فرود تماشایی همای افسانه‌ای در ایران؛ شکار قاب قرن روبه‌روی دوربین+ویدئو
ویدیوی کم‌نظیر فرود پرنده هما در آبشخور حیات‌وحش ایران شکار دوربین شد؛ قابی دیدنی از پرواز تا سکون مرغ سعادت در کوهستان‌های کشور.
انتشار تصاویری تازه و کم‌سابقه از فرود یک پرنده هما در نزدیکی یک آبشخور طبیعی، بار دیگر توجه کارشناسان محیط‌زیست و دوستداران حیات‌وحش را به این گونه اسطوره‌ای جلب کرده است.
ثبت تصویر از کرکس ریش‌دار یا همان پرنده اسطوره‌ای «هما» در طبیعت ایران، همواره به دلیل زیستگاه صخره‌ای و پروازهای مرتفع آن، برای عکاسان حیات‌وحش چالشی دشوار و رؤیایی به شمار می‌رود. حالا محمد سلامی، عکاس شناخته‌شده حیات‌وحش، با ثبت سکانسی بی‌نقص از فرود آرام و نزدیک یک رأس همای نابالغ، قابی ماندگار از ثروت طبیعی و بوم‌شناختی سرزمین‌مان را به اشتراک گذاشته است؛ صحنه‌ای که فراتر از یک رکورد تصویری، حامل پیامی امیدوارکننده درباره پویایی زیست‌بوم این گونه ارزشمند است.
قاب ثبت‌شده؛ فرود مقتدرانه یک نماد باستانی روبه‌روی لنز
در ویدیوی منتشرشده، این پرنده باشکوه در ارتفاعی بسیار نزدیک به زمین، بال‌های عظیم خود را جمع کرده و با طمأنینه‌ای خاص در کناره یک آبشخور فرود می‌آید. برخلاف پرندگان بالغ که رنگ سینه و سر آن‌ها حاصل حمام در خاک‌های غنی از اکسید آهن و کاملاً اخرایی و آتشین است، این نمونه نشانه‌های مشخصی از پر و بال دوران بلوغ نرسیده را نشان می‌دهد؛ ویژگی نادری که ارزش بیولوژیکی و مشاهداتی این ثبت را دوچندان می‌کند.
محمد سلامی در توصیف احساس خود از این رویارویی نزدیک نوشته است: «آمیزه‌ای از نارنجی آتشین و رنگ‌های نخودی بر پیکر پرنده‌ای نقش بسته که نامش با افسانه و اسطوره گره خورده است. همایی نابالغ، با پرهایی که هنوز به رنگ‌وبال بلوغ نرسیده‌اند، در نزدیکی آبشخور فرود می‌آید؛ آرام، مقتدر و تماشایی. لحظه‌ای که پرواز به سکون می‌رسد و یکی از شگفت‌انگیزترین پرندگان سرزمین ما فرصت تماشا را به تصویری فراموش‌نشدنی تبدیل می‌کند.»
چرا مشاهده پرنده هما در ایران یک اتفاق بوم‌شناختی مهم است؟
کرکس ریش‌دار (Gypaetus barbatus) که در فرهنگ عامه و اساطیر شاهنامه به عنوان مرغ سعادت شناخته می‌شود، نقش رفتگر بی‌ادعا اما حیاتی اکوسیستم‌های کوهستانی را ایفا می‌کند.
نقش کلیدی هما در چرخه طبیعت
- تنها گونه استخوان‌خوار جهان: بخش عمده رژیم غذایی هما از مغز استخوان لاشه‌ها تأمین می‌شود و معده این پرنده با اسیدیته بسیار بالا، از گسترش باکتری‌های مرگبار مانند سیاه‌زخم و طاعون در مراتع جلوگیری می‌کند.
- شاخص سلامت اکوسیستم کوهستانی: حضور موفق پرنده‌های جوان و نابالغ هما نشان می‌دهد زنجیره غذایی در ارتفاعات البرز و زاگرس همچنان قادر به تغذیه و زادآوری این پرندگان در معرض تهدید است.
ضرورت حفاظت از زیستگاه‌های صخره‌ای مرغ سعادت
با وجود این تصاویر امیدبخش، حیات پرنده هما در ایران همچنان با تهدیداتی از جمله طعمه‌های مسموم گوشت‌خواران، تخریب ارتفاعات صخره‌ای ناشی از معدن‌کاوی و توسعه دکل‌های برق فشار قوی روبه‌روست. کارشناسان محیط‌زیست تأکید دارند که اشتراک‌گذاری عمومی مختصات دقیق زیستگاه‌های حساس این گونه‌ها باید محدود بماند تا آرامش قلمرو این پرندگان افسانه‌ای دستخوش حضور بی‌ضابطه تورهای تماشای پرندگان و سودجویان نشود.
ثبت چنین صحنه‌هایی نه‌فقط نمایشی از شکوه و زیبایی حیات‌وحش ایران، بلکه هشداری دوباره به نهادهای مسئول و جوامع محلی است تا قدردار زیستگاه گونه‌ای باشند که قرن‌ها الهام‌بخش فرهنگ و نماد پادشاهی و سعادت در این آب و خاک بوده است.
