متوسط تعداد زلزلهها در یک سال، دو برابر میانگین ۲۰ سال گذشته
زلزلههای پیاپی عسلویه؛ علت چیست؟
افزایش دوبرابری زلزلههای عسلویه نسبت به ۲۰ سال گذشته، نگرانیها درباره نقش گسلها و استخراج نفت و گاز در قطب انرژی ایران را تشدید کرده است.
وقتی متوسط تعداد زلزلهها در یک سال، دو برابر میانگین ۲۰ سال گذشته میشود، دیگر نمیتوان آن را یک اتفاق عادی دانست؛ عسلویه این روزها به یکی از نگرانکنندهترین نقاط لرزهای کشور تبدیل شده است.
افزایش کمسابقه زلزله در عسلویه
اخبار سبز کشاورزی؛ در روز ۲۵ بهمن، ۱۳ زمینلرزه عسلویه را لرزاند؛ بزرگترین آن با بزرگی ۵.۲ ریشتر. این رخدادها در حالی ادامه دارد که در روزها و هفتههای قبل نیز زمینلرزههای متعددی با بزرگی بالای ۴ ریشتر در این منطقه ثبت شده بود.
بررسیها نشان میدهد میانگین رخداد زلزله در عسلویه طی یکسال گذشته، دو برابر متوسط ۲۰ سال اخیر بوده است؛ آماری که زنگ خطر را برای جنوب استان بوشهر به صدا درآورده است.
عسلویه روی کمربند فعال زاگرس
مهدی زارع، زلزلهشناس و استاد پژوهشکده زلزلهشناسی، با اشاره به موقعیت زمینساختی عسلویه میگوید این منطقه بخشی از زون فعال زاگرس است؛ جایی که هم گسلهای فعال و هم لایههای نمکی هرمز حضور دارند.
به گفته او، این شرایط باعث میشود انرژی زمینساختی بهجای یک زلزله بزرگ، در قالب چندین زمینلرزه پیاپی آزاد شود.
آیا استخراج نفت و گاز در زلزلههای عسلویه نقش دارد؟
یکی از پرسشهای جدی این روزها، نقش فعالیتهای نفت و گاز در افزایش فراوانی زلزلههاست.
زارع تأکید میکند که بررسیها نشان میدهد برداشت گسترده نفت و گاز ممکن است بازه زمانی زلزلههای بزرگ طبیعی را کوتاهتر کند؛ بهطوری که رخدادهایی که هر ۵۰ یا حتی ۲۰۰ سال یکبار انتظار میرفت، میتواند به هر ۲۰ تا ۳۰ سال کاهش یابد.
با این حال، وجود لایههای نمکی سبب میشود بهجای یک زلزله ویرانگر، دهها زلزله با بزرگی متوسط (۴ تا ۵.۵ ریشتر) رخ دهد.
سابقه تاریخی سیراف و نگرانی از سونامی
عسلویه در نزدیکی بندر تاریخی سیراف قرار دارد؛ تنها نقطه خلیج فارس که در سال ۹۷۸ میلادی شاهد یک زلزله بزرگ و بهگفته برخی منابع، سونامی بوده است.
آن زلزله بخشهایی از سیراف را به زیر آب برد و تمدنی پررونق را به افول کشاند. به گفته کارشناسان، این سابقه تاریخی نشان میدهد وقوع زلزلههای مخرب در این پهنه غیرقابل تصور نیست.
آیا باید منتظر زلزله بزرگتری بود؟
زارع میگوید: زلزلههای پیاپی الزاماً نشانه وقوع یک زلزله بزرگ قریبالوقوع نیستند، اما افزایش تعداد رخدادها نشان میدهد این منطقه در وضعیت فعالی قرار دارد.
اگر زلزلهای مشابه زلزله تاریخی سیراف رخ دهد، میتواند پیامدهای جدی برای زیرساختها و سکونتگاههای ساحلی داشته باشد؛ آن هم در منطقهای که امروز قطب انرژی کشور محسوب میشود.
شایعه ارتباط زلزلههای عسلویه با آزمایش موشکی
در روزهای اخیر، گمانهزنیهایی درباره ارتباط این زلزلهها با آزمایشهای موشکی مطرح شده؛ ادعایی که بهطور قاطع از سوی زلزلهشناسان رد میشود.
به گفته زارع، انفجار یا آزمایش نظامی نمیتواند زلزلهای در عمق ۱۰ تا ۱۸ کیلومتری زمین ایجاد کند. دستگاههای لرزهنگاری بهراحتی تفاوت میان انفجار و زلزله طبیعی را تشخیص میدهند.
رصد دائمی خلیج فارس توسط ایستگاههای بینالمللی
اطراف خلیج فارس، دهها ایستگاه لرزهنگاری بینالمللی در کشورهایی مانند قطر، امارات، بحرین و عربستان فعال است.
به همین دلیل، کوچکترین تحرک لرزهای یا انفجاری بلافاصله ثبت و تحلیل میشود. از اینرو، نسبت دادن زلزلههای عسلویه به فعالیتهای نظامی، فاقد پشتوانه علمی است.
جمعبندی
زلزلههای پیاپی عسلویه، بیش از آنکه یک رویداد مقطعی باشند، نشانهای از فشار زمینساختی در یکی از حساسترین مناطق کشور هستند.
ترکیب گسلهای فعال، لایههای نمکی و فعالیتهای گسترده نفت و گاز، عسلویه را به منطقهای تبدیل کرده که نیازمند پایش دائمی و آمادگی جدی است؛ هشداری که نباید نادیده گرفته شود.
