پیوند استراتژیک بودجه و عملکرد: طراحی و استقرار نظام بودجه‌ریزی عملیاتی یا مبتنی بر عملکرد در وزارت جهاد کشاورزی

پانزدهمین مقاله از مجموعه مقاله­ های تحول مدیریت در وزارت جهاد کشاورزی به گسست میان بودجه و عملکرد، یکی از چالش‌های بنیادین نظام مدیریت دولتی ایران می‌پردازد.

در نظام بودجه‌ریزی سنتی (خطی- موردی)، تمرکز بر نهاده‌ها و هزینه‌های جاری است، نه بر نتایج و ارزش‌آفرینی برای کشاورزان. این رویکرد، نه تنها پاسخ­گوی نیازهای تحول در بخش کشاورزی نیست، بلکه خود به مانعی برای تخصیص بهینه منابع و پاسخ­گویی تبدیل شده است.

این مقاله با بهره‌گیری از چارچوب نظری بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد و با استناد به تجارب موفق بین‌المللی و مطالعات داخلی، ابتدا به آسیب‌شناسی نظام بودجه‌ریزی کنونی در وزارت جهاد کشاورزی می‌پردازد و سپس چارچوبی عملیاتی برای استقرار بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد ارائه می‌دهد.

این چارچوب با ایجاد پیوند میان برنامه‌ها، فعالیت‌ها، شاخص‌های عملکرد و نتایج ملموس، مدیران را در تصمیم‌گیری مبتنی بر «ارزش عمومی خلق‌شده» یاری می‌کند. استقرار نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد، گامی ضروری برای تحقق شفافیت مالی، پاسخ­گویی عملیاتی و اثربخشی راهبردی در وزارت جهاد کشاورزی است و زمینه را برای اجرای موفق سایر مؤلفه‌های تحول مدیریتی در این وزارت­خانه فراهم می‌سازد.

 

واژگان کلیدی: بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB)، بودجه‌ریزی عملیاتی، تخصیص منابع، شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI)، پاسخ­گویی، هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (ABC)، کارت امتیازی متوازن (BSC)، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان برنامه و بودجه.

 

مقدمه

تا کنون در طول مجموعه مطالب ارائه شده، ابعاد مختلف تحول مدیریت در وزارت جهاد کشاورزی، از منابع انسانی و شایسته‌سالاری تا حکم­رانی داده‌بنیاد و نظام ترویج چندعاملی، ترسیم شد. اما یک حلقه مفقوده حیاتی هم­چنان باقی است: منابع مالی این تحولات از کجا تأمین می‌شود؟ و این منابع چگونه باید تخصیص یابد؟ تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد. پاسخ به این پرسش­ ها، مستقیماً به قلب نظام بودجه‌ریزی کشور و وزارت­خانه بازمی‌گردد.

واقعیت تلخ آن است که نظام بودجه‌ریزی کنونی ایران با اصول حکم­رانی نوین و بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (Performance-Based Budgeting - PBB) فاصله عمیقی دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در نظام سنتی بودجه‌ریزی ایران، «اتصال سستی» (Loose Coupling) بین فرآیند بودجه‌ریزی رسمی و ادراک بازیگران آن وجود دارد که منجر به ایجاد «مازاد بودجه‌ای» (Budgetary Slack) می‌شود.

به ­عبارت دیگر، تفاوت عمدی بین بودجه درخواستی و نیاز واقعی که توسط مدیران برای فضای تنفس با پوشش ریسک ­های پیش­ بینی نشده ایجاد می­ شود نوعی حاشیه امنیت ساختگی است که معمولا به­ دلیل عدم تقارن اطلاعاتی و انگیزه ­های رفتاری شکل می­ گیرد و مانعی برای اجرای نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد است.

به­ طور مثال در بحث آسیب­ شناسی نظام بودجه ­ریزی و رفتار مدیران در فرایند تدوین بودجه، مدیری که می­داند بودجه نهایی سازمان تحت مدیریت او 20% کاهش می­ یابد، درخواست بودجه خود را 25% بالاتر از نیاز واقعی ارائه می­ دهد تا پس از اعمال کاهش، به بودجه مطلوب خود دست یابد، این فضای خالی عمدی، Slack نام دارد.

