لبنیات؛ حذف آرام یک ضرورت از سفره ایرانی
سقوط مصرف لبنیات به کمتر از نصف، فقط یک آمار نیست؛ نشانه تغییر اولویتها در اقتصاد خانوار و خطای تنظیمگری در سطح کلان است
وقتی یک مقام صنفی اعلام میکند خرید لبنیات نسبت به ابتدای سال به کمتر از نصف رسیده، موضوع صرفاً رکود یک صنعت نیست. لبنیات کالای کششپذیر لوکس نیست؛ کالای پایه سبد تغذیه است. کاهش شدید مصرف آن یعنی خانوارها برای بقا، کیفیت تغذیه را قربانی کردهاند. این تصمیم داوطلبانه نیست؛ تحمیلی است.
حذف ارز ترجیحی؛ سیاستی بدون ضربهگیر
اخبار سبز کشاورزی؛حذف ارز ترجیحی در ذات خود الزاماً خطا نیست؛ اما سیاست اصلاحی بدون سازوکار جبرانی مؤثر، به شوک قیمتی تبدیل میشود. افزایش قیمت محصولات لبنی در شرایطی رخ داد که درآمد حقیقی خانوار ترمیم نشده بود. نتیجه طبیعی بود: تقاضا فرو ریخت. کالابرگ نیز بهدلیل شکاف میان رقم تخصیصی و هزینه واقعی، نقش ضربهگیر را ایفا نکرد.
سؤال اینجاست: آیا پیش از اجرای سیاست، سناریوی کاهش مصرف سرانه و پیامدهای بهداشتی آن برآورد شده بود؟
صادرات شیرخشک؛ عقلانیت بنگاه، خلأ حاکمیتی
در شرایطی که صادرات شیرخشک جذاب است، کارخانهها شیرخام را به آن سمت هدایت میکنند. این رفتار اقتصادی کاملاً قابل پیشبینی است. بنگاه به دنبال سود است، نه مدیریت امنیت غذایی. اگر تنظیمگری مؤثری برای اولویتبخشی به بازار داخلی وجود نداشته باشد، منطق بازار به تنهایی سفره داخلی را کوچک میکند.
این تضاد آشکار است: از یکسو کاهش مصرف داخلی، از سوی دیگر رونق صادرات. مشکل در «رفتار تولیدکننده» نیست؛ در نبود سیاست توازنبخش است.
تمرکز تولید؛ حذف آرام رقابت
خروج واحدهای کوچک از چرخه تولید و بقای واحدهای بزرگ، نشانه تغییر ساختار بازار است. تمرکز بالاتر یعنی انعطاف کمتر و قدرت قیمتگذاری بیشتر. در بازاری که تقاضا آسیبپذیر است، این روند میتواند به تثبیت قیمتهای بالا و کاهش انگیزه برای نوآوری منجر شود.
مسئله اصلی: امنیت غذایی یا درآمد ارزی؟
لبنیات کالای استراتژیک سلامت است. افت مصرف آن پیامد کوتاهمدت ندارد، اما در بلندمدت هزینههای درمانی، سوءتغذیه و افت کیفیت زندگی را افزایش میدهد. سیاستگذاری اقتصادی نمیتواند فقط با شاخص صادرات یا تراز تولید قضاوت شود؛ باید مصرف سرانه و دسترسی واقعی مردم نیز معیار باشد.
آنچه امروز در بازار لبنیات رخ میدهد، یک هشدار ساختاری است: اصلاحات قیمتی بدون حمایت هدفمند، امنیت غذایی را تضعیف میکند. اگر سیاستگذار میان ارزآوری و سلامت عمومی توازن ایجاد نکند، حذف لبنیات از سفره خانوار به یک روند پایدار تبدیل خواهد شد—و هزینه آن، دیر اما سنگین بازمیگردد.
