سرزمینی برای تغذیه یک میلیارد انسان

منطقه‌ای به طول هزاران کیلومتر که بخش‌هایی از شمال هندوستان، شرق پاکستان، بخش‌هایی از بنگلادش را در برمی‌گیرد. یک حوضه جغرافیایی حاصلخیز که همه ساله توسط رسوبات رودخانه‌های‌ اینروس، گنگ و براهماپوتر تغذیه می‌شود.

با روش‌های باستانی آبیاری و با ماشین‌‌های کشاورزی و مهندسی جدید کشت و کار و میلیون‌ها تن گندم و برنج برای تامین امنیت غذایی حداقل یک میلیارد انسان از آن برداشت می‌شود.

این رودخانه‌ها از یخچال‌های هیمالیا سرچشمه گرفته و با کمک باران‌های شدید موسمی، خاک‌هایی عمیق، غنی از عناصر غذایی با ظرفیت بالای نفوذپذیری آب به‌وجود می‌آورند.

این ترکیب بی‌نظیر از خاک‌های حاصلخیز آبرفتی به همراه آب فراوان و اقلیم‌های مطلوب، قلب کشاورزی آسیا را تشکیل داده و این روزها، ده‌ها میلیون هکتار با روش‌های کشاورزی فشرده، تامین‌کننده غذای میلیون‌ها انسان در این منطقه هستند.

سیستم کشاورزی چند هزارساله

زمان درازی پیش از کشاورزی مدرن، ساکنان باستانی این حوضه جغرافیایی در دشت‌های بین رودخانه‌های ایندوس و گنگ، کشاورزی و با روش‌هایی ابتدایی، همه‌ساله کانال‌هایی برای مهار سیلاب‌های این رودخانه‌ها و آبیاری مزارع خود، احداث می‌کردند. دانش کشاورزی از نسلی به نسل دیگر منتقل و کشت گندم و برنج همچنان ادامه یافت.

در طول زمان این روند تقویت شد به‌گونه‌ای که امروزه این منطقه دارای ترکیبی از روش‌های باستانی و مهندسی مدرن آبیاری است. سدهای بزرگ، شبکه‌های آبیاری، چاه‌های عمیق و کشاورزی مکانیزه موجب برداشت دو تا سه محصول در یک سال زراعی می‌شوند.

دشت ایندوس-گنگ مسئول تولید بخش عظیمی از غذای ساکنان آسیای‌جنوبی است و هندوستان و پاکستان به‌تنهایی در زمره بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم و برنج جهان هستند.

معمولا برنج در مناطق مرطوب، اما گندم پس از باران‌های زمستانی کشت می‌شوند که همه ساله در مجموع غذای بیش از یک میلیارد انسان را تامین می‌کنند.

این روند تولید باعث پایداری قیمت‌ و جلوگیری از بحران غذا در کشورهای پرجمعیت می‌شود.

ترکیب روش‌های آبیاری

علاوه‌بر وجود رودخانه‌های پرآب، این منطقه دارای بزرگ‌ترین منابع آب‌ زیرزمینی است که اجازه می‌دهد حتی در دوره‌های خشکسالی، آب کافی در دسترس کشاورزان باشد. پس از «انقلاب سبز» در نیمه دوم قرن بیستم، استفاده از بذور اصلاح‌شده، کودهای شیمیایی، آفت‌کش‌ها و مکانیزاسیون، در این حوضه جغرافیایی رونق گرفت.

تراکتورها، کمباین‌ها، پمپ‌های برقی آبیاری و برنامه‌ریزی‌های کشاورزی به‌همراه روش‌های قدیمی و سنتی یکی از فشرده‌ترین سیستم‌های کشاورزی را ایجاد کردند. آنچه در این منطقه اتفاق می‌افتد نه‌فقط جنوب آسیا بلکه سایر بازارهای گندم و برنج کشورهای واردکننده این کالاها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.

در سال‌هایی که برداشت محصول خوب و دارای مازاد مصرف است و یا منطقه دچار خشکسالی و کمبود محصول است؛ بازارهای جهانی این محصولات نیز نسبت به شرایط، واکنش نشان می‌دهند. بنابراین، این منطقه می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در ایجاد امنیت غذایی جهانی داشته‌باشد.

چالش‌های زیست‌محیطی

با توجه به تاثیر انکارناپذیر این حوضه جغرافیایی، تولید غذا با چالش‌هایی نیز مواجه است. بهره‌برداری افراطی از آب‌های زیرزمینی موجب افت سطح آب‌های آن شده و پایداری استخراج را با مشکل مواجه نموده‌است.

همچنین، استفاده بسیار از کودهای شیمیایی و آفت‌کش‌ها موجب آلودگی خاک و آب‌های جاری شده‌است. طوفان‌های فصلی و یا سیلاب‌ها و امواج حرارت بالا می‌توانند موجب ناپایداری در روند کشاورزی باشند. این چالش‌ها موجب نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتر، مدیریت خاک و آب، مراقبت در تغییرهای اقلیمی (بدون تحت‌تاثیر قرار دادن توانایی منطقه) در تولید موادغذایی هستند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت-شماره ۳۰۵- اسفند ۱۴۰۴