در  این نظام که اغلب از آن به عنوان بودجه‌ریزی خطی- موردی (Line-Item Budgeting) یاد می‌شود، تمرکز اصلی بر «چه مقدار بودجه برای چه ردیف هزینه‌ای تخصیص یافته است»، نه بر «این که هزینه‌ها چه نتایجی برای کشاورزان و امنیت غذایی به ارمغان آورده است» می­ باشد.

تحقیقات داخلی نیز نشان می‌دهد که موانع استقرار بودجه‌ریزی عملیاتی را می‌توان در سه دسته کلی طبقه‌بندی کرد:

1. موانع محیطی (تمرکزگرایی تصمیم‌گیری، ملاحظات سیاسی، ضعف قوانین حمایتی)،
2. موانع منابع سازمانی (کمبود منابع مالی پایدار، ضعف زیرساخت‌های اطلاعاتی، کمبود نیروی انسانی متخصص)، و
3. موانع توانمندی سازمانی (ضعف فرهنگ پاسخ­گویی، نگرش کوتاه‌مدت مدیران، فقدان استراتژی کلان شفاف).

بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB) که در ادبیات جهانی با عنوان «بودجه‌ریزی عملیاتی» نیز شناخته می‌شود، چارچوبی است که در آن تخصیص بودجه به­طور مستقیم به نتایج قابل اندازه‌گیری و از پیش تعریف‌شده پیوند داده می‌شود.

در این نظام، مدیران نه تنها پاسخ­گوی «چگونه بودجه را هزینه کردند» هستند، بلکه مسئول «چه ارزشی با آن بودجه خلق کردند» نیز می‌باشند.

 

مبانی نظری: بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB) و مفاهیم مرتبط

1. تعریف و مفهوم بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد

بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد، فرآیندی نظام‌مند برای ارتباط دادن بودجه تخصیص‌یافته به یک نهاد یا برنامه با نتایج قابل اندازه‌گیری و از پیش تعیین‌شده است. بر اساس تعریف ارائه‌شده در ادبیات علمی، «بودجه‌ریزی عملیاتی نوعی سیستم برنامه‌ریزی، بودجه‌ریزی و ارزیابی است که بر رابطه بودجه هزینه‌شده و نتایج مورد انتظار تأکید می‌کند.

در این سیستم، بخش‌های مختلف اداری بر اساس استانداردهای مشخصی تحت عنوان شاخص‌های عملکرد پاسخ­گو هستند و منابع بر اساس اولویت امور و نتایج قابل اندازه‌گیری تخصیص داده می‌شوند».

 

2. تفاوت بودجه‌ریزی سنتی با بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد PBB

در جدول شماره (1) تفاوت بودجه­ ریزی سنتی با  بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد از نظر ویژگی­ های مختلف را نشان می­ دهد.

جدول 1) مقایسه ماهیت بودجه ­ریزی سنتی با  بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد

ویژگی	بودجه‌ریزی سنتی (خطی-موردی)	بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB)
تمرکز اصلی	نهاده‌ها و هزینه‌های جاری (حقوق، تجهیزات، سفر)	خروجی‌ها، پیامدها و نتایج ملموس
سؤال کلیدی	«چقدر بودجه هزینه کردیم؟»	«با این هزینه چه ارزشی برای کشاورزان خلق کردیم؟»
واحد تحلیل	ردیف‌های هزینه	برنامه‌ها و پروژه‌های راهبردی
اختیار مدیر	محدود (جابه­ جایی بین ردیف‌ها دشوار است)	انعطاف بیشتر در قبال دست­یابی به نتایج
پاسخ­گویی	پاسخ­گویی مالی (صرفاً نحوه هزینه)	پاسخ­گویی عملیاتی (نتایج و تأثیر)
مبنای تصمیم‌گیری	تخصیص سال قبل + نرخ تورم (بودجه‌ریزی افزایشی)	عملکرد سال قبل + اثربخشی برنامه‌ها

3. ارکان اصلی نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد PBB و نقش هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (Activity-Based Costing - ABC)

تحقیقات نشان می‌دهد که استقرار موفق نظام PBB نیازمند سه دسته الزامات اساسی است: الزامات اطلاعاتی، ارتباطی و سیستمی. این سه دسته، ارکان اصلی یک نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد را تشکیل می‌دهند:

 

• الزامات اطلاعاتی:
  • اطلاعات اثربخشی‌محور (بالا به پایین): بیانیه مأموریت و چشم‌انداز سازمان، اهداف بلندمدت و کوتاه‌مدت، اهداف عملیاتی کمّی، شاخص‌های عملکرد، وضعیت عملکرد جاری سازمان.
  • اطلاعات کارایی‌محور (پایین به بالا): شناسایی منابع هزینه و مراکز فعالیت، شناسایی فعالیت‌های سازمانی، شناسایی عوامل مؤثر بر فعالیت‌ها.

