فاجعه در سراوان؛ سناریوی جدید جنگلتراشی برای زباله کلید خورد؟
درخواستی جدید برای واگذاری ۵ هکتار از جنگلهای سراوان جهت دپوی پسماند ارسال شد؛ ادامه دور باطل مدیریت پسماند و نابودی ریههای سبز گیلان.
بحران ۴۰ ساله عمارت زباله در سراوان گیلان وارد فاز تازهای شده است؛ جایی که به جای حل ریشهای معضل پسماند، بار دیگر آسانترین و مخربترین راه یعنی واگذاری بخش دیگری از ریههای سبز هیرکانی به کوه آشغالها در دستور کار قرار گرفته است. درخواستی جدید برای نابودی ۳.۵ تا ۵ هکتار دیگر از این جنگلهای باستانی، زنگ خطر جدی را برای زیستبوم شمال کشور به صدا درآورده است.
وضعیت دفنگاه زباله سراوان پس از گذشت چهار دهه همچنان بحرانی و نفسگیر است. اهالی روستاهای اطراف این سایت در استان گیلان سالهای سختی را با بوی تعفن، بیماری و شیرابههای سمی سر کردهاند. مردم محلی که بارها برای حق تنفس خود جلوی کامیونهای حمل زباله ایستادهاند، سالهاست تنها یک مطالبه دارند: تعطیلی کامل این سایت و پایان ورود زباله جدید. اما اکنون، نهتنها خبری از توقف نیست، بلکه طرح توسعه جدیدی با محوریت جنگلتراشی برای زباله روی میز مسئولان قرار گرفته است.
درخواست واگذاری اراضی جدید؛ تعرض به حریم هیرکانی
با پر شدن کامل ظرفیت دفنگاه فعلی که اکنون به تپهای عظیم از پسماند زیر پوشش خاک تبدیل شده، استانداری و کارگروه مدیریت پسماند گیلان درخواستی رسمی برای الحاق ۳.۵ تا ۵ هکتار از عرصههای جنگلی مجاور به سازمان منابع طبیعی ارسال کردهاند.
کامران پورمقدم، معاون امور جنگل و سخنگوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، با تایید این خبر اعلام کرد که بررسیهای اولیه نشان میدهد عرصه پیشنهادی دارای پوشش متراکم درختی است. وی با اشاره به اعزام تیم کارشناسی برای ارزیابی میدانی تاکید کرد که روند توسعه مداوم این دفنگاه در دهههای گذشته—که گاه بدون مجوزهای لازم و صرفاً با مصوبات استانی انجام شده—اشتباهی تکرار شونده است که باید متوقف شود. به گفته او، اگر الگوی مدیریت پسماند تغییر نکند، سناریوی جنگلتراشی برای زباله هیچگاه پایان نخواهد یافت.
بحران مدیریت پسماند در گیلان؛ وقتی تفکیک از مبدأ شعار باقی میماند
در سوی دیگر ماجرا، مسئولان محیطزیست استان گیلان معتقدند که به دلیل انباشت دههها عقبماندگی در زیرساختها، چاره فوری دیگری وجود ندارد. فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان، ریشه این بحران را در ناکارآمدی چرخههای تفکیک از مبدأ، عدم تحقق ظرفیت واقعی کارخانه کود آلی و حجم بالای ریجکت زبالهها میداند.
به گفته او، شیبها و درههای مجاور سراوان در حال حاضر تنها گزینههای پیشرو برای تخلیه پسماند هستند؛ تصمیمی که از نظر زیستبومشناختی عملاً یک عقبگرد کامل و تن دادن به جنگلتراشی برای زباله به شمار میرود.
سم مایع در رگهای گیلان؛ فاجعه شیرابه و نابودی دریای خزر
فراتر از نابودی درختان، نفوذ شیرابه سراوان بزرگترین تهدید برای منابع آبی گیلان است. روزانه هزاران لیتر شیرابه سمی و تصفیهنشده از دل این کوه زباله خارج شده، وارد رودخانههای محلی میشود و در نهایت پس از آلوده کردن تالاب انزلی به دریای خزر میریزد. عدم راهاندازی سامانه تصفیه شیرابه کارآمد در کارخانه کود آلی باعث شده که اکوسیستم پاییندست بهطور کامل فلج شود. با واگذاری اراضی جدید و ادامه روند فعلی، حجم این زهرآبههای ویرانگر چندبرابر خواهد شد.
دور باطل مدیریت پسماند؛ حساسیت افکار عمومی و مقاومتهای محلی
تجربه تلخ و دردناک سراوان موجب شده تا افکار عمومی استان نسبت به ایجاد هرگونه سایت جدید پسماند بهشدت حساس باشد؛ بهطوری که حتی طرحهای مطالعاتی برای مکانیابی جدید در مناطقی مانند رودبار نیز با مخالفت شدید جامعه محلی مواجه شده است.
در حالی که جلسات اداری متعددی برای اصلاح فرآیندها، بهبود کارکرد کارخانه کود آلی و احداث سلولهای مهندسیشده برگزار میشود، کارشناسان محیطزیست بر این باورند که تا زمان عدم ورود جدی وزارت کشور و سازمان شهرداریها برای اجرای واقعی تفکیک از مبدأ و تکنولوژیهای نوین بازیافت، شمال کشور در این دور باطل خواهد سوخت و درختان هیرکانی همچنان قربانی پسماند شهری خواهند شد.
