چرا افسار دلار کشیده نمیشود؟ ریشههای پنهان جهش ارزی که کسی صادقانه نمیگوید
چرا قیمت دلار افسارگسیخته بالا میرود؟ بررسی ریشههای واقعی جهش ارز؛ از کمبود منابع ارزی تا تحریم و ضعف حکمرانی اقتصادی.
دلار میتازد، رکورد میشکند و هر روز قدرت خرید مردم را کوچکتر میکند؛ اما پرسش اصلی همچنان بیپاسخ مانده است: چرا افسار دلار کشیده نمیشود و چه کسی مسئول این بیمهاری تاریخی است؟
اخبار سبز کشاورزی؛ قیمت دلار در هفتههای اخیر با ثبت رکوردهای تازه، وارد یک مسیر صعودی پرشتاب شده است؛ روندی که نگرانیهای عمیقی درباره آینده اقتصاد ایران ایجاد کرده و دوباره این سؤال را به صدر افکار عمومی بازگردانده است: چرا افسار دلار کشیده نمیشود؟
در شرایطی که روایتهای متعددی درباره دلایل جهش قیمت دلار در فضای رسانهای و مجازی دستبهدست میشود، از نقش تحریمها و تنشهای سیاسی گرفته تا ادعاهایی درباره تراستیهای تحت نظارت بانک مرکزی، چاپ پول و حتی ادغام بانک آینده در بانک ملی، کارشناسان اقتصادی معتقدند این توضیحات، صرفاً تقلیل دادن یک بحران ساختاری عمیق است.
روایتهای سادهانگارانه از یک بحران عمیق ارزی
برخی مدعیاند که بانک مرکزی با جمعآوری ریال از بازار، در حال تأمین ارز موردنیاز برخی نهادها و تسویه بدهیهاست و همین روند، باعث افزایش تدریجی قیمت دلار میشود؛ بهطوری که بهزعم آنان، هفتهای دستکم ۱۰ تومان به نرخ ارز افزوده میشود.
اما این روایتها تا چه اندازه با واقعیتهای اقتصادی کشور همخوانی دارد؟
بانک مرکزی مقصر است، اما تمام ماجرا دلار نیست
مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفتوگو با تجارتنیوز، با انتقاد از این تحلیلها تأکید میکند: «بانک مرکزی قطعاً در شکلگیری چالشهای سیاست پولی و مالی مقصر است، اما مسأله قیمت دلار فقط یکی از مشکلات اقتصاد ایران است. کدام شاخص اقتصادی امروز در تعادل قرار دارد که انتظار داشته باشیم دلار از این قاعده مستثنی باشد؟»
اگر درآمد نفت نبود، بحران خیلی زودتر رخ میداد
افقه ریشه مشکلات امروز اقتصاد ایران را به سه دهه بیتدبیری و انباشت تصمیمات نادرست نسبت میدهد و تصریح میکند: «تا پیش از سال ۱۳۹۷، درآمدهای نفتی اجازه نمیداد عمق بحران بهطور کامل نمایان شود. اگر این درآمدها وجود نداشت، اقتصاد ایران بسیار زودتر با وضعیت کنونی مواجه میشد.»
بیتدبیری و ضعف حکمرانی اقتصادی؛ عامل اصلی جهش دلار
به باور این استاد دانشگاه، ضعف حکمرانی اقتصادی و وابستگی شدید اقتصاد به روابط خارجی، مهمترین عامل جهش قیمت دلار است؛ وابستگیای که با تشدید تحریمها از سال ۱۳۹۷ به بعد، به یک نقطهضعف جدی تبدیل شد.
کمبود ارز؛ ریشه اصلی نوسانات بازار دلار
افقه میگوید: «حدود ۸۰ درصد واردات کشور کالاهای واسطهای یا سرمایهای است و بدون ارز، چرخ تولید نمیچرخد. وقتی صادرات غیرنفتی قابل اتکا نداریم، تأمین ارز به نفت گره میخورد و هر شوک سیاسی یا تجاری، مستقیماً بازار ارز را ملتهب میکند.»
به اعتقاد او، ریشه اصلی نوسانات اخیر قیمت دلار، کمبود منابع ارزی است؛ نه روایتهایی که هر از گاهی درباره برخی بانکها یا افراد خاص مطرح میشود.
تحریم، جنگ و اسنپبک؛ عامل کاهش ورودی ارز
این اقتصاددان با اشاره به تحولات سیاسی و بینالمللی سال جاری میافزاید: «تحریمها، تهدیدهای جنگی و بحث اسنپبک باعث کاهش جدی دریافتهای ارزی کشور شده است. حتی اگر برخی ادعاها درباره مسائل بانکی درست باشد، باز هم همه این اتفاقات در بستر کمبود ارز معنا پیدا میکند.»
تا نااطمینانی سیاسی هست، دلار هم صعودی است
افقه هشدار میدهد: «تا زمانی که نااطمینانیهای سیاسی و تهدید به جنگ وجود داشته باشد، خروج سرمایه ادامه دارد و تقاضا برای ارز افزایش مییابد. در چنین شرایطی، فشار بر قیمت دلار اجتنابناپذیر است.»
دولت توان مهار جدی نقدینگی را ندارد
به گفته این کارشناس اقتصادی، تنها متغیر قابلکنترل در کوتاهمدت، نقدینگی است؛ اما «با ساختار فعلی اقتصاد و محدودیتهای دولت، امکان مهار جدی نقدینگی وجود ندارد. بنابراین باید انتظار داشت روند افزایشی قیمت دلار ادامهدار باشد، مگر آنکه تحریمها کاهش یافته و سیاست خارجی کشور به ثبات برسد.»