 

• الزامات ارتباطی:

ایجاد پیوند میان منابع، فعالیت‌ها، خروجی‌ها و اهداف سازمانی از طریق «محرک‌های هزینه» (Cost Drivers) و «محرک‌های فعالیت» (Activity Drivers). هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (ABC) ابزار کلیدی این پیوند است که امکان محاسبه هزینه تمام‌شده فعالیت‌ها و خدمات را فراهم می‌سازد.

 

• الزامات سیستمی:
  • سیستم‌های اصلی: سیستم ارزیابی عملکرد مبتنی بر کارت امتیازی متوازن (BSC)، سیستم هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (ABC)، سامانه بودجه‌ریزی عملیاتی.
  • سیستم‌های پشتیبانی: سامانه تخصیص بودجه، سامانه بهبود فرآیندها، سامانه ارزیابی و جذب نیروی انسانی، سامانه تدارکات و پشتیبانی، داشبوردهای مدیریتی.

 

آسیب‌شناسی نظام بودجه‌ریزی کنونی وزارت جهاد کشاورزی

بر اساس مطالعات علمی انجام‌شده، مهم‌ترین چالش‌های نظام بودجه‌ریزی فعلی وزارت جهاد کشاورزی عبارتند از:

1. تمرکز بر نهاده و «مازاد بودجه‌ای» (Budgetary Slack)

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در نظام بودجه‌ریزی ایران، «اتصال سستی» بین فرآیند بودجه‌ریزی رسمی و ادراک بازیگران آن وجود دارد که منجر به ایجاد «مازاد بودجه‌ای» می‌شود. این پدیده به معنای ایجاد فاصله میان بودجه مصوب و هزینه‌های واقعی است که ناشی از تخمین‌های محافظه‌کارانه مدیران و عدم شفافیت اطلاعاتی است.

 

2. ضعف در هزینه‌یابی فعالیت‌ها و نبود شاخص‌های عملکرد مناسب

در نظام فعلی، مدیران معمولاً نمی‌دانند هزینه دقیق ارائه هر خدمت ترویجی، صدور هر مجوز، یا اجرای هر پروژه عمرانی چقدر است. این ناآگاهی، تصمیم‌گیری آگاهانه درباره برون‌سپاری یا حذف فعالیت‌ها را دشوار می‌سازد.

3.  بودجه‌ریزی افزایشی (Incremental Budgeting) و تثبیت «حق مکتسب» برنامه‌ها

بودجه هر دستگاه عمدتاً بر اساس بودجه سال قبل و با اعمال یک ضریب افزایش (مانند نرخ تورم) تعیین می‌شود. این روش، بازتوزیع منابع از برنامه‌های کم‌اثر به برنامه‌های پُراثر را غیرممکن می‌سازد و «حق مکتسب» برنامه‌های کم‌بازده را تثبیت می‌کند.

4.  مشکلات ساختاری، رفتاری و نهادی

بر اساس نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در جدول شماره (2)، موانع استقرار بودجه‌ریزی عملیاتی در سه دسته قابل طبقه‌بندی موانع محیطی، موانع منابع سازمانی و موانع توانمندی سازمانی است.

 

جدول 2) موانع استقرار بودجه‌ریزی عملیاتی بر اساس نتایج پژوهش‌های انجام‌شده

دسته موانع	مصادیق در وزارت جهاد کشاورزی
موانع محیطی	تمرکزگرایی تصمیم‌گیری، ملاحظات سیاسی، ضعف قوانین حمایتی، بی‌ثباتی اقتصادی
موانع منابع سازمانی	کمبود منابع مالی پایدار، ضعف زیرساخت‌های اطلاعاتی، کمبود نیروی انسانی متخصص
موانع توانمندی سازمانی	ضعف فرهنگ پاسخگویی، نگرش کوتاه‌مدت مدیران، عدم همراستایی برنامه و بودجه

 

چارچوب پیشنهادی: نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در وزارت جهاد کشاورزی

بر اساس مطالعات علمی و با توجه به الزامات اطلاعاتی، ارتباطی و سیستمی شناسایی‌شده، چارچوب پیشنهادی نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در وزارت جهاد کشاورزی در پنج گام اصلی با افق زمانی سه ساله طراحی شده است.

