بیپناهی خرسهای سیاه ایران؛ زنگ خطری برای تنوع زیستی کشور
خبر قاچاق و بیتوجهی به خرس سیاه ایران، زنگ خطری جدی برای تنوع زیستی کشور؛ تهدیدی که مقابله با آن نیازمند اصلاح برنامههای حفاظتی و اقدامات فوری است.
در حالی که قاچاق تولهخرسهای سیاه در ایران هر سال ابعاد تازهتری پیدا میکند، بیتوجهی به این گونه در معرض انقراض، زنگ خطر بزرگتری برای تنوع زیستی کشور به صدا درآورده است؛ تهدیدی که با هر کشف محموله جدید، پرسشهای بیپاسخی درباره مبدأ و مقصد این تولهها و سرنوشت خرس سیاه ایران به دنبال دارد.
قاچاق پیدرپی؛ زخمی بر پیکر خرس سیاه ایران
کشف دو توله خرس سیاه ایران در بازرسی بامدادی جاده بانه، تنها یکی از مجموعه اخبار تلخی است که در چند سال اخیر، سرفصل رسانهها شده است. پرسشی که همواره تکرار میشود اما پاسخی روشن ندارد: تولههای خرس سیاه ایران از کجا ربوده میشوند و به کجا برده خواهند شد؟
سالهاست که ماجرای قاچاق تولههای خرس سیاه بلوچی در کشور تکرار میشود. این گونه کمیاب – که پس از یوزپلنگ آسیایی، بالاترین اولویت حفاظتی میان پستانداران ایران را دارد – قربانی سودجویی و ضعف نظارت شده است.
بیاعتنایی نهادهای مسئول؛ چالش بزرگ حفاظت
در حالی که مبدأ و مقصد قاچاق توله خرس سیاه ایران همچنان ناشناخته است، فعالان محیطزیست تأکید میکنند پاسخ به این سوالها و مقابله واقعی با قاچاق، فقط وظیفه رسانهها یا کنشگران نیست. طاهر قدیریان، از چهرههای باسابقه این عرصه، هشدار میدهد که بدون شناخت مسیرهای قاچاق، هیچ برنامه مؤثری برای نجات جمعیت کوچک خرس سیاه ایران ممکن نیست. جداسازی تولهها عملاً به معنای مرگ مادران است؛ زخمی عمیق بر تن زیستگاههای جنوب کشور.
انتقال از طبیعت به اسارت؛ سرنوشت تلخ خرس سیاه ایران
آن دسته از تولههایی که توسط مأموران از دام قاچاق نجات پیدا میکنند، معمولاً یا راهی کلینیکهایی مانند پردیسان میشوند یا به باغوحشها انتقال مییابند و فرصت بازگشت به طبیعت را از دست میدهند. نقش کلیدی خرس سیاه ایران در اکوسیستم، بهویژه در پراکنش بذر گیاهان و حفظ پویایی زیستگاه، نادیده گرفته میشود و این گونه به موجودی نمایشی بدل میگردد.
رویدادها و آمارها؛ تداوم روند نگرانکننده
بررسی اخبار چهار سال گذشته نشان میدهد قاچاق توله خرس سیاه ایران به رویدادی تکرارشونده بدل شده است:
- خرداد ۱۴۰۱: کشف «لالین» در جاده نایین-اصفهان
- خرداد ۱۴۰۲: کشف «نیکا» و «نیما» در گناباد
- خرداد ۱۴۰۳: باز هم یافتن تولهها در مسیر جنوب به مرکز
- سال ۱۴۰۴: پیدا شدن یک توله خرس سیاه و ناپدید شدن توله خرس قهوهای در پارک پردیسان
با این روند، هر سال موارد جدیدی به فهرست افزوده میشود، اما هنوز آمار دقیقی از موارد موفق قاچاق و سرنوشت غیررسانهای تولهها در دست نیست.
راهکارها و هشدارها؛ امید و تردید برای نجات
فعالان محیطزیست راهکارهایی نظیر ایجاد مناطق حفاظتشده واقعی در زاگرس و مکران، بهکارگیری محیطبانان محلی، افزایش گشتهای حفاظتی در فصل تولد تولهها، و انجام مطالعات ژنتیکی برای شناسایی مبدأ تولههای کشفشده را کلیدی میدانند. اما همچنان اظهار نظرهای نهادهای مسئول، از جمله محیطزیست استان هرمزگان، مبهم و بیپاسخ است.
قاسمی، معاون محیط طبیعی هرمزگان، وعده آغاز مطالعات ژنتیکی برای ردیابی منشاء تولههای خرس سیاه ایران را داده؛ اما اطلاعات رسمی و عملی، همچنان اندک و ناکافی است.
تهدیدی بیصدا؛ خرس سیاه ایران در مرزِ انقراض
تعارض با جوامع محلی، تخریب زیستگاه و موج قاچاق، بقای خرس سیاه ایران را به شدت تهدید میکند. زنگ هشدار برای این گونه نایاب به صدا درآمده اما بدون تصمیمهای فوری و جدی، پرچمهای زرد نقشههای حفاظت، به آیینی بیاثر بدل خواهد شد.
پرسش اصلی هنوز پابرجاست: تولههای خرس سیاه ایران کجا قربانی میشوند و چگونه میتوان از تکرار این فجایع زیستمحیطی جلوگیری کرد؟/ پیام ما
