وزغ هیرکانی؛ نگهبان خاموش جنگل که نباید فراموش شود+ویدئو
وزغ هیرکانی، دوزیست بومی جنگلهای شمال، در کنترل طبیعی آفات نقش دارد. روایت محمود شکیبا از ارزش این گونه، تهدیدهای جادهای و اهمیت حفاظت از زیستگاه آن
روایت مهندس محمود شکیبا، حافظ تنوع زیستی و بنیانگذار موزه تنوع زیستی در استان گلستان، از یکی از ارزشمندترین دوزیستان جنگلهای هیرکانی
در میان درختان سرسبز و کهنسال جنگلهای هیرکانی، موجوداتی زندگی میکنند که شایدغ هیرکانی نقش آنها در پایداری اکوسیستم بسیار مهم است. وزغ هیرکانی یکی از همین گونههای ارزشمند و بومی است؛ دوزیستی که بخشی از میراث طبیعی جنگلهای شمال ایران به شمار میرود و حفاظت از آن، حفاظت از بخشی از تنوع زیستی این جنگلهای باستانی است.
مهندس محمود شکیبا، حافظ تنوع زیستی و بنیانگذار موزه تنوع زیستی، از جمله افرادی است که سالها با علاقه و دغدغه، حیاتوحش و گونههای جانوری منطقه را مطالعه و معرفی کرده است. او در معرفی وزغ هیرکانی، بر اهمیت شناخت این موجود کوچک اما اثرگذار تأکید دارد؛ گونهای که در زنجیره غذایی طبیعت، نقشی فراتر از آنچه در نگاه نخست به نظر میرسد، ایفا میکند.
یک دوزیست ارزشمند در قلب هیرکان
وزغ هیرکانی یا وزغ تالشی، از دوزیستان شاخص منطقه هیرکانی است. زیستگاه این جانور به محیطهای مرطوب و مناسب جنگلهای شمال وابسته است و در دوره تولیدمثل، جابهجایی آن میان زیستگاه جنگلی و منابع آبی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
این مهاجرت فصلی، یکی از حساسترین مراحل زندگی وزغ است؛ زیرا عبور از جادهها و مسیرهای دسترسی به دریاچهها میتواند آن را در معرض برخورد با خودروها قرار دهد.
مهندس شکیبا با تأکید بر ارزش چنین گونههایی یادآوری میکند که حیاتوحش فقط به پلنگ، خرس، گرگ، روباه و پرندگان شکاری محدود نمیشود؛ حتی یک وزغ نیز بخشی از شبکه پیچیده زندگی در جنگل است و حذف هر حلقه میتواند تعادل طبیعت را تحت تأثیر قرار دهد.
وزغی که به کشاورزی هم کمک میکند
یکی از مهمترین خدمات اکولوژیک وزغها، تغذیه از طیف گستردهای از حشرات و بیمهرگان است. از این منظر، حضور آنها در جنگلها، باغها و زیستبومهای کشاورزی میتواند در کنترل طبیعی برخی آفات نقش داشته باشد.
به بیان ساده، این دوزیست خاموش، بدون آنکه هزینهای برای انسان داشته باشد، بخشی از کار طبیعت را در کنترل جمعیت حشرات انجام میدهد.
وقتی جاده، مرز مرگ و زندگی میشود
یکی از تهدیدهای جدی برای وزغهای هیرکانی در زمان مهاجرت تولیدمثلی، عبور از جادههاست. در سالهای اخیر، آگاهی جوامع محلی و حضور نیروهای حفاظت محیطزیست در برخی مسیرهای حساس، به کاهش تلفات این جانوران کمک کرده است. این تجربه یک پیام مهم دارد:
گاهی نجات یک گونه نیازمند فناوری پیچیده نیست؛ فقط کافی است انسان چند لحظه برای عبور یک موجود زنده صبر کند.
موزهای برای فراموش نکردن طبیعت
فعالیت مهندس محمود شکیبا در زمینه ایجاد و حفظ مجموعههای تنوع زیستی، تنها به نگهداری نمونههای جانوری محدود نمیشود؛ بلکه تلاشی برای شناساندن ارزش گونههایی است که بسیاری از مردم حتی از وجود آنها در طبیعت آگاه نیستند.
وزغ هیرکانی نیز از این نگاه، تنها یک دوزیست نیست؛ بلکه نمادی از میراث زنده هیرکان است؛ میراثی که تا زمانی ارزشمند خواهد بود که زیستگاهش سالم بماند و انسان حضور خود را با حق حیات دیگر موجودات هماهنگ کند.
پیام مهندس محمود شکیبا
حفاظت از تنوع زیستی از شناخت آغاز میشود. وقتی مردم یک گونه را بشناسند، ارزش آن را درک کنند و بدانند که حضورش چه نقشی در طبیعت دارد، احتمال حفاظت از آن نیز بیشتر میشود.
وزغ هیرکانی شاید کوچک و خاموش باشد، اما داستان بزرگی از زندگی، تعادل و پایداری جنگلهای هیرکانی را با خود دارد.
«برای نجات طبیعت، نباید فقط گونههای مشهور را ببینیم؛ گاهی حفاظت از یک وزغ، یعنی حفاظت از یک حلقه حیاتی در زنجیره زندگی هیرکان.»
مهندس محمود شکیبا؛ حافظ تنوع زیستی و بنیانگذار موزه تنوع زیستی
روایتی از یک گونه ارزشمند بومی جنگلهای هیرکانی
محمد اسماعیل اسدی، پژوهشگر ارشد آب و خاک و فعال محیطزیست، استان گلستان