 

گام اول: تدوین «سند برنامه و بودجه راهبردی» (۶ ماه)

اقدام­های عملی:

• بازنگری در برنامه‌ها و فعالیت‌های وزارت­خانه و احصای حداکثر ۱۰ تا ۱۵ «برنامه راهبردی اولویت‌دار» (مانند: «بهبود بهره‌وری آب کشاورزی»، «توسعه کشاورزی هوشمند»، «حمایت از کشاورزی قراردادی» و «حمایت از ایجاد زنجیره­ های ارزش»)
• تعریف اهداف مشخص، قابل اندازه‌گیری و زمان‌دار برای هر برنامه بر اساس بیانیه مأموریت و چشم‌انداز سازمان
• انتصاب یک «مدیر برنامه» برای هر برنامه راهبردی (با اختیار و بودجه مشخص)

 

خروجی: «سند برنامه و بودجه راهبردی» که مبنای تدوین بودجه سالانه قرار می‌گیرد.

 

گام دوم: تعریف شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs) و استقرار هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (۹ ماه)

اقدام­های عملی:

• برای هر برنامه راهبردی، ۳ تا ۵ شاخص کلیدی عملکرد (KPI) در سه سطح تعریف شود: خروجی (فعالیت‌های مستقیم)، پیامد (تغییرات میان‌مدت) و تأثیر (تغییرات بلندمدت).
• استقرار نظام هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (ABC) برای محاسبه هزینه تمام‌شده هر واحد KPI. این نظام، فعالیت‌های عملیاتی و پشتیبانی را شناسایی و هزینه‌های منابع را به فعالیت‌ها و سپس به خدمات نهایی تخصیص می‌دهد.

 

خروجی: بانک جامع شاخص‌ها و اطلاعات هزینه تمام‌شده فعالیت‌ها.

 

گام سوم: طراحی بودجه عملیاتی (سالانه، در چرخه بودجه)

اقدام ­های عملی:

• هر «مدیر برنامه» موظف است بودجه پیشنهادی سالانه خود را بر اساس اهداف و KPIs تعیین‌شده، هزینه هر واحد KPI و دستاوردهای سال قبل تدوین نماید.
• بودجه‌ها به­جای ردیف‌های هزینه، به ­صورت «بسته‌های برنامه-بودجه» تدوین شوند که پیوند میان منابع، فعالیت‌ها، خروجی‌ها و اهداف سازمانی را نشان دهند.

 

خروجی: لایحه بودجه سالانه وزارت­خانه با ساختار برنامه‌محور.

 

گام چهارم: نظام پایش، گزارش‌دهی و پاسخ­گویی (مستمر)

اقدام های عملی:

• راه‌اندازی سامانه یک­پارچه پایش عملکرد و بودجه با اتصال به سامانه‌های مالی و عملیاتی
• تهیه گزارش‌های فصلی عملکرد توسط هر مدیر برنامه و ارائه به معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزارت­خانه
• برگزاری جلسات بازنگری بودجه-عملکرد به­ صورت سه‌ماهه با حضور مدیران برنامه و بودجه و معاونان وزیر.

 

خروجی: شفافیت کامل در پیوند بودجه و عملکرد و امکان اصلاح به‌موقع.

 

گام پنجم: پیوند با نظام تشویق و تخصیص سال آینده (سالانه)

اقدام­های عملی:

• تعیین سقف بودجه سال آینده برای هر برنامه بر اساس عملکرد سال جاری (برنامه‌های موفق، بودجه پایدار یا افزایشی دریافت کنند) و اولویت‌های راهبردی در حال تغییر
• گنجاندن نتایج عملکرد برنامه‌ها در ارزیابی عملکرد مدیران (حداقل ۳۰٪ امتیاز مدیران به دستاوردهای عملکردی در چارچوب بودجه­ریزی مبتنی بر عملکرد PBB اختصاص یابد)

 

خروجی: ایجاد انگیزه قوی برای مدیران جهت تمرکز بر نتایج و اثربخشی.

