوهستان» میگویند؟ با مرموزترین گربهسان ایران آشنا شوید که استاد پنهانکاری است و در ارتفاعات ایران زندگی میکند.
چهرهای پهن، چشمهایی گرد و موهایی آنقدر انبوه که شبیه یک پالتوی خزدار به نظر میرسد؛ گربه پالاس شاید در نگاه اول شبیه یک گربه خانگیِ اخمو باشد که از همهچیز شاکی است! اما گول این ظاهر فریبنده را نخورید.
این جانور، یکی از نایابترین و مرموزترین شکارچیان طبیعت ایران است که ترجیح میدهد در سکوتِ مطلقِ کوهستان زندگی کند و تا حد ممکن از چشم انسانها پنهان بماند.
مشاهدههای اخیر در ارتفاعات مازندران، دوباره نام این «شبح کوهستان» را بر سر زبانها انداخته است. اما چرا این گربهسان تا این اندازه خاص و البته ناشناخته است؟
چرا گربه پالاس اینقدر متفاوت است؟
اگر از میان تمام گربهسانان ایران بخواهیم یکی را انتخاب کنیم که ظاهری غیرمعمول دارد، بدون شک گربه پالاس (با نام علمی Otocolobus manul) برنده است. صورت تخت، گوشهای کوچک و گرد که پایینتر از حد معمول قرار دارند و بدنی کوتاه و فشرده، همگی شاهکارهای تکاملی برای بقا هستند.
این گربه در زیستگاههایی زندگی میکند که زمستانهای استخوانسوز دارند. پوشش بدنی بسیار متراکم آن، مانند یک عایق حرارتی قدرتمند عمل میکند تا در سرمای ارتفاعات، گرمای بدن را حفظ کند. پاهای کوتاه این حیوان نیز به او کمک میکند تا در برابر سرما، سطح تماس کمتری با زمین داشته باشد و کمتر انرژی از دست بدهد.
پراکنش گربه پالاس؛ از البرز تا کویر کرمان
شاید برایتان عجیب باشد که چطور یک گونه حیوانی هم در دامنههای سرسبز البرز دیده میشود و هم در مناطق خشکتر کرمان! حقیقت این است که زیستگاه گربه پالاس به اقلیمهای جنگلی محدود نیست. این حیوان عاشق استپهای سرد، شکاف صخرهها و ارتفاعات سنگی است که پوشش گیاهی کمی دارند.
در واقع، این گربه در ایران تنها به یک منطقه خاص محدود نیست. گزارشهای میدانی حضور آن را در بخشهایی از زاگرس و شمالشرق کشور نیز تأیید کردهاند. توانایی بالای این حیوان در سازگاری با محیطهای مرتفع و سنگی، او را به ساکنی منعطف اما گریزان تبدیل کرده است.
شکارچیای که استادِ پنهانکاری است
گربه پالاس هرگز اهلِ دویدنهای طولانی یا تعقیب و گریزهای نمایشی نیست. او یک شکارچی «کمینگر» است؛ یعنی ساعتها در میان سنگها و علفهای خشک بیحرکت میماند تا طعمهاش (جوندگان کوچک، پیکاها و پرندگان) به او نزدیک شود. رنگ پوستش استتاری بینقص برای سنگلاخهای کوهستانی فراهم میکند.
رفتار انفرادی و بسیار محتاطانه او باعث شده تا حتی پژوهشگران نیز اطلاعات دقیقی از جمعیت واقعی آن نداشته باشند. «دیده نشدن» در دنیای گربه پالاس، به معنای «نبودن» نیست؛ بلکه نشاندهنده هوشِ این حیوان در فاصله گرفتن از قلمرو انسانهاست.
تهدیدهای خاموش؛ آیا این گونه در خطر است؟
در ارزیابیهای جهانی، این گربه در رده «کمترین نگرانی» قرار دارد، اما نباید فریب این آمار را خورد. وضعیت جمعیتهای محلی حیات وحش ایران با آنچه در سطح جهانی میگذرد، متفاوت است. تخریب زیستگاهها، تکهتکهشدن دامنههای کوهستانی، کاهش جمعیت طعمهها و متأسفانه حملات گاهبهگاه سگهای گله، از مهمترین تهدیدهایی است که این گربهسانِ کمیاب را محاصره کرده است.
ثبت تصویری گربه پالاس، فراتر از یک عکسِ زیباست؛ این یک یادآوری است که در کوهستانهای ایران، حیات وحشی زندگی میکند که هنوز بخش بزرگی از آن برای ما ناشناخته باقی مانده است. محافظت از زیستگاههای این موجود، محافظت از یکی از رازآلودترین میراثهای طبیعی ایران است.