 

تجارب موفق بین‌المللی و درس‌هایی برای ایران

تجربه نامیبیا: بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در بخش کشاورزی

وزارت کشاورزی، شیلات، آب و اصلاحات ارضی نامیبیا یکی از پیش­گامان استقرار PBB در بخش کشاورزی آفریقا است. این وزارتخانه از PBB به ­عنوان ابزاری برای افزایش پاسخ­گویی مالی، کارایی و اثربخشی در بخش کشاورزی استفاده می‌کند. نامیبیا هم­چنین تعهدات خود را در چارچوب اعلامیه مالابو (Malabo Declaration) برای تسریع رشد و تحول کشاورزی دنبال می‌کند، هرچند عملکرد این کشور در این زمینه ناهماهنگ بوده است.

درس برای ایران: تعهد سیاسی و هم­سوسازی PBB با اهداف کلان ملی (مانند امنیت غذایی و توسعه صادرات) از عوامل کلیدی موفقیت است.

 

تجربه مالی: استقرار بودجه‌ریزی برنامه‌ای در وزارتخانه‌های پیشرو

مالی با انتخاب چهار وزارت­خانه پیشرو از جمله وزارت کشاورزی برای اجرای بودجه‌ریزی برنامه‌ای، گام‌های عملی در جهت هم­سوسازی منابع با نتایج قابل اندازه‌گیری برداشته است. چارچوب عملکردی این وزارت­خانه‌ها بر شفافیت، پاسخ­گویی، بهینه‌سازی منابع و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد تأکید دارد.

درس برای ایران: انتخاب چند وزارت­خانه به­ عنوان پایلوت و استفاده از چارچوب‌های عملکردی شفاف، رویکردی مؤثر برای استقرار تدریجی PBB است.

 

تجربه لیبریا: پرداخت مبتنی بر عملکرد به کشاورزان

لیبریا با اجرای پروژه سرمایه‌گذاری بخش عمومی (Public Sector Investment Project- PSIP)، برای نخستین بار به ۵۰۰ کشاورز در ۸ شهرستان پرداخت مستقیم مبتنی بر عملکرد برای افزایش تولید و کاهش وابستگی به واردات انجام داده است.

· ماهیت بودجه‌ای پروژه: یک پروژه سرمایه‌گذاری بخش عمومی که از بودجه ملی تأمین مالی می‌شود و در بخش کشاورزی لیبریا به کار گرفته شده است.

· مکانیسم پرداخت مبتنی بر عملکرد: به هر کشاورز به ازای هر هکتار زمین، مبلغ ۱,۰۰۰ دلار پرداخت می‌شود که ۶۰٪ آن برای آماده‌سازی زمین و کاشت و ۴۰٪ برای وجین و برداشت اختصاص می‌یابد. این پرداخت‌ها به تحقق مراحل مشخص (شامل آماده‌سازی زمین، کاشت، داشت و برداشت) مشروط شده است و در صورت عدم تکمیل کار، کشاورزان موظف به بازپرداخت آن هستند.

· تخصیص بودجه: در سال مالی ۲۰۲۵، مبلغ ۴ میلیون دلار برای حمایت از کشت برنج، کاساوا، ذرت و برخی محصولات باغی اختصاص یافته است.

درس برای ایران: طراحی مشوق‌های مالی مبتنی بر عملکرد، حتی در سطح کشاورزان خرده‌پا، امکان‌پذیر و اثربخش است.

 

نقشه راه عملیاتی استقرار بودجه ­ریزی مبتنی بر عملکرد PBB در وزارت جهاد کشاورزی

در جدول شماره (3) فازهای بودجه ­ریزی مبتنی بر عملکرد در وزارت جهاد کشاورزی در چارچوب یک نقشه راه عملیلاتی نشان داده شده است.

 

جدول 3) فازهای بودجه ­ریزی مبتنی بر عملکرد، گام­ های عملی، مدت، مسئول و خروجی کلیدی در وزارت جهاد کشاورزی

فاز	گام‌های عملی	مدت	مسئول	خروجی کلیدی
فاز 1: آمادگی و توانمندسازی	• برگزاری کارگاه‌های آموزشی PBB برای مدیران ارشد و میانی • تشکیل «کارگروه بودجه‌ریزی عملیاتی» به ریاست معاونت برنامه‌ریزی  • تدوین آیین‌نامه اجرایی PBB ،	6 ماه	معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی	نهاد رهبری‌کننده و سند اجرایی
فاز ۲: پایلوت برنامه‌ای-استانی	• انتخاب 5 برنامه راهبردی اولویت‌دار (بهره‌وری آب، توسعه گلخانه‌ها، ترویج هوشمند، حمایت از کشاورزی قراردادی، حمایت از ایجاد زنجیره ­های ارزش) • انتخاب ۳ استان پایلوت با شرایط متفاوت • طراحی و اجرای بودجه عملیاتی برای پایلوت‌ها	۱۲ ماه	کارگروه با مشارکت استان‌ها	گزارش ارزیابی پایلوت
فاز ۳: توسعه نظام‌های اطلاعاتی	• طراحی سامانه یک­پارچه پایش عملکرد-بودجه  • تعریف شاخص‌های ملی و استانی  • استقرار سیستم هزینه‌یابی مبتنی بر فعالیت (ABC) ،	۱۸ ماه	مرکز فناوری اطلاعات	سامانه عملیاتی
فاز ۴: گسترش سراسری	• آموزش مدیران و کارشناسان مالی در تمام استان‌ها  • تدوین بودجه سالانه به­ صورت برنامه‌محور  • استقرار نظام گزارش‌دهی فصلی و سالانه،	۲۴ ماه	معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی	نظام PBB سراسری
فاز ۵: نهادینه‌سازی	• بازنگری سالانه و بهبود مستمر • گنجاندن نتایج PBB در ارزیابی مدیران  • هماهنگی با سازمان برنامه و بودجه،	پیوسته،	دفتر وزیر	فرهنگ بودجه‌ریزی نتیجه‌گ

نظام بودجه‌ریزی سنتی، یکی از مهم‌ترین موانع تحقق تحول مدیریت در وزارت جهاد کشاورزی است. تا وقتی که بودجه بر اساس «چه کسی چه هزینه‌ای کرده است» تخصیص می‌یابد، نه بر اساس «چه کسی چه ارزشی برای کشاورزان خلق کرده است»، انگیزه مدیران برای تمرکز بر نتایج و اثربخشی تضعیف می‌شود. استقرار نظام بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB) با ایجاد پیوند میان منابع، فعالیت‌ها، خروجی‌ها و اهداف سازمانی، این چالش ریشه‌دار را هدف قرار می‌دهد.

تحقق پایدار این نظام، مستلزم اصلاح هم­زمان ساختار حکم­رانی، تقویت زیرساخت‌های اطلاعاتی، توانمندسازی سرمایه انسانی و نهادینه‌سازی فرهنگ عملکردمحور است. گذار از بودجه‌ریزی سنتی به بودجه­ریزی مبتنی بر عملکرد PBB در وزارت جهاد کشاورزی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت انکارناپذیر برای تحقق تحول مدیریتی ترسیم‌شده در «تحول مدیریت در وزارت جهاد کشاورزی» است. با استقرار PBB، چرخ تحول مدیریت برای همیشه از وضعیت «سکون» به «حرکت هدف­مند» تغییر خواهد کرد.

 

فهرست منابع

1. Budget preparers’ perceptions and performance-based budgeting implementation. (۲۰۲۵). ScienceDirect.
2. Ghaffari, V., & Alavi, N. (۲۰۲۴). Presenting the Smart Model of ABC in Establishing a Performance-based Budgeting System in Iran's Economic and Finance Departments. Journal of Electrical.
3. Government of Liberia begins disbursement of funds to 500 farmers under PSIP. (۲۰۲۵). PPCC Liberia.
4. In conversation with Shatika Gissel, Ministry of Agriculture, Namibia. (۲۰۲۵). CABRI.
5. Informational, Communicational, and Systemic Requirements of Performance-Based Budgeting (PBB) in Governmental Organizations. (۲۰۲۵).
6. Institutional work and interplay of stability and change in public budgeting reform: the case of public universities in Iran. (۲۰۲۱). Accounting, Auditing & Accountability Journal

   Systems.

7. Parandin, K., Shirzadi, Y., Akrami Moghadam, E., & Bidoki, M. (۲۰۲۶). Examination of Success Factors for Implementing Performance-Based Budgeting in the Public Sector for Sustainable Development. International Journal of Finance & Managerial Accounting.
8. Review of the Performance Frameworks of Pilot Ministries in Program Budgeting in Mali. (۲۰۲۴). LinkedIn.
9. World Bank. Agriculture Public Expenditure Review Toolkit.

 

نویسنده: 

دکتر شاهرخ شجری (تحلیل‌گر مسایل اقتصادی، بازرگانی و کشاورزی)